زکات در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۵ آوریل ۲۰۲۳، ساعت ۰۸:۴۶

مقدمه

بدون تردید، زکات واژه‌ای عربی است و قبل از اینکه پیامبر اسلام به رسالت برانگیخته شود و قرآن نازل گردد، عرب زبانان واژه زکات را در گفتگوهای خود به کار می‌برده‌اند.

بنابر این باید دید در لغت عرب زکات به چه معنی است؟

ابن منظور از لغت شناسان عرب زبان در این باره می‌نویسد: «زکات، برگزیده چیز است و زکّاه؛ یعنی برگزیده‌اش را گرفت و تزکّی؛ یعنی انفاق کرد».^[۱].

اصل زکات در لغت به معنای طهارت، رشد، برکت و ستایش است و همه این موارد در قرآن و حدیث به کار رفته است.^[۲]

میر شریف می‌نویسد: «زکات در لغت به معنای زیادی است»^[۳]

راغب اصفهانی می‌نویسد: «اصل زکات، رشدی است که از برکت خداوند حاصل می‌شود و این مسئله هم در امور دنیوی و هم در امور اخروی کاربرد دارد. از همین مقوله است زکاتی که انسان به عنوان حق خداوند به فقرا می‌دهد و اینکه به چنین مالی زکات می‌گویند یا به امید برکت در مال است، یا بدین سبب است که باعث تکامل نفس می‌شود»^[۴].^[۵]

معنای زکات

زکات در لغت به معنای نموّ، زیادی، برکت و طهارت است و به معنای مدح نیز آمده است و این از نام‌های مشترک میان «مُخْرَج؛ آنچه خارج می‌شود» و «فِعْل؛ آنچه انجام می‌گیرد» است؛ از این رو هم بر «عین» که مقداری از مال زکات است گفته می‌شود و هم بر معنای آن، که تزکیه باشد؛ بنابراین، زکات اموال به معنای طهارت آنها وزکات فطره به معنای طهارت بدن است^[۶].

حدیث شریف امام علی(ع) در برتری علم بر ثروت، معنای نموّ در واژه زکات را می‌رساند؛ آنجا که می‌فرماید: «مال با هزینه کردن کم آید و دانش با پراکنده شدن بیفزاید»^[۷]؛

و حدیث امام باقر(ع) به معنای طهارت و پاکی است: «پاکی زمین (از نجاست؛ مانند بول) خشک شدن زمین است»^[۸].

شهید در غایة المراد تبیین زیبایی از معنای زکات دارد و می‌گوید: «زکات در لغت، مصدر "زَكا يَزْكُو" و به معنای پاکی و نموّ است. به همین معنا است سخن خداوند: ﴿ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ﴾^[۹] ﴿أَزْكَى﴾ به معنای أنمی است؛ یعنی رشد و نموّ. و سخن حقّ: ﴿أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً﴾^[۱۰] یعنی نفس پاک و طاهری که انجام نداده کاری که باعث کشتن وی شود، و ﴿غُلَامًا زَكِيًّا﴾^[۱۱] یعنی پاک، و ﴿مَا زَكَى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ﴾^[۱۲]؛ یعنی پاک نیست. و زکات به «عمل صالح» نیز گفته می‌شود و این در تفسیر آیات خداوند گفته شده: ﴿وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ﴾^[۱۳] و آیه ﴿خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا﴾^[۱۴] و سخن خداوند ﴿وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً﴾^[۱۵]^[۱۶].

شهید پس از نقد دیگر تعاریف زکات در تعریف اصطلاحی آن می‌گوید: «زکات صدقه‌ای است که متعلق به نصاب در اصل است»^[۱۷]؛ یعنی تا به حد نصاب نرسد زکات به آن تعلق نمی‌گیرد.

تهانوی بعد از آنکه زکات را اسم از تزکیه بر وزن صلات دانسته در تعریف آن می‌نویسد: «مقدار معینی از نصاب سالیانه است که آن را مسلمان آزاد مکلّف از مال خود برای خدا به فقیر مسلمان غیر هاشمی و غیر غلام هاشمی می‌دهد بدون چشم داشت هیچ سودی» ^[۱۸]؛

در این تعریف، در نظر داشته به همه جوانب آن اشاره کند؛ اما تنها یک مورد مصرف آن را که فقیر است در نظر گرفته است و برابر روایات شیعه، فقیر باید شیعه باشد.^[۱۹]

منابع

پانویس

↑ "قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.
↑ "قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.
↑ الزكاة في اللغة الزيادة؛ التعریفات، ص۵۰.
↑ "اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية ومنه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات والبركات"؛ مفردات، ص۲۱۳.
↑ مرتضوی، سید محمد، آیات ولایت در قرآن ج۱، ص ۳۶۵.
↑ النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.
↑ «اَلْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ»؛ نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، کلمه قصار ۱۴۷، ص۳۸۷.
↑ «زَكَاةُ الْأَرْضِ يُبْسُهَا»؛ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۱، ص۷۶؛ النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۸؛ مجمع البحرین، واژه «زکاة».
↑ «این برای شما پاک‌تر و پاکیزه‌تر است» سوره بقره، آیه ۲۳۲.
↑ « آیا انسانی بی‌گناه را بی‌آنکه کسی را کشته باشد کشتی؟ » سوره کهف، آیه ۷۴.
↑ «پسری پاکیزه» سوره مریم، آیه ۱۹.
↑ «هیچ یک از شما پاک نمی‌ماند» سوره نور، آیه ۲۱.
↑ « به نماز و زکاتم سفارش فرموده است» سوره مریم، آیه ۳۱.
↑ «پس، خواستیم که پروردگارشان برای آنان فرزندی (دیگر) پاک‌جان‌تر و مهربان‌تر از او، جایگزین کند» سوره کهف، آیه ۸۱.
↑ «و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم» سوره مریم، آیه ۱۳.
↑ غایة المراد، ج۱، ص۲۲۹.
↑ هي صدقة متعلقة بنصاب بالإصالة؛ غایة المراد، ج۱، ص۲۳۲.
↑ قدر معين من النصاب الحولي يخرجه الحُرّ المسلم المكلّف لله تعالى الى الفقير المسلم الغير الهاشمي و لا مولاه مع قطع المنفعة عنه من كل جهة؛ کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۱، ص۹۰۷؛ دهخدا، لغت‌نامه، ج۹، ص۱۲۸۸۷.
↑ ذاکری، علی اکبر، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین، ج3، ص 165 - 167.

[1] "قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.

[2] "قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.

[3] الزكاة في اللغة الزيادة؛ التعریفات، ص۵۰.

[4] "اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية ومنه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات والبركات"؛ مفردات، ص۲۱۳.

[5] مرتضوی، سید محمد، آیات ولایت در قرآن ج۱، ص ۳۶۵.

[6] النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.

[7] «اَلْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ»؛ نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، کلمه قصار ۱۴۷، ص۳۸۷.

[8] «زَكَاةُ الْأَرْضِ يُبْسُهَا»؛ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۱، ص۷۶؛ النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۸؛ مجمع البحرین، واژه «زکاة».

[9] «این برای شما پاک‌تر و پاکیزه‌تر است» سوره بقره، آیه ۲۳۲.

[10] « آیا انسانی بی‌گناه را بی‌آنکه کسی را کشته باشد کشتی؟ » سوره کهف، آیه ۷۴.

[11] «پسری پاکیزه» سوره مریم، آیه ۱۹.

[12] «هیچ یک از شما پاک نمی‌ماند» سوره نور، آیه ۲۱.

[13] « به نماز و زکاتم سفارش فرموده است» سوره مریم، آیه ۳۱.

[14] «پس، خواستیم که پروردگارشان برای آنان فرزندی (دیگر) پاک‌جان‌تر و مهربان‌تر از او، جایگزین کند» سوره کهف، آیه ۸۱.

[15] «و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم» سوره مریم، آیه ۱۳.

[16] غایة المراد، ج۱، ص۲۲۹.

[17] هي صدقة متعلقة بنصاب بالإصالة؛ غایة المراد، ج۱، ص۲۳۲.

[18] قدر معين من النصاب الحولي يخرجه الحُرّ المسلم المكلّف لله تعالى الى الفقير المسلم الغير الهاشمي و لا مولاه مع قطع المنفعة عنه من كل جهة؛ کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۱، ص۹۰۷؛ دهخدا، لغت‌نامه، ج۹، ص۱۲۸۸۷.

[19] ذاکری، علی اکبر، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین، ج3، ص 165 - 167.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{مدخل مرتبط
+{{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = زکات| عنوان مدخل  = زکات| مداخل مرتبط = [[زکات در لغت]] - [[زکات در قرآن]] - [[زکات در نهج البلاغه]] - [[زکات در فقه سیاسی]] - [[زکات در معارف دعا و زیارات]] - [[زکات در معارف و سیره نبوی]] - [[زکات در معارف و سیره علوی]] - [[زکات در معارف و سیره سجادی]] - [[زکات در فقه اسلامی]] - [[زکات در جامعه‌شناسی اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}
-| موضوع مرتبط = زکات
-| عنوان مدخل  = زکات
-| مداخل مرتبط = [[زکات در لغت]] - [[زکات در قرآن]] - [[زکات در حدیث]] - [[زکات در نهج البلاغه]] - [[زکات در فقه سیاسی]] - [[زکات در معارف دعا و زیارات]] - [[زکات در معارف و سیره نبوی]] - [[زکات در معارف و سیره علوی]] - [[زکات در معارف و سیره سجادی]] - [[زکات در فقه اسلامی]] - [[زکات در جامعه‌شناسی اسلامی]]
-| پرسش مرتبط  =
-}}
 == مقدمه ==
 بدون تردید، [[زکات]] واژه‌ای [[عربی]] است و قبل از اینکه [[پیامبر اسلام]] به [[رسالت]] برانگیخته شود و [[قرآن]] نازل گردد، [[عرب]] زبانان واژه زکات را در گفتگوهای خود به کار می‌برده‌اند.
 بنابر این باید دید در لغت عرب زکات به چه معنی است؟
-ابن منظور از لغت شناسان عرب زبان در این باره می‌نویسد:
-{{عربی|قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق}}<ref>لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.
-«زکات، [[برگزیده]] چیز است و زکّاه؛ یعنی برگزیده‌اش را گرفت و تزکّی؛ یعنی [[انفاق]] کرد».
-{{عربی|قال الفراء: زكاه صلاحا}}<ref>لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.
+[[ابن منظور]] از لغت شناسان عرب زبان در این باره می‌نویسد: «زکات، [[برگزیده]] چیز است و زکّاه؛ یعنی برگزیده‌اش را گرفت و تزکّی؛ یعنی [[انفاق]] کرد».<ref>{{عربی|"قال ابوعلي: الزكاة صفوة الشيء و زكّاه إذا أخذ زكاته و تزكّى أی تصدّق"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.
-{{عربی|قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث}}<ref>لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>.
+اصل زکات در لغت به معنای [[طهارت]]، [[رشد]]، [[برکت]] و [[ستایش]] است و همه این موارد در قرآن و [[حدیث]] به کار رفته است.<ref>{{عربی|"قال ابو زيد النحوي: و اصل الزكاة في اللغة الطهارة و النماء و البركة و المدح و كلّه قد استعمل في القرآن و الحديث"}}؛ لسان العرب، ج۱۴، ص۳۵۸.</ref>
+[[میر شریف]] می‌نویسد: «زکات در لغت به معنای زیادی است»<ref>{{عربی|الزكاة في اللغة الزيادة}}؛ التعریفات، ص۵۰.</ref>
+[[راغب اصفهانی]] می‌نویسد: «اصل زکات، رشدی است که از برکت [[خداوند]] حاصل می‌شود و این مسئله هم در [[امور دنیوی]] و هم در [[امور اخروی]] کاربرد دارد. از همین مقوله است زکاتی که [[انسان]] به عنوان [[حق خداوند]] به [[فقرا]] می‌دهد و اینکه به چنین [[مالی]] زکات می‌گویند یا به [[امید]] برکت در [[مال]] است، یا بدین سبب است که باعث [[تکامل نفس]] می‌شود»<ref>{{عربی|"اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى ويعتبر ذلك بالأمور الدنيوية والأخروية ومنه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء وتسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات والبركات"}}؛ مفردات، ص۲۱۳.</ref>.<ref>[[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص ۳۶۵.</ref>
+== معنای [[زکات]] ==
+زکات در لغت به معنای نموّ، زیادی، [[برکت]] و [[طهارت]] است و به معنای [[مدح]] نیز آمده است و این از نام‌های مشترک میان «مُخْرَج؛ آنچه خارج می‌شود» و «فِعْل؛ آنچه انجام می‌گیرد» است؛ از این رو هم بر «عین» که مقداری از [[مال]] زکات است گفته می‌شود و هم بر معنای آن، که [[تزکیه]] باشد؛ بنابراین، [[زکات]] [[اموال]] به معنای طهارت آنها وزکات فطره به معنای طهارت [[بدن]] است<ref>النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۷.</ref>.
-اصل زکات در لغت به معنای [[طهارت]]، [[رشد]]، [[برکت]] و [[ستایش]] است و همه این موارد در قرآن و [[حدیث]] به کار رفته است.
+[[حدیث شریف]] [[امام علی]]{{ع}} در [[برتری]] [[علم]] بر [[ثروت]]، معنای نموّ در واژه زکات را می‌رساند؛ آنجا که می‌فرماید: «مال با هزینه کردن کم آید و [[دانش]] با پراکنده شدن بیفزاید»<ref>{{متن حدیث|اَلْمَالُ تَنْقُصُهُ النَّفَقَةُ وَ الْعِلْمُ يَزْكُو عَلَى الْإِنْفَاقِ}}؛ نهج البلاغه، ترجمه شهیدی، کلمه قصار ۱۴۷، ص۳۸۷.</ref>؛
-[[میر]] [[شریف]] می‌نویسد:
-{{عربی|الزكاة في اللغة الزيادة}}<ref>التعریفات، ص۵۰.</ref>؛ «زکات در لغت به معنای زیادی است».
-راغب می‌نویسد:
+و [[حدیث]] [[امام باقر]]{{ع}} به معنای طهارت و [[پاکی]] است: «پاکی [[زمین]] (از [[نجاست]]؛ مانند بول) خشک شدن زمین است»<ref>{{متن حدیث|زَكَاةُ الْأَرْضِ يُبْسُهَا}}؛ ابن ابی شیبه، المصنف، ج۱، ص۷۶؛ النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۲، ص۳۰۸؛ مجمع البحرین، واژه «زکاة».</ref>.
-{{عربی|اصل الزكاة النموّ الحاصل عن بركة اللّه تعالى و يعتبر ذلك بالأمور الدنيوية و الأخروية و منه الزكاة مما يخرج الانسان من حق اللّه تعالى إلى الفقراء و تسميته بذلك لما يكون فيها من رجاء البركة او لتزكية النفس، ای تنمتيها بالخيرات و البركات}}<ref>مفردات، ص۲۱۳.</ref>.
-«اصل زکات، رشدی است که از برکت [[خداوند]] حاصل می‌شود و این مسئله هم در [[امور دنیوی]] و هم در [[امور اخروی]] کاربرد دارد. از همین مقوله است زکاتی که [[انسان]] به عنوان [[حق خداوند]] به [[فقرا]] می‌دهد و اینکه به چنین [[مالی]] زکات می‌گویند یا به [[امید]] برکت در [[مال]] است، یا بدین سبب است که باعث [[تکامل نفس]] می‌شود».<ref>[[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|آیات ولایت در قرآن ج۱]]، ص ۳۶۵.</ref>
+[[شهید]] در [[غایة المراد]] تبیین [[زیبایی]] از معنای زکات دارد و می‌گوید: «زکات در لغت، مصدر {{عربی|"زَكا يَزْكُو"}} و به معنای پاکی و نموّ است. به همین معنا است سخن [[خداوند]]: {{متن قرآن|ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ}}<ref>«این برای شما پاک‌تر و پاکیزه‌تر است» سوره بقره، آیه ۲۳۲.</ref> {{متن قرآن|أَزْكَى}} به معنای أنمی است؛ یعنی [[رشد]] و نموّ. و سخن [[حقّ]]: {{متن قرآن|أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً}}<ref>« آیا انسانی بی‌گناه را بی‌آنکه کسی را کشته باشد کشتی؟ » سوره کهف، آیه ۷۴.</ref> یعنی نفس [[پاک]] و طاهری که انجام نداده کاری که باعث کشتن وی شود، و {{متن قرآن|غُلَامًا زَكِيًّا}}<ref>«پسری پاکیزه» سوره مریم، آیه ۱۹.</ref> یعنی پاک، و {{متن قرآن|مَا زَكَى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ}}<ref>«هیچ یک از شما پاک نمی‌ماند» سوره نور، آیه ۲۱.</ref>؛ یعنی [[پاک]] نیست. و [[زکات]] به «[[عمل صالح]]» نیز گفته می‌شود و این در [[تفسیر آیات]] [[خداوند]] گفته شده: {{متن قرآن|وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ}}<ref>« به نماز و زکاتم سفارش فرموده است» سوره مریم، آیه ۳۱.</ref> و [[آیه]] {{متن قرآن|خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا}}<ref>«پس، خواستیم که پروردگارشان برای آنان فرزندی (دیگر) پاک‌جان‌تر و مهربان‌تر از او، جایگزین کند» سوره کهف، آیه ۸۱.</ref> و سخن خداوند {{متن قرآن|وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً}}<ref>«و از نزد خویش مهر و پاکیزگی ارزانی داشتیم» سوره مریم، آیه ۱۳.</ref><ref>غایة المراد، ج۱، ص۲۲۹.</ref>.
+[[شهید]] پس از [[نقد]] دیگر تعاریف زکات در تعریف اصطلاحی آن می‌گوید: «زکات صدقه‌ای است که متعلق به نصاب در اصل است»<ref>{{عربی|هي صدقة متعلقة بنصاب بالإصالة}}؛ غایة المراد، ج۱، ص۲۳۲.</ref>؛ یعنی تا به حد نصاب نرسد زکات به آن تعلق نمی‌گیرد.
+[[تهانوی]] بعد از آنکه زکات را اسم از [[تزکیه]] بر وزن [[صلات]] دانسته در تعریف آن می‌نویسد: «مقدار معینی از نصاب سالیانه است که آن را [[مسلمان]] [[آزاد]] مکلّف از [[مال]] خود برای [[خدا]] به [[فقیر]] مسلمان غیر [[هاشمی]] و غیر [[غلام]] هاشمی می‌دهد بدون چشم داشت هیچ سودی»
+<ref>{{عربی|قدر معين من النصاب الحولي يخرجه الحُرّ المسلم المكلّف لله تعالى الى الفقير المسلم الغير الهاشمي و لا مولاه مع قطع المنفعة عنه من كل جهة}}؛ کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۱، ص۹۰۷؛ دهخدا، لغت‌نامه، ج۹، ص۱۲۸۸۷.</ref>؛
+در این تعریف، در نظر داشته به همه جوانب آن اشاره کند؛ اما تنها یک مورد [[مصرف]] آن را که فقیر است در نظر گرفته است و برابر [[روایات شیعه]]، [[فقیر]] باید [[شیعه]] باشد.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج3، ص 165 - 167.</ref>
 == منابع ==
 {{منابع}}
+# [[پرونده: 1100830.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳''']]
 # [[پرونده:1100836.jpg|22px]] [[سید محمد مرتضوی|مرتضوی، سید محمد]]، [[آیات ولایت در قرآن ج۱ (کتاب)|'''آیات ولایت در قرآن ج۱''']]
 {{پایان منابع}}
@@ خط ۳۲: / خط ۳۷: @@
 == پانویس ==
 {{پانویس}}
-[[رده:زکات]]