تشاکس

تشاکس از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: تشاکس در قرآن - تشاکس در حدیث - تشاکس در فقه سیاسی - پرسش‌های مرتبط

مقدمه

• تشاکس: مشاجره، تضاد داشتن، ضدّیت ، ستیزه‌جویی و ناسازگاری. اصل آن "شَکِسَ" به معنای بدخُلق، سختی و صعوبت در اخلاق و عمل.
• ﴿ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ﴾.
• خداوند مثالی برای مؤمن و مشرک در قرآن کریم آورده است؛ مشرک را به فردی تشبیه کرده که چندین رئیس و فرمانده بر او امر و نهی می‌کنند و با هم نیز اختلاف دارند و هر یک می‌خواهد، او را در اختیار خود بگیرد. وصف چنین رقابتی همراه با اختلاف و ضدیّت "تشاکُس" خوانده می‌شود و مؤمن را به فردی که فقط از یک نفر دستور و مأموریت می‌گیرد، تشبیه کرده است: ﴿ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا﴾.
• مراد از این تشبیه و مقایسه حیرت و سرگردانی مشرک و طمأنینه و ثبات روحی و رفتاری مؤمن است. نفی تشاکس در قرآن کریم به دلیل ابتنای آن بر رقابت ناسالم و ناشی از سوء خُلق و انعطاف‌ناپذیری و صعوبت رفتار است و تفاوت آن با اختلاف و مشاجره که از واقعیات جامعه هستند، روشن می‌شود. در اختلاف و مشاجره بحث حکمیت خدا و رسول(ص) (در قرآن) راهگشا و چاره‌ساز است؛ امّا تشاکس اختلافی طبیعی و ناشی از تنوع سلایق و منافع و... نیست که قابل حل باشد؛ بلکه ریشه‌های آن به انحصارطلبی و سوء‌اخلاق و انعطاف‌ناپذیری از طرفین است. مفاد این آیات قرآنی و تعمق در آن، اصولی کارآمد و راهگشا در عرصه فرهنگ عمومی و سیاسی پیش روی حاکمان و مؤمنان می‌نهد.

منابع

• نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم