خمس در فقه سیاسی

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث خمس است. "خمس" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

خمس در قرآن | خمس در حدیث | خمس در فقه اسلامی| خمس در فقه سیاسی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل خمس (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

• یک‌ پنجم از هر چیزی. در اصل اسم برای عدد "خمس".
• ﴿أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ﴾
• "خمس" در اصطلاح مالیاتی است که به غنیمت تعلق می‌گیرد و صاحبان آن طبق این آیه، خدا، رسول، ذی القربی، یتیمان، مساکین و درراه ‌ماندگان‌اند. در مورد مصداق "غنیمت" میان مفسران و مذاهب اسلامی اختلاف است؛ برخی غنیمت را هر آنچه به قهر از کفار به دست می‌آید، تفسیر کرده‌اند. دیگران، آن را اعم از هر فایده‌ای می‌دانند که به انسان می‌رسد، از جنگ یا تجارت یا عمل و....
• در مورد ذی القربی دو نظر وجود دارد: برخی تنها بنی‌هاشم را ذی القربی می‌دانند و بعضی بنی‌هاشم و بنی عبدالمطلب را؛ امّا اینکه سهم "خدا" چگونه صرف می‌شود، قول اجماعی این است که اسم خدا در آیه برای تبرک ذکر شده و سهم خداوند همان سهم پیامبر(ص) است.
• از برخی نقل شده است که سهم خدا صرف کعبه می‌شود. اینکه بعد از حیات پیامبر(ص) سهم او چه می‌شود، بین فقها اختلاف است؛ مالک می‌گوید: امر آن با امام است که در آنچه مهم داند، مُتَقَرِّباً إِلَى اَللَّهِ صرف گردد؛ شافعی معتقد است: سهم رسول خدا(ص) صرف مصالح مسلمین مانند تهیه و تدارک مقدمات جهاد و غیر آن می‌شود. ابوحنیفه معتقد است: سهم حضرت رسول(ص) و ذی القربی حذف می‌گردد. بنا بر نظر امامیه، خمس به شش قسمت تقسیم می‌شود؛ سه بخش برای پیامبر(ص) در زمان حیات و بعد از او به امام معصوم جانشین او تعلق می‌گیرد و مراد از ذی القربی همین است و سه بخش دیگر برای کسانی است که در آیه بعد از ذی القربی نام برده شده‌اند..

منابع

• نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید:  

[[رده: خُمُس