همسرداری در معارف و سیره معصوم
این مدخل زیرشاخهٔ بحث همسرداری است. همسرداری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: همسرداری در معارف و سیره معصوم - همسرداری در معارف و سیره نبوی - همسرداری در معارف و سیره فاطمی - پرسش مرتبط نداردرفتار معصومان(ع) با همسران
یکی از مهمترین پایههای مقدس خانواده، زن و جایگاه اوست. با توجه به اهمیت این موضوع در سیره ائمه(ع) و برای الگوپذیری از رفتار ایشان، در این بخش به نمونههایی از رفتار ائمه(ع) با همسران خود و دیدگاه آنان درباره زن میپردازیم.
نفقه در سیره ائمه(ع)
یکی از وظایف شوهر، تأمین زندگی همسرش در حد متعارف جامعه است. این مطلب در یکی از سخنان امام صادق(ع) چنین جلوه یافته است: همسر و خانواده، اسیرانی در دست مرد هستند. پس کسی که خدا به او نعمتی داده، به اسیران خود وسعت دهد. اگر این کار را نکند، خداوند نعمت را از او میگیرد[۱]. از امام رضا(ع) نیز روایت شده است که فرمود: شایسته است که انسان بر خانواده خویش در زندگی وسعت دهد تا آرزوی مرگ او را نکنند[۲]. در مکتب اسلام تأمین نیازهای خانواده از قبیل خوراک، پوشاک و مسکن برعهده مرد است تا زن در کمال آرامش و رفاه، بتواند مسئولیت خویش را در خانه (نگه داشتن کانون خانواده، رسیدگی به امور منزل و فرزندان) انجام دهد. در سیره معصومان(ع) خدمت به خانواده جایگاهی رفیع و ویژه دارد؛ در این باره، پیامبر گرامی اسلام به داماد خویش، علی(ع) میفرماید: یا علی! هرکس بدون تنگ و عار و بدون کراهت، در خدمت خانواده خویش باشد و برای رفاه و آسایش آنها بکوشد، جایگاهی عظیم در پیشگاه خدای متعال دارد[۳]. وظیفهشناسی و مسئولیتپذیری ائمه(ع) در فراهم کردن نیازهای خانواده و به ویژه نیازهای اساسی آنها، از اهمیت موضوع حکایت دارد. معصومان(ع) به عنوان مروجان مکتب اسلامی، با اشاعه فرهنگ کمک و یاری خانواده، به دیگران آموختند که اسلام خدمت به خانواده و زن و فرزند را یک ارزش میداند. علی(ع) همواره در تأمین رفاه خانواده خویش میکوشید و میفرمود: انسان کامل اگر چیزی برای خانواده خویش ببرد، از کمالش کاسته نمیشود[۴].[۵].
مهریه در سیره ائمه(ع)
از دیگر جلوههای حقوق مالی زن، پرداخت مهریه اوست. این حق را خداوند بر ذمه مرد نهاده است. اهل بیت(ع) کسانی را که این حق را سبک میشمارند و به ادای آن بیتوجهی میکنند، نکوهش کردهاند. حدیث زیبایی از امام صادق(ع) گویای همین حقیقت است که میفرمایند: «کسی که مهریهای برای زنش قرار دهد، ولی نخواهد آن را بپردازد، به منزله دزد است»[۶].
خوشبختانه در جوامع امروزی، هدیه دادن به صورت فرهنگ نهادینه شده است. این سنت پسندیده اگر به موقع و با میل و رغبت و از سر صداقت اجرا شود، تأثیری ماندگار در فرد مقابل دارد و طعم شیرینی آن فراموش نشدنی است. حضرت علی(ع) در خصوص این سنت میفرمایند: «هدیه دادن موجب دوستی است»[۷]. خداوند متعال برای استحکام و تقویت زندگی مشترک در خانواده، در آیهای از قرآن مجید به مردان دستور میدهد که مهر زنان خویش را به صورت هدیه به آنها بپردازند[۸]. بنابراین، مهریه و هدیه دادن در سیره ائمه(ع)، از خصوصیات زندگی مشترک ایشان بوده است. در مورد مقدار مهریه، امام باقر(ع) فرمودهاند: «هر چیزی کم یا زیاد، مورد پذیرش زن و مرد، مهریه قرار میگیرد»[۹]. بنابر روایات متواتر، مهریه همسران اهل بیت(ع)، پانصد درهم بوده است[۱۰]. در خصوص پرداخت مهریه نیز امام صادق(ع) میفرمایند: از آنجا که پرداخت مهریه سبب شیرین شدن زندگی مشترک است، در صورت امکان بهتر است مرد هرچه زودتر آن را به شریک زندگی خویش تقدیم کند[۱۱].[۱۲].
رفتار جنسی در سیره ائمه(ع)
تمایل به جنس مخالف، در سرشت انسانها نهادینه شده، از قویترین غرایز و یکی از اهداف ازدواج است. کنترل این غریزه از راهی که فرد با آن، به آرامش روحی برسد و بتواند مراحل ترقی را طی کند، دارای اهمیت است. حسن بن جهم میگوید: روزی حضرت ابوالحسن علی بن موسی الرضا(ع) را دیدم که موهای خویش را خضاب کرده، گفتم: فدایت شوم، شما هم خضاب میکنید؟ فرمود: «اصلاح و آمادگی بر عفت زنان میافزاید»[۱۳].
امام سجاد(ع) درباره حق زن میفرمایند: اما حق همسر تو آن است که بدانی خدای تعالی او را از بهر آسایش و آرامش و مؤانست و مصاحبت تو مقرر فرموده و بدانی که این نعمت بزرگی است که خدای عزوجل بر تو ارزانی داشته است؛ پس باید وی را گرامی بداری و با او از در تکریم و رفق و ملایمت درآیی و با او به نرمی و ملاطفت رفتار کنی. اگرچه حق تو بر وی افزون و رعایت این کار بر وی واجبتر است. اما چون وی اسیر تو و در اختیار توست، بر تو لازم است که بر وی به رحمت و رأفت رفتار کنی و در خوراک و پوشاک او به نیکی اقدام نمایی و اگر کاری از روی نادانی انجام دهد، بر وی بخشایش آوری که نیرو و قوهای جز نیروی خداوند نیست[۱۴]. حسن بن زیات بصری میگوید: با دوستم بر امام باقر(ع) وارد شدیم. حضرت در اتاقی تزئین شده نشسته بود و بالاپوشی نقشدار بر تن داشت؛ محاسن خود را نیز اصلاح کرده و به چشمان خود سرمه کشیده بود. سؤالهایمان را پرسیدیم؛ در هنگام خداحافظی فرمود: ای حسن، فردا تو و دوستت نزدم بیایید. فردای آن روز نیز به محضر امام رسیدیم. این بار حضرت در اتاقی نشسته بود که جز حصیر، فرشی نداشت و پیراهنی خشن پوشیده بود. حضرت رو به دوستم کرده، فرمود: «برادر بصری! دیروز بر من وارد شدی و من در اتاق همسرم بودم. دیروز نوبت او و اتاق، اتاق او، وسایل اتاق هم برای او بود. او خود را برایم آراسته بود و من نیز باید همانند او، خود را برای او میآراستم. به دلت چیزی ناشایست درباره من نگذرد». حسن بن زیات میافزاید: دوستم گفت: فدایت گردم! به خدا سوگند بر دلم چیزی گذشت؛ اما اکنون خدا آن را از میان برد و دانستم حق در همان است که گفتی[۱۵].
با توجه به اهمیت این موضوع، ائمه(ع) توصیههایی در این مورد دارند که به اجمال به آنها اشاره میشود:
امام علی(ع): اگر گاه چشمانت بیاختیار یا با اختیار به زنی افتاد و شیفته او شدی و دلت لرزید، پیش از این که پایت بلغزد، چشم فروبند و در اولین فرصت با همسرت همبستر شو؛ چراکه زنان همگی مانند هم هستند[۱۶].
امام صادق(ع): وقتی عروس به حجله آمد به کعبه رو کنید، گیسوان او را نوازش کرده، زلف تاب دارش را به چنگ گیرید و آرام بگویید: خدایا! این امانت توست که به من سپردی. با گفته تو او را به خود حلال کردهام. فرزندم را مبارک، پارسا و از پیروان پیامبرت قرار ده و شیطان را از او دور فرما[۱۷].
امام صادق(ع): چون عروسی به خانه آوردید، وضو سازید؛ تن و روان خویش طراوت بخشید؛ رو به خدای مهربان کنید و دو رکعت نماز به جای آورید. به عروس خود نیز بگویید همین کار را بکند[۱۸].
امام صادق(ع): پیش از اینکه با عروس خویش به بستر زفاف روید، هدیهای به وی بدهید با این کار، عشق و آرامش را به او هدیه کردهاید[۱۹].
امام محمد باقر(ع): چون به قصد بارور کردن رحم همسرت نزد او آرمیدی، با نیتی پاک و زبانی گویا با خدای مهربان چنین بگو: خدایا، مرا فرزندی عنایت فرما و او را پاکیزه و سالم قرار ده که در خلقت او زیاد و کم نباشد و او را عاقبت به خیر گردان[۲۰].
امام صادق(ع): پرندگان هر کدام صفاتی شایسته و ناشایست دارند؛ در آمیزش نیز آدابی دارند. «کلاغ» با وجود پر و بال سیاه و صدای ناهنجارش، در آمیزش مخفی کار است. آمیزش مخفیکارانه را از کلاغ بیاموزید[۲۱].
امام رضا(ع): آقایان! مطابق میل خانمتان لباس بپوشید؛ در خانه نیز آراسته باشید؛ هوش و حواس همسرتان را ماهرانه به خود جلب کنید. با این کار، غدد جنسی او را برای خود فعال کنید و عفت او به دیگران را فزونی بخشید[۲۲].[۲۳].
منابع
پانویس
- ↑ اربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، ج۲، ص۲۰۷.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۵۴۱.
- ↑ موسوی، الکوثر فی احوال فاطمة بنت النبی الاطهر، ج۴، ص۳۳.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۱، ص۵۴.
- ↑ سلمانی گواری، ابوالفضل، سیره خانوادگی ائمه معصوم، ص ۵۵.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۲۶۶.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۳، ص۲۰۷.
- ↑ ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَرِيئًا﴾ «و کابین زنان را با خشنودی به آنان بپردازید و اگر با خوشدلی چیزی از آن را به شما بخشیدند نوش و گوارا بخورید» سوره نساء، آیه ۴.
- ↑ مکارم شیرازی، شیوه همسری در خانواده نمونه، ص۵۰.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۱۱۲.
- ↑ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۳۵۶.
- ↑ سلمانی گواری، ابوالفضل، سیره خانوادگی ائمه معصوم، ص ۵۶.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۴۶.
- ↑ امین عاملی، سیره معصومان، ترجمه: علی حجتی کرمانی، ج۵، ص۲۶۶.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۵، ص۳۲.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۷۳.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۰۰.
- ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۲۳۹.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۲۱۵.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۸۷.
- ↑ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۱۰۰.
- ↑ طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۸۰.
- ↑ سلمانی گواری، ابوالفضل، سیره خانوادگی ائمه معصوم، ص ۵۷.