همسر
همسر از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: همسر در قرآن - همسر در معارف دعا و زیارات - همسر در معارف و سیره سجادی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
پروردگار حکیم همه موجودات بهویژه انسان را به صورت زوج آفرید، تا ثمره این زوجیت آرامش و سکونت باشد[۱] بدینسان خداوند در قرآن کریم میفرماید: ﴿هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ﴾[۲].
از این تشبیه پرمعنی چند نکته را میتوان یافت:
لباس مایه زینت و آرامش است، همسر نیز مایه آرامش؛
لباس بایست مناسب تن و اندام باشد، همسر نیز باید همتا باشد؛
لباس عیوب انسان را میپوشاند، هریک از زن و مرد نیز باید عیوب و نارساییهای یکدیگر را بپوشانند؛
لباس انسان را از سرما و گرما حفظ میکند، وجود همسر نیز کانون خانواده را گرم و زندگی را از سردی میرهاند؛
دوری از لباس، مایه رسوایی است، دوری از ازدواج و همسر نیز گاهی سبب انحراف و رسوایی انسان میگردد؛
انسان باید لباس خود را از آلودگی حفظ کند، هر یک از دو همسر نیز باید دیگری را از آلودهشدن به گناه حفظ نماید[۳].
امام سجاد (ع) در نیایش هفدهم صحیفه، دو مرتبه از خداوند درخواست میکند تا همسرانش از شرّ شیطان محفوظ بمانند.
حضرت برای همسران تابعان پیامبر اکرم (ص) نیز دعا میکند[۴].
سیدالساجدین در رساله حقوق نیز از حقوق همسران یاد کرده، و آنان را انیس و آرامشبخش هم میداند. حضرت همسران را به قدردانی از هم و شکر این نعمت تشویق کرده، و آنان را به مهربانی و لطف و خوشرویی با یکدیگر راهنمایی میکند[۵].
از دیدگاه امام زینالعابدین (ع) همسر و فرزند ایجاد دلبستگی دنیایی میکند، بههمین جهت در دعای خود برای جهادگران مملکت اسلامی که در مرزها سنگربانی میکنند اینچنین نجوا میکند: «خدایا!... و یاد زن و فرزند از خاطرش محو کن»[۶].[۷].[۸]
همسر
در اصطلاح بر شریک زندگی و به هر یک از زن یا شوهر اطلاق میشود[۹] و چون در اسلام رابطه زناشویی تنها از سه راه[۱۰]ازدواج دائم، ازدواج موقت و کنیز[۱۱]گیری با شروط مربوط[۱۲] امکان دارد[۱۳]؛ واژه همسر در اینجا هر سه مورد را پوشش میدهد؛ چنانکه در بیان امیرمؤمنان(ع)[۱۴] و امام صادق(ع)[۱۵] نیز درباره عمل امام سجاد(ع)[۱۶] در مورد آزاد کردن کنیز و ازدواج با او و همچنین درباره مادر امام زمان پس از خریده شدن برای امام عسکری(ع)[۱۷] واژگان «تزوّج» و «زوّجه» به کار رفته است. مقصود از همسرداری نیز معاشرت و تعامل همهجانبه زن و شوهر در محورهای گوناگون زندگی است.[۱۸].
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ﴾ «و از نشانههای او این است که از خودتان همسرانی برایتان آفرید تا کنار آنان آرامش یابید و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد؛ بیگمان در این، نشانههایی است برای گروهی که میاندیشند» سوره روم، آیه ۲۱.
- ↑ «آنها جامه شما و شما جامه آنهایید» سوره بقره، آیه ۱۸۷.
- ↑ تفسیر نور، ج۱، ص۲۹۲.
- ↑ نیایش چهارم.
- ↑ تحف العقول، ص۲۶۲.
- ↑ نیایش بیستوهفتم.
- ↑ تحف العقول، ابن شعبه حرانی، جامعه مدرسین، قم، ۱۴۰۴؛ تفسیر نور (۱۰ جلدی)، محسن قرائتی، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، ۱۳۸۹، چاپ چهارم؛ الصحیفة السجادیة، امام زینالعابدین (ع)، قم، الهادی، ۱۴۱۸، چاپ اول؛ صحیفه سجادیه، ترجمه عبدالمحمد آیتی، انتشارات سروش، تهران، ۱۴۱۷، چاپ دوم.
- ↑ بهشتی، سید مهدی، مقاله «همسر»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص ۵۳۵.
- ↑ علیاکبر دهخدا، لغتنامه، ج۱۴، واژه «همسر».
- ↑ محمدحسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۸۶ («سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) يَقُولُ: تَحِلُّ الْفُرُوجُ بِثَلَاثٍ نِكَاحٍ بِمِيرَاثٍ وَ نِكَاحٍ بِلَا مِيرَاثٍ وَ نِكَاحٍ بِمِلْكِ الْيَمِينِ»).
- ↑ واژه «کنیز» در اوستا با تعبیرهای «کنیا»، «کینین» و «کینیکا» و در زبان پهلوی با تعبیر «کنیک» نقل شده است. این کلمه ترکیبی از «کن» به معنای زن و «ییز» به عنوان پسوند تصغیر است و امروزه به معنای زن است و مجازاً به معنای خدمتکار استعمال میشود. معادل عربی آن جاریه (زن جوان) است (علیاکبر دهخدا، لغتنامه، ج۱۱، واژه «کنیز»). واژگان دیگری در زبان عرب مانند «امه»، «سریه»، «سبیه»، «وصیفه»، «قیان» یا «قینات» معادل واژه کنیز به کار رفته است (فخرالدین طریحی، مجمع البحرین، ج۱، ص۸۲).
- ↑ مقصود از کنیزگیری با شروط مربوط کنیزانی هستند که به دو صورت به عنوان همسر مطرح میشوند: الف) با فرزنددار شدن ام ولد نامیده شدهاند. ب) نخست آزاد شده و سپس به ازدواج درآمدهاند.
- ↑ گفتنی است این سه راه پیشنهادی راهکاری کلی است که اجرای هر یک از آنها وابسته به شرایط و تناسب زمان و مکان است؛ یعنی هرکدام در هر زمان و شرایطی که امکان داشت اجرا میشود، نه اینکه همه آنها در همه زمانها لازمالاجرا باشد برای مثال در زمان کنونی راه سوم اجرایی نیست.
- ↑ ابوحنیفه نعمان بن محمد مغربی، دعائم الاسلام، ج۲، ص۲۴۶، ح۹۳۰؛ فضل الله بن علی راوندی، النوادر، ص۴۸... «لَا يَحِلُّ لِلْمُسْلِمِ تَزَوُّجُ الْأَمَةِ الْمُشْرِكَةِ (التَّزْوِيجُ بِالْأَمَةِ الْيَهُودِيَّةِ وَ لَا النَّصْرَانِيَّةِ)».
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۴۹۲، ح۴ («سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) عَنِ الْحُرِّ يَتَزَوَّجُ الْأَمَةَ أَوْ عَبْدٍ يَتَزَوَّجُ حُرَّة...») (سند روایت معتبر است).
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب(ع)، ج۴، ص۱۶۲ («أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ أَعْتَقَ خَادِمَةً لَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا...»).
- ↑ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعه، ج۲، ص۴۲۳ («... فَإِنَّهَا زَوْجَةُ أَبِي مُحَمَّدٍ...»).
- ↑ مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۴۳.