زینب دختر پیامبر خاتم
این مدخل زیرشاخهٔ بحث فرزندان پیامبر خاتم است. زینب دختر پیامبر خاتم از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: زینب دختر پیامبر خاتم در تاریخ اسلامی - پرسشهای مرتبطزینب از حضرت خدیجه (س) متولد شد. او همسر ابوالعاص و بزرگترین خواهر حضرت فاطمه (س) بود. قریش برای اینکه پیامبر (ص) را تحت فشار قرار دهند، از ابوالعاص خواستند زینب را طلاق دهد، اما ابوالعاص حاضر نشد او را طلاق دهد. در برخی اخبار، زینب، ربیبه پیامبر (ص) شمرده شده است، نه دختر او. زینب از ابوالعاص پسری به نام علی و دختری به نام امامه به دنیا آورد. علی در کودکی در گذشت. علی بن ابی طالب (ع)، پس از رحلت فاطمه (س)، امامه را به همسری گرفت.
مقدمه
حضرت محمد (ص) از دو نفر از همسران خویش فرزند داشت. یکی از "خدیجه بنت خویلد" و دیگری از "ماریه قبطیه". فرزندان ذکور آن حضرت، همگی در دوران کودکی از دنیا رفتند؛ اما دختران آن حضرت که چهار نفر بودند و به سن بزرگسالی رسیدند، عبارتاند از: "حضرت فاطمه زهرا (س)"، "زینب"، "رقیه"، "امکلثوم" که مادر همه آنان خدیجه بنت خویلد است. در این مقاله به شرح حال دختر بزرگ آن حضرت یعنی "زینب" میپردازیم[۱].
ولادت و ازدواج زینب
زینب، دختر بزرگ رسول گرامی اسلام (ص) و مادرش حضرت خدیجه (س) بوده است. او ده سال قبل از بعثت پیامبر اکرم(ص) در حالی که آن حضرت ۳۰ ساله بود، به دنیا آمد[۲]. درباره اینکه چرا زینب که مسلمان بود، نزد ابوالعاص کافر بوده است؟ برخی معتقدند در این زمان، هنوز آیه تحریم زن مسلمان برای مرد کافر نازل نشده بود[۳].
او با ابوالعاص بن ربیع، ازدواج کرد[۴]. مادر ابوالعاص، هاله، خواهر خدیجه (س) بود. این ازدواج پیش از بعثت اتفاق افتاد. زینب نخستین دختر پیامبر (ص) است که ازدواج کرده است. در بعضی از کتابهای تاریخی آمده است: "بعد از ظهور اسلام و مسلمان شدن زینب، روابط زناشویی آن دو به هم خورده بود، ولی ابوالعاص به هیچ وجه برای طلاق دادن زینب، حاضر نشد[۵] و از آنجا که رسول اکرم (ص) قدرتی در مقابل قریش در مکه نداشت، نتوانست آنها را از هم جدا کند و ابوالعاص را به طلاق زینب مجبور کند"[۶].
ابوالعاص بعد از مسلمان شدن زینب، همچنان بر کفر خویش باقی بود. او از معدود مردان تاجر و ثروتمند و امانتدار مکه بود. بزرگان قریش بعد از ظهور اسلام از او خواستند تا زینب را طلاق دهد؛ ولی او هرگز قبول نکرد[۷].
زینب برای ابوالعاص دو فرزند به نامهای "علی" و "امامه" آورد. علی در کودکی از دنیا حضرت رفت؛ ولی امامه زنده بود و علی (ع) بعد از شهادت حضرت فاطمه (س) به سفارش آن حضرت[۸] با امامه ازدواج کرد[۹] و بنابر نقل دیگر خود ابوالعاص به امامه سفارش کرد با علی (ع)ازدواج کند[۱۰].[۱۱]
اسارت و آزادی ابوالعاص
"ابوالعاص بن ربیع" همراه مشرکان و سران قریش در جنگ بدر، علیه مسلمانان شرکت کرد. او در این جنگ به وسیله "عبدالله بن جبیر"اسیر شد. پیامبر اکرم (ص) پس از اتمام جنگ، برای آزادی اسیران فدیه تعیین کرد؛ از اینرو مردم مکه، کسانی را برای پرداخت فدیه و آزاد کردن اسیران خود به مکه فرستادند. از جمله این افراد، "عمرو بن ربیع" برادر ابو العاص بود. زینب، دختر پیامبر اکرم (ص) که آن موقع در مکه بود، گردنبندی که یادگار مادرش خدیجه بود به عنوان فدیه برای آزادی ابوالعاص فرستاد. همین که رسول اکرم (ص) آن گردنبند را دید، شناخت و به مسلمانان فرمود: "اگر صلاح میدانید این اسیر را آزاد کنید و کالای او را هم برایش پس بفرستید"[۱۲].
مسلمانان نیز او را آزاد کردند و گردنبند را هم به زینب باز گرداندند. پیامبر (ص) از ابوالعاص تعهد گرفت که زینب را برای آمدن به مدینه آزاد بگذارد. ابوالعاص نیز این تعهد را پذیرفت و به آن عمل کرد و پس از بازگشت به مکه، زینب را نزد رسول خدا (ص) فرستاد[۱۳]. نقل دیگری نیز وجود دارد مبنی بر اینکه زینب همراه پدر بزرگوارش (ص) به مدینه هجرت کرده بود[۱۴].[۱۵]
وفات زینب
زینب در سال هشتم هجری از دنیا رفت. "امایمن"، "سودة بنت زمعه"، و "امسلمه" او را غسل دادند[۱۶]. پیامبر اکرم (ص) به آنها فرمود: "با سدر و کافور او را بشویید و چون از غسل دادن او فارغ شدید، مرا خبر کنید". وقتی کار غسل دادن زینب تمام شد، رسول خدا (ص) پیراهن خود را داد و فرمود: "آن را چسبیده به بدنش بر او بپیچند"[۱۷].
درباره علت وفات زینب گفتهاند: "زمانی که او از مکه به مدینه میآمد، مردانی از قریش به تعقیب وی برخاستند و دو مرد به نامهای هبار بن اسود و نافع بن عبدالقیس به او رسیدند و هودج او را آماج تیز قرار دادند. زینب که باردار بوده است فرزندش را بر اثر ترس سقط میکند[۱۸]. او بر اثر این اتفاق بیمار شد و بهبود نیافت و سرانجام در گذشت"[۱۹].
برخلاف این روایت که زینب را دختر پیامبر اکرم (ص) تلقی کرده است، عدهای از مؤرخان و نسبشناسان، او را دختر هاله، خواهر حضرت خدیجه (س) معرفی کردهاند[۲۰]. که بر بر اثر مرگ پدر و مادر، حضرت خدیجه (س) او را تحت سرپرستی خود قرار داد. بر فرض صحت این روایات، زینب ربیبه رسول خدا (ص) است و به مرور زمان و بر اساس سنت عرب که ربیبه را دختر شخص میدانستند و نیز دستاندازی برخی دستاندازان، وی را به عنوان دختر رسول خدا (ص) برشمردهاند[۲۱].
منابع
پانویس
- ↑ محمدزاده، حبیب، زینب بنت رسول خدا، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۳۸۶؛ محرمی، غلام حسن، مقاله «برادران و خواهران فاطمه»، دانشنامه فاطمی ج۱، ص ۱۱۵؛ تونهای، مجتبی، محمدنامه، ص ۵۳۷.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج۴، ص۱۸۵۳.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۵۱.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج۴، ص۱۷۰۱؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۷.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۷.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۵۲.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۷؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۵۱-۶۵۲.
- ↑ عزالدین ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفة الصحابه، ج۶ ص۲۲.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۰۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج۴، ص۱۷۸۹؛ عزالدین ابن اثیر، اسدالغابه فی معرفة الصحابه، ج۶ ص۲۲.
- ↑ محمدزاده، حبیب، زینب بنت رسول خدا، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۴۰۰-۴۰۱؛ تونهای، مجتبی، محمدنامه، ص ۵۳۷.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۷؛ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۱۳۳-۱۳۴؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۵۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۶.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۷؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۶۵۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۵.
- ↑ محمدزاده، حبیب، زینب بنت رسول خدا، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۴۰۱-۴۰۲؛ تونهای، مجتبی، محمدنامه، ص ۵۳۷.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۴۰۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۴۶۹-۴۷۰؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۷-۳۹۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج۴، ص۱۸۵۴.
- ↑ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۱۳۴.
- ↑ محمدزاده، حبیب، زینب بنت رسول خدا، فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱، ص۴۰۴؛ تونهای، مجتبی، محمدنامه، ص ۵۳۷.