فاطمه بنت اسد

زندگی‌نامه

• فاطمه دختر اسد، فرزند هاشم بن عبدمناف، مادر امام علی(ع) و همسر ابوطالب، بانویی خردمند و ارجمند بود. او اولین زن هاشمی بود که از مردی هاشمی فرزنددار شد. فرزندانش طالب، عقیل، جعفر و علی(ع) و دخترانش جمانه و فاخته بودند. فاطمه بنت اسد تنها زنی است که فرزندش در خانه کعبه به دنیا آمد. در این زمینه از یزید بن قنب روایت شده به همراه عباس بن عبدالمطلب و افراد دیگری روبه‌روی خانه خدا نشسته بودیم. فاطمه در حالی که نُه ماه از حملش می‌گذشت و درد حمل او را فراگرفته بود، نمایان شد. دست به دعا گشود و با ابراز اعتقاد به یگانگی خدا دعا کرد تا خدا وضع حمل او را بر او آسان گرداند. آنگاه دیدیم دیوار خانه شکافت، فاطمه داخل شد و سپس دیوار به حال اول بازگشت. ما نیز خواستیم برای ما هم چنین شود اما نشد، فهمیدیم این امر خدایی است. روز چهارم فاطمه از خانه خارج شد، در حالی که علی(ع) در آغوش او بود. او بر زنان عالم برتری یافته و در خانه خدا از روزی‌های خاص بهره برده بود. هنگام خروج صدایی بر گوش او خواند که این مولود را علی نام‌گذار که او بلندمرتبه است. ایشان پس از خدیجه(س) دومین زنی است که اسلام آورد و نخستین زنی است که به مدینه هجرت کرد.
• پیامبر اکرم(ص) پس از وفات عبدالمطلب پدربزرگش، در سن هشت سالگی در منزل ابوطالب زندگی می‌‌کرد. فاطمه بنت اسد به پیامبر احترام می‌‌گذاشت و در محبت، او را بر فرزندانش مقدم می‌‌کرد. پیامبر در ارتباط با رفتار فاطمه با خود فرمود: «او، پس از ابوطالب، بهترین مردمان از نظر رفتار با من بود. او مادر دیگر من پس از مادرم بود. ابوطالب بر من نیکی می‌کرد و فاطمه ما را بر سر طعامی که تهیه دیده بود، می‌نشاند و سهم مرا از بقیه بیشتر می‌داد».
• رسول خدا(ص) هم محبت و علاقه زیادی به فاطمه داشت و بسیار به او احترام می‌گذاشت، به خانه فاطمه رفت و آمد می‌کرد و گاهی شب را در خانه او به‌سر می‌برد. رسول اکرم(ص) در این زمینه فرمودند: «پس از ابوطالب به کسی نیکوکاتر از فاطمه با خودم برخورد نکرده‌ام».
• پیامبر اکرم(ص) هنگام وفات فاطمه بنت اسد در سال چهارم هجرت، او را با پیراهن خود کفن کرد و بر او نماز خواند و در نماز بر او هفتاد تکبیر گفت. سپس بر قبر او وارد شد و با دستان خود قبر او را وسیع کرد. آنگاه از قبر بیرون آمد و در حالی که اشک از چشمانش جاری بود با دستان خود خاک بر پیکر او ریخت. پیامبر در پاسخ عمار که دلیل اکرام پیامبر را نسبت به این بانو سؤال کرد، فرمود: «اهل این قبر از خانواده من است. او فرزندان بسیار داشت، بهره آنها بسیار ولی بهره ما کمتر بود. با این همه مرا سیر می‌کرد، در حالی‌که فرزندانش گرسنه می‌ماندند، مرا می‌پوشاند، در حالی‌که فرزندانش لباس مناسب نداشتند، مرا آرایش می‌کرد و بر سر من روغن می‌مالید، در حالی‌که فرزندانش آشفته بودند».
• امام صادق(ع) نیز فرمودند: «بی‌گمان، فاطمه بنت اسد، مادر امیرمؤمنان، نخستین زنی بود که با پای‌ پیاده از مکه به مدینه و به سوی پیامبر خدا هجرت کرد و از مهربان‌ترینِ مردمان به پیامبر(ص) بود. او از پیامبر خدا شنید که می‌فرمود: "بی‌گمان، مردم در روز قیامت، لُختِ مادرزاد، محشور می‌شوند". پس فاطمه بنت اسد گفت: وای از رسوایی! سپس پیامبر خدا به او فرمود: "من از خدا می‌خواهم که تو را پوشیده برانگیزد". همچنین شنید که پیامبر(ص) از فشار قبر یاد می‌کند. پس گفت: وای از ناتوانی! پس پیامبر خدا به او فرمود: "من از خدا می‌خواهم که از این (فشار قبر)، کفایتت کند". روزی فاطمه به پیامبر خدا گفت: می‌خواهم این کنیزم را آزاد کنم. پیامبر(ص) به او فرمود: "اگر چنین کنی، خداوند در برابر هر عضو او، عضوی از تو را از آتش می‌رهانَد". زمانی که فاطمه بیمار شد، پیامبر خدا را وصی خود قرار داد و از او خواست که خادمش را آزاد کند و زبانش بند آمد. پس با اشاره به پیامبر خدا وصیت کرد و ایشان هم وصیتش را پذیرفت. روزی پیامبر(ص) نشسته بود که امیرمؤمنان، گریان نزدش آمد. پیامبر(ص) به او فرمود: "چه چیز گریانت کرده است؟". گفت: مادرم فاطمه درگذشت. پیامبر خدا فرمود: "و نیز مادر من، به خدا سوگند!" و شتابان برخاست و به درون خانه آمد. پس به او نگاه کرد و گریه کرد. سپس به زنان فرمان داد تا غسلش دهند و فرمود: "هنگامی که [از کار غسل‌] فارغ شدید، پیش از آگاه کردن من، کاری نکنید". پس چون فارغ شدند، به ایشان خبر دادند. پیامبر(ص)، پیراهن زیرینش را به آنان داد و فرمان داد که او را در آن کفن کنند و به مسلمانان گفت: "هرگاه دیدید من کاری کردم که پیش از این نکرده بودم، از من بپرسید: چرا آن را کردی؟". پس چون زنان از غسل و کفن او فارغ شدند، پیامبر(ص) به درون آمد و جنازه او را بر دوش خود حمل کرد و پیوسته زیر جنازه‌اش بود تا بر سرِ قبرش آورد. سپس آن را بر زمین قرار داد و به درون قبر رفت و در آن به پهلو خوابید. سپس برخاست و او را بر دستانش گرفت و در قبر گذاشت. سپس مدتی دراز خم شد و با او زمزمه کرد.»...

پرسش‌های وابسته

• نام مادر امام علی چیست؟ (پرسش)

منابع

1. عباسی، حبیب، مقاله «علی بن ابی‌طالب»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۱‌
2. دانشنامه نهج البلاغه ج۲
3. محمدی ری‌شهری، محمد، گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: