ابوالقاسم طبرانی در تاریخ اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث ابوالقاسم طبرانی است. ابوالقاسم طبرانی از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: ابوالقاسم طبرانی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

ابوالقاسم سلیمان بن احمد بن ایوب لخمی طبرانی (٢۶٠-٣۶٠)

بزرگ‌ترین اثر طبرانی کتاب المعجم الکبیر است که اثری حدیثی است و روایات اصحاب را به تفکیک نام و ترتیب ابجد آورده و بخش عمده آنکه برجای مانده، منتشر شده است. از این کتاب به عنوان بزرگ‌ترین معجم تألیف شده یاد و گفته شده است که حاوی شصت هزار حدیث است. دو معجم کوچک‌تر نیز دارد. طبرانی در سال ۲۶۰ به دنیا آمد، برای گردآوری احادیث طی سی سال به شهرهای زیادی سفر کرد و در نهایت در اصفهان مقیم شده و شصت سال در آنجا زیست. شاید تصور شود او در شمار و ردیف مورخانی نیست که نامشان گذشت اما آثار او به طور کلی، و برخی از آثار تک نگارانه‌اش منابع مهمی برای تاریخ اسلام هستند. وی نقش مهمی در شکل‌گیری مکتب حدیثی اصفهان در قرن‌های چهارم و پنجم دارد. علائق شیعی او در حدیث، عاملی در جهت تقویت احادیثی در این شهر شد که پس از او درباره فضائل امام علی(ع) ترویج گردید به طوری که محدثانی چون ابن مردویه در این زمینه، کتاب نوشتند. به گزارش ذهبی جعفر بن ابی السری می‌گوید، من نزد ابن عقده کوفی، محدث بزرگ عراق در اوائل قرن چهارم رفتم تا حدیث بیاموزم: گفت: از کدام شهری؟ گفتم: اصفهان. گفت: آنجا مردمان ناصبی دارد برایشان حدیث نمی‌گویم. گفتم: در آن شهر فقهای متشیع هستند. گفت: شیعه معاویه؟ گفتم: خیر، شیعه علی. گفت: چه کسی؟ گفتم: سلیمان بن احمد لخمی، یعنی همین طبرانی. ابن عقده بسیار از او ستایش کرد.

و اما در میان آثار وی، کتابی با عنوان «اخبار الحسن بن علی(ع)» برجای مانده که سال ١۴١٢ در کویت منتشر شده است. این کتاب سنت حدیثی و تاریخی را در خود نگاه داشته است، سنتی که حتی تا به امروز هم در حوزه علم حدیث پا برجا مانده است. نمونه این‌گونه آثار «اخبار.».. بخشی از طبقات ابن سعد است که به امام حسن یا امام حسین(ع) اختصاص داده است. بعد از طبرانی هم، بخش امام حسن و امام حسین(ع) تاریخ دمشق نیز به همین ترتیب است. طبعاً درباره بسیاری از صحابه دیگر هم به همین ترتیب عمل شده است. ساختار این کتاب‌ها، نقل اخباری در تولد و وفات برخی از رویدادهای مهم طبعاً در شکل حدیث احادیثی از آنان یا درباره ایشان است. کتاب اخبار حسن بن علی طبرانی، جمعاً شامل ٢۴١ حدیث است که عمده آنها تاریخی و یا در فضائل امام حسن(ع) از سخنان رسول خداست. نمونه‌ای از سخنان خود آن حضرت هم در این کتاب آمده و در بخش اخیر آن از هر راوی که نقلی از امام حسن دارد، با نقل حدیث، او یاد شده است. روشن است که جزئیات زیادی در لابلای این روایات هست که به کار تاریخ دوره اسلامی می‌آید. این کتاب اسناد نقل‌ها را آورده و از بسیاری از کسانی که آثارشان مفقود شده نقل‌هایی دارد که بسیار مغتنم است.

منابع

1. جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام