بحث:نهاد وکالت در معارف مهدویت
مقدمه
مسیر اصلی ارتباط با امام مهدی(ع) به روزگار غیبت صغرا به وکلای ایشان ختم میشد. مسیری که به ویژه از عصر امام هادی و امام عسکری(ع) راهی برای دستیابی به ائمه(ع) تبدیل شده بود و شیعیان مناطق مختلف آن را آزموده بودند. از این رو، بیشتر دادههای منابع کهن در ارتباط با دوران غیبت صغرای امام زمان(ع) ارتباطی وثیق با منصب وکالت دارند. بر این اساس، شایسته است آشنایی درخوری با این منصب و منصبداران آن حاصل آید.
افزایش جمعیت شیعیان، دوری مناطق شیعهنشین از مرکز زندگی امام، نظارت دستگاه حکومت بر ارتباطات امام، دشواری دسترسی مستقیم شیعیان به مقتدای خویش و اموری از این دست، سبب شده بودند تا امامان(ع) با استفاده از برخی افراد، به عنوان وکیل، شبکه ارتباطی میان خود و پیروان بنیان نهند که امروزه از آن با عنوان «نهاد وکالت» یا «سازمان وکالت» یاد میشود. هر چند برخی شکلگیری این نهاد را به روزگار امام صادق(ع) میدانند[۱]، اما از آن روی که فعالیت وکلا به صورت شبکهای سازمانیافته در عصر امام کاظم(ع) قابل رصد و پیگیری است؛ شایسته است همین دوران سرآغازی بر این مسیر دانسته شود. از این منصب در منابع با عنوانهای وکالت[۲]، سفارت[۳] و نیابت[۴] یاد شده است.
این سازمان در طول حیات خود مسیر پر فراز و فرودی را پشت سر نهاد و به رغم فشارهای سیاسی از سوی حکومت عباسی و کجرویها و خیانتهای برخی کارگزاران، با تلاشهای امام هادی و امام عسکری(ع) به مسیر قابل اعتماد شیعیان، برای ارتباط با امام زمان(ع) در عصر غیبت صغرا مبدّل شد.
شبکه ارتباطی این نهاد بدان گونه بود که شیعیان هر شهر و دیار، موظف به ارتباط گرفتن با وکیل منطقه و وکیل مورد نظر نیز طبق سلسله مراتب در ارتباط با وکیل امام در ناحیه مافوق بود، تا این شبکه به سر وکیل حضرت در سامرا و بعدها بغداد ختم شود. نویسنده کتاب سازمان وکالت در تلاش بوده است تا دادههای موجود در ارتباط با وکیلان ائمه(ع) و از آن جمله وکلای امام دوازدهم(ع) را گردآوری کند، از این رو، ضمن ارانه فهرستی از نام وکلا در حدّ مقدور به معرفی ایشان همت گمارده است[۵]. با آنکه در آغازین ایام روزگار غیبت صغرا مقرّ اصلی سازمان وکالت در سامرا قرار داشت و مسیرهای ارتباطی به این شهر منتهی میشد؛ اما بنا بر دلائلی با دستور حضرت حجت(ع) مقرّ این سازمان از سامرا به بغداد انتقال یافت[۶]؛ از این رو، فعالیت اصلی این شبکه در دوران غیبت صغرا در بغداد مشاهده میشود[۷].
پانویس
- ↑ جاسم حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم(ع)، ص۱۳۴؛ جباری، سازمان وکالت، ج۱، ص۴۷.
- ↑ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۵۱۹.
- ↑ طوسی، الغیبة، ص۳۷۱.
- ↑ طبری، دلائل الإمامه، ص۵۲۰؛ قطب راوندی، الخرائج و الجرائح، ج۳، ص۱۱۱۲.
- ↑ جباری، سازمان وکالت، ج۲، ص۴۳۰ – ۴۳۱.
- ↑ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۴۷۸.
- ↑ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ ص ۲۹۹.