بحث:وظیفه مردم در عصر غیبت کبری برای برپایی عدالت چیست؟ (پرسش)

برپایی عدالت هدف بعثت انبیاء

• عدل در لغت به معنی راستی، درستی و برابری است و در اصطلاح به معنی قراردادن هر چیز در جایگاه خودش است. برپاداشتن عدالت از سوی مردم یکی از اهداف بزرگ بعثت انبیاست: ﴿لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ﴾ و این مسئولیتی است که اختصاص به دوره و شرایط خاص ندارد و همه مؤمنان در همیشه تاریخ موظف به انجام آن هستند این عدالت می‌‌تواند هم به صورت فردی باشد؛ به این معنی که هر مؤمنی در زندگی شخصی خود در تعامل با دیگران به آنچه مقتضای عدل و راستی است عمل نماید و هم می‌‌تواند صورت اجتماعی داشته باشد.
• یکی از بزرگ ترین مصادیق برپایی عدالت در حوزۀ اجتماع در عصر غیبت، تشکیل حکومت دینی است حکومتی که بر پایه موازین دین شکل می‌‌گیرد و می‌‌کوشد عدالت را در حوزۀ اجتماع زنده کرده و اقتصاد، فرهنگ، سیاست و سایر شئون مؤمنان را بر اساس عدل تنظیم کند. بنابراین می‌‌توان مدعی شد عدالت اگر از حوزۀ فرد به حوزۀ اجتماع که مصداق بارز آن تشکیل حکومت اسلامی است سرایت نکند عدالت پر ثمر نخواهد بود و در طول زمان موجب خاموش شدن عدالت فردی هم خواهد شد.

حساسیت عدالت در زمان غیبت

• در تقسیم‌بندی عدالت باید گفت عدالت در تمامی زمان‌ها (عصر حضور و غیبت) منحصر در یک موضوع مانند اقتصاد نیست، بلکه در تمام حوزه‌ها جریان دارد: از جمله: در حوزۀ اعتقاد، حوزۀ فرهنگ، حوزه اجتماع، حوزۀ اقتصاد، خانواده، سیاست، عدالت در حوزۀ طبیعت و محیط زیست و در برابر دشمن.
• اما مسئله ای که سبب می‌‌شود عدالت در زمان غیبت حساس‌تر به نظر بیاید و جزء وظایف اصلی منتظران قرار بگیرد این است که ظلم در زمان غیبت به خاطر نبود امام و مدعیانی که به دروغ ادعای ادارۀ جامعه را دارند بسیار بیشتر است چنانکه امام صادق(ع) در روایتی فرمودند: «این امر (یعنی دولت حضرت مهدی) وجود پیدا نخواهد کرد تا هیچ گروهی باقی نمانند مگر اینکه بر مردم حکومت کرده باشند؛ تا کسی نگوید: اگر ما حکومت می‌‏کردیم، به عدالت رفتار می‌‌کردیم. بعد از حکومت مدعیان قائم ما قیام به حق و عدالت خواهد کرد».. همچنین در روایت دیگری آمده است: «دولت ما آخرین دولت‌هاست و اهل حکومتی باقی نخواهند ماند، مگر اینکه پیش از ما به حکومت می‌‏رسند، تا وقتی که سیره و رفتار ما را دیدند، نگویند اگر حکومت به دست ما می‌‏افتاد، ما هم به همین نحو اداره می‌‌کردیم و این است فرمایش خداوند: ﴿وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ﴾.
• بنابراین نه تنها عزلت نشینی و گوشه‌گیری در زمان غیبت امری مذموم است بلکه ایجاد عدالت‌طلبی در زمان غیبت به سه دلیل، اهتمام ویژه ای را از جانب منتظرین را می‌‌طلبد:

1. ظلم و ستم در زمان غیبت بیش از زمان‌هایی است که امام در آن زمان حضور دارد.
2. ناامیدی بشر از تمام مکاتب و مذهب‌ها نسبت به ایجاد عدالت.
3. عدالت اسلامی در مقایسه با مکاتب و ایدئولوژی‌های غیر اسلامی بسیار عمیقتر و وسیعتر است؛

• پس واضح است برای اثبات چنین ادعایی باید در جهت ایجاد چنین عدالتی در زمان غیبت تلاش کنیم.

مصادیق عدالت از نگاه قرآن و به‌کارگیری آن برای منتظران

• نقطۀ ابتدایی ایجاد اعتدال و عدالت می‌‌تواند عوامل گوناگونی داشته باشد، اما مهمترین عنصری که می‌‌تواند پایۀ اصلی شروع عدالت در تمامی زمان‌ها به ویژه در زمان غیبت باشد تفکر، علم و آگاهی است، چنانکه قرآن کریم به زیبایی نسبت به این موضوع واکنش نشان داده و عدالت را با این بیان توصیف کرده است: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ﴾. در این آیه تفکر اعتدالی به وضوح قابل لمس است چراکه قرآن تاکید دارد عدالت موضوعی استثناپذیر نیست و باید به درستی و با تمام شرایطش اجرا شود، هرچند که اجرای چنین عدالتی موجب ضرر برای مجری عدالت باشد. همچنین در آیه ای دیگر، قرآن عدالت در گفتار را کلید اساسی عدل محوری می‌‌داند: ﴿وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا﴾، برهمین اساس منتظر باید در زمان غیبت با توجه به این نوع از عدالت وظیفه خود را در موضوع عدالت به درستی انجام دهد. ایجاد چنین عدالتی یعنی عدالت در گفتار نیاز به معیارهایی دارد که منتظر باید در مقام سخن مقید به این معیارها باشد مانند اینکه منتظر در گفتارش صادق باشد، تهمت نزند، غیبت نکند، بی تحقیق جاهلانه سخن نگویید، از سخن زشت و دشنام پرهیز کرده و از مبالغه دوری کند. عدالت دیگری که در جایگاه ویژه قرار دارد و قرآن به آن اشاره کرده است عدالت در مبادلات و معاملات است: ﴿أَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ﴾؛ ﴿لَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ﴾؛ ﴿وَأَوْفُوا الْكَيْلَ إِذَا كِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا﴾.
• مبادلات و معاملات ضرورتی اجتناب ناپذیر در زندگی بشر دارد و بستر بسیاری از فعالیت‌های دیگر اجتماعی است. از این رو نقش مهم و مؤثری در بهبود شاخص‌های اجتماعی دارد. اگر این تعامل‌ها بر اساس عدل صورت پذیرد برکات آن به تمام بخش‌های جامعه سرازیر می‌شود ولی اگر این روند ناعادلانه باشد، آلودگی آن جامعه را نابود خواهد کرد. انسان منتظر بایستی این عرصه‌ها را بشناسد و دشواری‌ها و موانع و آسیب‌های آن را دریابد تا انتظاری آگاهانه را دنبال کند.

اجرای عدالت به اندازه توان منتظرین

• البته باید به این نکته توجه داشت که برپایی عدالت در زمان غیبت توسط منتظران به این معنا نیست که عدالت تام و کامل در زمان غیبت اجرایی شود، چراکه چنین امری به خاطر ضعف وجودی آنها ناممکن است، اما منتظرین بر اساس وظیفه ای که نسبت به مقولۀ عدالت در زمان غیبت دارند باید به اندازۀ توانشان تمام تلاششان را برای برپایی عدالت در تمام حوزه‌ها بکار گیرند. حوزه‌هایی مانند کمک به مردم مستضعف و محروم؛ تلاش برای برخوداری همۀ مردم از امکانات کشور؛ اجرای حقوق انسانی، اجتماعی، عمومی و حدود الهی یکسان بر مردم.

نتیجه گیری

• بنابراین برپایی عدالت بدون شک یکی از مهمترین وظایف منتظرین در زمان غیبت است چراکه ظلم و ستم در زمان غیبت به خاطر نبود امام و مدعیانی که به دروغ ادعای ادارۀ جامعه را دارند بیشتر می‌‌شود.

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: