جابر بن زید ازدی در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث جابر بن زید ازدی است. جابر بن زید ازدی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: جابر بن زید ازدی در علوم قرآنی - جابر بن زید ازدی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
جابر بن یزید، ابو شعثاء در سال ۲۱ هجری متولد شد. وی از فقیهان و محدثان تابعی و از ائمه حدیث، اهل بصره و مصاحب ابن عباس بود. اصل او از عمان بوده[۱] و او را به بحرالعلم ستودهاند. او را اعلم مردم به کتابالله گفتهاند[۲] و راوی روایات افرادی چون ابن عباس و عبدالله بن عمر خطابش کرده اند[۳].
حجاج بن یوسف او را به عمان تبعید کرد. وی به بصره رفت و در میان ازدیان این شهر را اقامت افکند[۴] تا اینکه در سال ۹۳[۵] یا ۱۰۳ هجری[۶] از دنیا رفت. هنگامی که جابر درگذشت قتاده گفت امروز داناترین مردمان عراق مُرد[۷].[۸]
جابر بن زید ازدی
او از سران خوارج و نخستین امام فرقۀ اباضیه بود. با اینکه مؤسس فرقۀ اباضیه عبدالله بن اباض است ولی منابع اباضی، به جابر ابن زید بهای بیشتری میدهند و او را نخستین فقیه و امام اباضیه میدانند و از انس بن مالک نقل میکنند که گویا موقع مرگ جابر گفته است: امروز دانشمندترین فرد روی زمین از دنیا رفت[۹]. طبق این منابع، جابر در بصره به تقویت مبانی فکری خوارج و تربیت شاگرد و اعزام مبلّغ به اطراف اشتغال داشت. حجاج بن یوسف او را به عمان تبعید کرد. وقتی به عمان آمد دید افکار اباضی پیش از او به عمان رفته است[۱۰]. اباضیها برای جابر کرامتهای عجیبی نقل کردهاند[۱۱].
البته ابو نعیم اصفهانی این گفته را که جابر از دعاة اباضیه باشد، به شدت نفی میکند[۱۲] و ابن حجر از عزره نقل میکند که نزد جابر بن زید رفتن و به او گفتم که اباضیه خودشان را به تو منتسب میکنند. جابر گفت به خدا پناه میبرم و از این مطلب تبرّا میجویم[۱۳]. و از عمرو نقل شده که گفته است جابر بن زید را بر رأی اباضیه ندیدم[۱۴]. منابع اباضی این سخن را که جابر از اباضیه تبرّا جسته، رد میکنند و میگویند: مخالفان اباضیه اینها را ساختهاند و دست سیاست در کار بوده است[۱۵]. ضمنا در همین منابع آمده است که جابر بن زید در جوانی با عبدالله بن وهب راسبی ارتباط داشت و از او اخذ علم نمود، ولی در جنگ نهروان شرکت نکرد. بعدها جابر به ابوبلال مرداس بن ادیه علاقهمند شد و ابو بلال در تمام کارها با او مشورت میکرد و بدون اذن وی کاری انجام نمیداد[۱۶].[۱۷]
منابع
پانویس
- ↑ ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۵۲.
- ↑ ابن حبان، ثقات، ج۴، ص۱۰۱.
- ↑ ابن حبان، ثقات، ج۴، ص۱۰۰؛ ابن ابوحاتم رازی، الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۹۴.
- ↑ ابن ابوحاتم رازی، الجرح و التعدیل، ج۲، ص۴۹۴؛ ابن حبان، ثقات، ج۴، ص۱۰۰.
- ↑ ابن حبان، ثقات، ج۴، ص۱۰۰.
- ↑ ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۵۲.
- ↑ زرکلی، خیرالدین، اعلام، ج۲، ص۱۰۴.
- ↑ تهامی، سید غلام رضا، فرهنگ اعلام تاریخ اسلام ج۱، ص۷۷۸؛ حسینی ایمنی، سید علی اکبر، گفتگوی اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.
- ↑ ابن سلام اباضی: بدء الاسلام، ص۱۰۸
- ↑ الاباضیة فی عمان، ص۷
- ↑ شماخی: القول المتین، ص۱۲
- ↑ حلیة الاولیاء، ج ۳، ص۸۹
- ↑ تهذیب التهذیب، ج ۲، ص۳۸
- ↑ یعقوب بن سفیان بسوی: المعرفة و التاریخ، ج ۲، ص۳۸
- ↑ یحیی محمد بکوش: فقه الإمام جابر بن زید، ص۲۷
- ↑ یحیی محمد بکوش: فقه الإمام جابر بن زید، ص۳۵
- ↑ جعفری، یعقوب، خوارج در تاریخ، ص ۲۰۱.