حبة بن جوین عرنی بجلی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. حبة بن جوین عرنی بجلی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حبة بن جوین عرنی بجلی در تراجم و رجال - حبة بن جوین عرنی بجلی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد| حبة بن جوین عرنی | |
|---|---|
 تصویر قدیمی از مسجد کوفه | |
| نام کامل | حبة بن جوین عرنی |
| جنسیت | مرد |
| کنیه | أبو قدامة |
| از قبیله | بجیله |
| درگذشت | ۷۹ هجری |
| از اصحاب | |
| حضور در جنگ | |
| فعالیتهای او |
|
| مشخصات حدیثی | |
| راوی از | |
آشنایی اجمالی
ابو قدامة حبة بن جوین بن علی بن عبد نهم عرنی بجلی[۱] از راویان کوفی و از اصحاب امام علی(ع)[۲] و امام مجتبی(ع)[۳] بود و گفته شده که رسول خدا(ص) را نیز دیده است[۴]. وی از طبقه دوم (تابعان)[۵] به شمار میرود و برخی او را صحابی[۶] و برخی تابعی معرفی کردهاند[۷]. او از حضرت علی(ع)[۸] و رسول خدا(ص)[۹] روایت کرده است. وی از محدثانی همچون حذیفة بن یمان، عبدالله بن مسعود[۱۰] و عمار بن یاسر[۱۱] حدیث آموخته و روایت کرده است و دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان رشید الهجری، سلمة بن کهیل، حارث بن حصیره[۱۲] میباشند.
علما و رجالنویسان شیعه بر وثاقت و جلالت قدر حبة بن جوین تأکید کردهاند؛ چنانکه علامه حلی و ابن داوود نام او را در بخش راویان ثقه و ممدوح جای دادهاند[۱۳] و علامه مجلسی و صاحب «بلغة المحدثین» وی را از راویان ممدوح شمردهاند[۱۴]؛ بر این اساس، علامه مامقانی روایات او را حسن دانسته است[۱۵]. در مقابل، بسیاری از رجالنویسان اهل سنت به سبب گرایشهای تند تشیع و انتساب او به غلات، وی را تضعیف کرده و او را فردی غیرموثق دانستهاند[۱۶]؛ چنانکه ذهبی[۱۷]، ابن حجر[۱۸]، ابن حبان، شعبی، ابن خراش، نسائی، دارقطنی، یحیی بن معین، سعدی و ابراهیم بن یعقوب جوزجانی در زمره این گروه قرار دارند. با این حال، برخی از آنان نیز نگاهی معتدلتر داشته، چنانکه احمد بن عبدالله عجلی او را ثقه دانسته و صالح بن محمد بغدادی با وجود اشاره به تشیع، او را نه متروک و نه کاملاً ثبت، بلکه در رتبهای متوسط ارزیابی کرده است[۱۹]. محدث نوری با اشاره به روایتی که حبة در آن حضور داشته، نوشته است: این روایت بر نزدیکی حبة به امام علی(ع)، اختصاص او به آن حضرت و عطوفت امام نسبت به وی دلالت دارد[۲۰]. وی از زاهدان و عابدان دوران خود به شمار میآمده[۲۱] و مسجدی تأسیس نمود که به مسجد حبة العرنی معروف است[۲۲] و در همه جنگهای امام علی(ع) نیز حضور داشته است[۲۳].
وی در حدود سالهای ۷۵، ۷۶ یا ۷۹ هجری قمری درگذشت[۲۴].[۲۵]
منابع
پانویس
- ↑ حبة بفتح أوله ثم موحدة ثقیلة.تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۸۲، ش۱۰۸۴.
بضم أوله، و فتح الواو، و سکون المثناة تحت، تلیها نون توضیح المشتبه، ج۲، ص۵۵۵.
علامه حلی در ضبط حبة بن جوین نوشته است: بالحاء المهملة قبل الباء المنقطة تحتها نقطة بضم الجیم، و النون بعد الیاء المنقطة تحتها نقطتین. خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۹۴.
العرنی بضم المهملة و فتح الراء بعدها نون منهج المقال، ج۳، ص۳۰۸، ش۱۲۶۲. - ↑ رجال البرقی، ص۶.
- ↑ رجال الطوسی، ص۶، (ش ۵۱۸) و ۹۴، (ش ۹۲۹).
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۱، ش۱۰۷۶.
- ↑ الموسوعة الرجاليّة: ج۴، ص۹۵
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۲، ش۱۰۷۶: و کان من شیعة علی و شهد معه المشاهد کلها.
- ↑ تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۶۹، ش۴۳۷۵: تابعی؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۸۳، ش۱۰۸۴: أخطأ من زعم أن له صحبة.
- ↑ بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۴۱، ح۶: عن حبة بن جوین العرنی قال: سمعت أمیرالمؤمنین علیا(ع)....
- ↑ الإصابه، ج۲، ص۱۴۰-۱۴۱، ش۱۹۵۱: عن حبة بن جوین قال: لما کان یوم غدیر خم دعا النبی(ص) الصلاة جامعة فذکر حدیثه من کنت مولاه فعلی مولاه قال: فأخذ بید علی حتی نظرت إلی أباطهما و أنا یومئذ مشرک.
ابن اثیر: هذا الحدیث قاله النبی(ص) لعلی فی حجة الوداع و لم یحج یومئذ أحد من المشرکین فلو صح لکان صحابیا و لیس هو بصحابی اتفاقا.
ابن حجر در جواب ابن اثیر نوشته است: قلت: إن صح احتمل أن یکون حبة رآه اتفاقا و لم یکن قصد الحج حینئذ.(الإصابه، ج۲، ص۱۴۰). - ↑ تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۶۹، ش۴۳۷۵.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۱، ش۱۰۷۶.
- ↑ بصائر الدرجات، ج۱، ص۱۴۱، ح۶.
- ↑ ابن داود، الرجال، ص۹۸، ش۳۷۱؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۱۹۴.
- ↑ الوجیزة فی الرجال، ص۵۱، ش۴۳۹؛ بلغة المحدثین، ص۳۴۲.
- ↑ تنقیح المقال، ج۱۷، ص۳۳۳، ش۴۵۹۳.
- ↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۱-۳۵۲؛ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۳۱، ش۱۲۸۲؛ میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۵۰، ش۱۶۸۸؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۸۲؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۵۴-۱۵۵.
- ↑ میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۵۰، ش۱۶۸۸.
- ↑ تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۸۲-۱۸۳.
- ↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۱-۳۵۲؛ المغنی فی الضعفاء، ج۱، ص۲۳۱، ش۱۲۸۲؛ میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۵۰، ش۱۶۸۸؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۱۸۲؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۵۴-۱۵۵.
- ↑ مستدرک الوسائل (الخاتمه)، ج۷، ص۲۳۸، ش۴۷۱.
- ↑ قال سلمة بن کهیل: ما رأیت حبة العرنی قط إلا یقول سبحان الله، و الحمد لله، و لا إله إلا الله، و الله أکبر، إلا أن یکون یصلی أو یحدثنا. (تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۳، ش۱۰۷۶).
- ↑ میزان الإعتدال، ج۱، ص۴۸۴، ش۱۸۲۹: أَنْبَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْحُسَیْنِ الْأَنْصَارِیُّ- فِی هَذَا الْمَسْجِدِ وَ هُوَ مَسْجِدُ حَبَّةَ الْعُرَنِیِّ- أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جُبَیْرٍ: عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ ﴿إِنَّمَا أَنْتَ مُنْذِرٌ﴾ قَالَ النَّبِیُّ(ص): أَنَا الْمُنْذِرُ، وَ عَلِیٌّ الْهَادِی بِکَ یَا عَلِیُّ یَهْتَدِی الْمُهْتَدُونَ.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۲، ش۱۰۷۶: و کان من شیعة علی و شهد معه المشاهد کلها.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۳، ش۱۰۷۶: قال الهیثم بن عدی: توفی فی أول ما قدم الحجاج سنة خمس أو ست و سبعین. و قال أبو عبید و محمد بن سعد: مات سنة ست و سبعین. و قال عبیدالله بن یحیی بن بکیر: مات فی سنة خمس أو ست و سبعین، و یقال: سنة تسع و سبعین.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۱۲۹-۱۳۷.