سریه زید بن حارثه در مدین
سریه چیست؟
سَریّه به معنای شبانه راه پیمودن است. در اصطلاح تاریخ اسلام به دستهای از سپاهیان که از سوی حضرت محمد (ص) به عنوان هجوم بر دشمن، یا دفع تجاوز یا کسب اطلاعات نظامی اعزام میشدند و پیامبر شخصاً در آن عملیات شرکت نداشت، "سریّه" گفته میشد. جمع آن "سرایا" است. بر خلاف غزوهها که خود پیامبر در آن لشکرکشی و جنگ، حضور داشت. تعداد سریّههای پیامبر اسلام را تا حدود ۳۶ مورد نقل کردهاند[۱].
زید بن حارثه کیست؟
زید بن حارثة بن شراحیل، اصالتاً اهل یمن و قحطانی[۲] و از قبیله «بنیکلب بن وبره» است[۳]. او حدود بیست سال قبل از بعثت پیامبر(ص) در یمن به دنیا آمد؛ پس او بیست سال از پیامبر(ص) کوچکتر و ده سال از علی(ع) بزرگتر بوده است[۴]. او دارای ظرفیت فوق العاده برای پذیرش دیگران، با هر نوع شخصیتی بود. به دلیل همین جنبه از شخصیت زید بود که پیامبر(ص)، همواره او را برای مدیریت و فرماندهی بر میگزید. حارثه، پدر زید، با زنی از قبیله طی به نام «سعدی» ازدواج کرد و او سه فرزند به نامهای: «جبله»، «زید» و «اسماء» به دنیا آورد و سپس درگذشت[۵]. روزی سعدی به همراه کودکش، زید؛ به دیدار بستگان خود میرفت که گروهی از سواران قبیله بنی قین بن جسر در دوره جاهلیت بر آنان حمله کردند و زید را که پسر بچهای چابک بود، به بردگی گرفتند و او را در بازار «عکاظ» به فروش گذاشتند. حکیم بن حزام (برادرزاده حضرت خدیجه) در سفری که به شام رفت، زید را به همراه چند برده دیگر خریداری کرد و به مکه آورد. حکیم بن حزام، زید را به چهار صد درهم خرید[۶]. زید در این هنگام کودکی نابالغ و در حدود هشت ساله بود[۷]. پس از بازگشت حکیم بن حزام، خدیجه به دیدن او آمد. این داستان در زمانی است که خدیجه با پیامبر(ص) ازدواج کرده بود. حکیم به خدیجه گفت: "عمه جان! هر یک از این پسرها را که میخواهی، برای خودت انتخاب کن". خدیجه زید را به عنوان غلام به خانهاش برد. پس خدیجه زید را به پیامبر(ص) بخشید و پیامبر(ص) هم او را آزاد کرد و پسر خود خواند[۸].[۹]
تاریخچه سیره
در سال ششم هجری قمری، پیامبر اسلام(ص) زید بن حارثه را به منطقه مدین فرستاد. این مأموریت با هدف مقابله با تهدیدات احتمالی از سوی قبایل ساکن در سواحل دریای سرخ انجام شد. مدین منطقهای استراتژیک بود که در نزدیکی سواحل دریای سرخ قرار داشت و به دلیل موقعیت جغرافیایی خاصش، اهمیت نظامی و تجاری داشت. این سریه یکی از اقدامات دفاعی مسلمانان در برابر تهدیدات خارجی بود که در آن زمان از سوی قبایل مختلف وجود داشت.
زید بن حارثه به همراه گروهی از مسلمانان به مدین رفت و در آنجا با گروهی از ساکنان سواحل درگیر شد. در این درگیری، تعدادی از افراد ساکن در سواحل اسیر شدند. پس از اسارت، این افراد به عنوان غنیمت جنگی به مدینه آورده شدند و قرار بود به فروش برسند. در این میان، برخی از مادران و فرزندانشان از هم جدا شدند و این موضوع باعث ناراحتی و گریه آنها شد. هنگامی که پیامبر(ص) از این موضوع مطلع شد، به شدت ناراحت شدند و دستور دادند که مادران و فرزندانشان را از هم جدا نکنند و آنها را به صورت خانوادگی بفروشند. این اقدام پیامبر نشاندهنده توجه ایشان به حقوق انسانی و حفظ کرامت افراد حتی در شرایط جنگی بود[۱۰].
اهمیت و تأثیر سریه
سریه زید بن حارثه به مدین نه تنها از نظر نظامی اهمیت داشت، بلکه از جنبههای انسانی و اخلاقی نیز قابل توجه بود. دستور پیامبر مبنی بر فروش خانوادهها به صورت یکجا و جلوگیری از جدایی مادران و فرزندانشان، نشاندهنده تأکید اسلام بر حفظ کرامت انسانی حتی در شرایط سخت جنگی است. این واقعه همچنین نشان میدهد که پیامبر همواره به رعایت حقوق افراد، حتی دشمنان، توجه ویژهای داشتند و این رویکرد در رفتار ایشان با اسیران جنگی به وضوح دیده میشد[۱۱].[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی.
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد (ترجمه: مهدوی دامغانی)، ج۳، ص۳۳.
- ↑ السیرة النبویه، ابن هشام (ترجمه: رسولی)، ج۱، ص۱۶۲.
- ↑ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۲، ص۵۴۳.
- ↑ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۳۲۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد (ترجمه: مهدوی دامغانی)، ج۳، ص۳۳.
- ↑ معجم الصحابه، ابن قانع، ج۵، ص۱۷۰۳.
- ↑ السیرة النبویه، ابن هشام (ترجمه: رسولی)، ج۱، ص۱۶۲.
- ↑ کاظمی، محمد ایوب، مقاله «زید بن حارثه»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۵، ص۱۹۶-۱۹۷.
- ↑ الصحیح من سیرة النبی الأعظم، ج۱۵، ص۲۶.
- ↑ الصحیح من سیرة النبی الأعظم، ج۱۵، ص۲۶.
- ↑ [۱] پایگاه جامع تاریخ