سکوت در سبک زندگی اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث سکوت است. سکوت از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: سکوت در قرآن - سکوت در معارف دعا و زیارات - سکوت در معارف و سیره سجادی - سکوت در معارف و سیره نبوی - سکوت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - سکوت در سبک زندگی اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

امام جعفر صادق(ع) می‌‌فرمایند: خداوند با چیزی به‌سان سکوت و زیارت خانه‌اش عبادت نشده است.

آن حضرت به نقل از امام علی(ع) فرمود: «تمام خوبی‌ها در سه چیز جمع شده است؛ در نگاه و سکوت و سخن. هر نظری که در آن پند و عبرت و حکمتی نباشد، سهو است. هر سکوتی که با اندیشه نابی همراه نگردد، غفلت است و هر سخنی که با یاد یزدان پاک درنیامیزد، یاوه است. خوشا آنان که خاموشی و نگاه و سخنشان همه لبریز از اندیشه و عبرت و یاد حق است. امام علی(ع) می‌‌فرماید: «بِكَثْرَةِ الصَّمْتِ تَكُونُ الْهَيْبَةُ» با سکوت بسیار، آدمی با شکوه و پر وقار می‌گردد.

چرا ما در دنیای آلوده به صنعت و هیاهوی مدام و پر از ازدحام، در پی جایی هستیم که از سکوت، خموشی، آرامش و خلوت بیشتری برخوردار باشد؟ هرچه روزها به شلوغی و صداهای درهم، بیشتر آلوده شود، دعا و نیایش و پرواز تا اوج آسمان در دل شب‌های تار و پاک، از اهمیت افزون‌تری برخوردار می‌‌گردد. چرا هرچه بیشتر مجال سخن می‌یابیم و هرچه صدایمان کرانه‌های دورتری را درمی‌‌نوردد، پا به پای آن اهمیت سکوت هم بیشتر می‌شود؟

سکوت فعّال ریشه در معرفتی عمیق دارد. و همسایه دیوار به دیوار گزیده گویی است. گفتار نیکو میوه درخت پاک‌اندیشی است. سخن پاک، شجره طیبه‌ای است که از پندار پاک و عمل نیک آب می‌خورد. مولوی در فیه ما فیه می‌‌گوید: خَيْرُ الْكَلَامِ مَا قَلَّ وَ دَلَّ. بهترین سخن آن است که کم و رهگشا باشد. سخنی منطقی، مفید و بی‌عیب که از آن نسیم رحمت بر جان‌ها بوزد. تا دهان بسته نگردد، مرغ دل مجال پریدن بر آسمان معنا و معنویت را پیدا نمی‌کند. سکوت برای فرزانگان، زیور است و برای مردم نادان، پوششی که حرمتشان حفظ گردد.

سخن زیاد و بیهوده روح را تاریک می‌سازد و گوهر عمر را به باد فنا می‌‌سپارد و خسارتی ماندگار را برای گوینده‌اش بر جا می‌‌نهد. «از حرف ندیدیم به جز تیرگی دل».

سکوت نشانه صاحبدلان است و آدمی را همبر رازدانان می‌‌نشاند و او را بیش از لذت دیدار و رؤیت اسرار، فایده می‌بخشد. سخن کثرتی است سد راه وحدت و پرده‌ای است که مانع از دیدار و انس با یار می‌شود. سکوت صیام از ناگفتنی‌هاست.

سکوت گاهی به جبر است و گاهی به اختیار. خوشا آنان که برای جلب رضای یار، از هر سخنی غیر آنچه دوست پسندد لب فرو بستند و هرگز دم برنیاوردند. گوش آن کس نوشد اسرار جلال کو چو سوسن صد زبان افتاد و لال.

باری در سکوت نکته‌های بی‌شماری نهفته است که جز با لبی بسته و دلی آرام نمی‌توان بدان راه یافت. ای خوشا خموشی به وقت خشم و کم‌گویی به گاه برافروختگی. علامه حسن‌زاده آملی می‌گوید: الهی نعمت سکوتم را به برکت ﴿وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ﴾ مضاعف گردان.

منابع

1. دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی