شخصیت امام جواد

این مدخل زیرشاخهٔ بحث امام جواد است. شخصیت امام جواد از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: شخصیت امام جواد در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مناقب و فضائل امام

مقالهٔ اصلی: فضائل امام جواد

بخشی از فضائل و مناقب امام جواد(ع)، دانش و توانایی‌های فوق‌العاده آن حضرت است که در عنوان «معجزات امام جواد» یا «کرامات امام جواد» قابل دسترسی است. منابع شیعی عنوانی را به مناقب و فضائل امام جواد(ع) اختصاص داده‌اند و در این باب علاوه بر دلائل و معجزات وی، از ویژگی‌هایی از او یاد کرده‌اند که برای تثبیت امامت آن حضرت به کار می‌رود. اطلاعات و گزارش‌های مربوط به امام جواد(ع) در منابع اهل سنت اندک است و این منابع تا پیش از قرن هفتم به ندرت از امام جواد(ع) یاد کرده‌اند. فروپاشی خلافت عباسی در نیمه قرن هفتم از یک سو و نیز تلاش‌های اهل سنت برای مقابله با شیعیان از سوی دیگر که اقتضای آن پرداختن به شرح حال ائمه بود، وسیله راهیابی شرح حال امام جواد(ع) به منابع اهل سنت شده است.

نویسندگان اهل سنت به عظمت و بزرگی امام جواد(ع) اشاره کرده‌اند، جاحظ (م ۲۵۰ق) که خود عصر امام جواد(ع) را درک کرده است، در رساله فضل هاشم علی عبد شمس که سخنان هواداران و مخالفان بنی هاشم را گزارش می‌کند، از قول موافقان بنی هاشم، امام جواد(ع) و خاندان او را از خانواده‌های برجسته عرب که هر یک عالم و زاهد و شجاع و بخشنده بودند، معرفی کرده است.

جنبه‌ها و ابعاد سیره امام

مقالهٔ اصلی: سیره امام جواد

سیره سیاسی امام جواد

مقالهٔ اصلی: سیره سیاسی امام جواد

نحوه تعامل با دستگاه حکومت عباسی، از جمله دغدغه‌های امام جواد(ع) بود. از سویی حاکمان برای تحت نظر گرفتن امام برنامه‌های خود را داشتند و از سوی دیگر، امام با توجه به این حساسیت‌ها با کمال احتیاط در صدد بود، آرمان‌های خود را عملی کند. امام جواد(ع) با دو حاکم عباسی، مأمون و معتصم هم‌عصر بود و روابط سیاسی خود را با ایشان به شرح ذیل تنظیم کرده بود:

1. مأمون (۱۹۸ - ۲۱۸): بیشتر عمر امام جواد(ع) در عصر خلافت مأمون سپری شد و از هفده سال امامت آن حضرت، پانزده سال آن هم‌زمان با عصر حکومت وی بود. در باب روابط مأمون و امام دو دیدگاه وجود دارد؛ برخی دیدگاه‌ها بر آن‌اند که مأمون به منزلت ویژه امام جواد(ع) باور داشت و رفتارهای وی نیز از همین باور ریشه گرفته‌اند. با وجود سیاست مأمون که در صدد به انزوا کشاندن امام جواد(ع) بود، اما در دوره او به شیعیان سختگیری نمی‌شد و موردی از پیگیری و تحت تعقیب قرار گرفتن ایشان گزارش نشده است. امام جواد(ع) به همراه شدن شیعیان با حاکمان سفارش نمی‌کرد، تلاش آن حضرت بر این بود که خود حلقه وصل شیعیان باشد.
2. مُعتصِم (حک: ۲۱۸ - ۲۲۷): دو سال پایانی عمر امام جواد(ع) (۲۱۸ تا ۲۲۰) در عصر خلافت معتصم که عموی همسرش امّ‌فضل بود سپری شد. هنگامی که معتصم به تخت نشست، پیگیر احوال امام جواد(ع) شد تا اینکه امام را از مدینه به بغداد فراخواند. امام جواد(ع) در محرم سال ۲۲۰ق، به بغداد آمد و تا پایان عمر، به مدت ده ماه، در بغداد ماندگار شد.

منابع

1. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ اسلام بخش دوم ج۲