محمد بن اسماعیل بن بزیع کوفی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام رضا است. محمد بن اسماعیل بن بزیع کوفی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: محمد بن اسماعیل بن بزیع کوفی در معارف و سیره رضوی - پرسش مرتبط نداردمحمد بن اسماعیل بن بزیع کوفی از اصحاب امام کاظم، امام رضا و امام جواد(ع) بود. علمای شیعی ایشان را توثیق کرده و از او روایت نقل میکنند. امام رضا(ع) در مورد محمد بن اسماعیل فرمودند: دوست داشتم در بین شما کسی مانند او باشد.
آشنایی اجمالی
ابوجعفر محمد بن اسماعیل بن بزیع کوفی از موالی منصور عباسی و در شمار وزرا[۱] و اصحاب امام کاظم، امام رضا و امام جواد(ع) بود[۲] و از امام رضا و امام جواد(ع)[۳] و افرادی چون علی بن نعمان، منصور بن یونس، حماد بن عیسی، ظریف بن ناصح و یونس بن عبدالرحمان روایت نموده است. احمد بن محمد بن عیسی اشعری، معاویة بن حکیم، علی بن ابراهیم، علی بن مهزیار، ابراهیم بن هاشم و محمد بن حسین از وی روایت کردهاند[۴].[۵]
وی از نظر پرهیزگاری و تقوا، در شمار بهترین اصحاب امامان(ع) بود. دو ویژگی ایشان عبارت است از:
- پیوند ابن بزیع با امام رضا(ع) بود. او رابطه تنگاتنگی با امام رضا(ع) داشت و آن حضرت او را سخت بزرگ و گرامی میداشت. نقل شده است: زمانی نام ابن بزیع در حضور امام رضا(ع) برده شد. آن حضرت فرمود: دوست میداشتم چونان او در میان شما وجود داشت[۶].
- پیوند و ارتباط او با امام جواد(ع) بود. او همانسان که به امام رضا(ع) پیوسته بود و ارتباط داشت، با امام جواد(ع) نیز رابطه تنگاتنگی داشت. ابن بزیع از امام جواد(ع) روایاتی در زمینه احکام شرعی نقل کرده است. وی از امام جواد(ع) خواست پیراهنی که خود بر تن میکرد به او بدهد تا آن را کفن خویش قرار دهد و امام جواد(ع) پیراهنی برای او فرستاد[۷].[۸]
در منابع تراجم و رجال
احمد بن ابی عبدالله برقی در رجال خود او را از اصحاب امام رضا(ع) و امام جواد(ع) ذکر میکند، و شیخ ابوجعفر طوسی در رجال گفته: محمد بن اسماعیل بن بزیع از یاران امام رضا(ع) و امام کاظم(ع) است و از ثقات محدثان کوفه به شمار بوده و اخبار او در نزد فقهاء جزء صحاح است و در فهرست نیز او را از مؤلفان و مصنفان ذکر کرده است.
نجاشی در فهرست خود گوید: ابوجعفر محمد بن اسماعیل بن بزیع از صالحان امامیه و ثقات آنها به شمار است، او تألیفات زیادی دارد که یکی از آنها کتاب ثواب حج است، او از یاران و اصحاب امام کاظم(ع) بوده و امام جواد(ع) را هم درک کرده است و او را از کارگزاران ابوجعفر منصور هم نوشتهاند.
علامه حلی نیز در بخش اول خلاصه او را عنوان کرده و گفتار نجاشی و کشی را نقل میکند، در جامع الرواة از تفرشی نقل میکند که محمد بن اسماعیل از مشایخ شیخ کلینی است ولی این نظریه بعید به نظر میرسد؛ زیرا کلینی به واسطه علی بن ابراهیم قمی از پدرش از وی روایت کرده است و ظاهراً او محمد بن اسماعیل برمکی یا محمد بن اسماعیل زعفرانی است[۹].
محمد بن اسماعیل و امام رضا(ع)
غلام ابی جعفر منصور (خلیفه عباسی)، از صلحای شیعه و مورد اعتماد و از خاندان بزرگ و معروف بود. امام رضا (ع) به او فرمودند: «برای خدای متعال در دربار ستمکاران کسی است که خدا برهان را برای او روشن کرده و او را در مملکت قدرت داده که به وسیله او ستم را از اولیای خودش دفع کند و به وسیله او امور مسلمین را اصلاح نماید. مؤمنین برای رهایی از ضرر به اینها پناه میبرند و برای نجات از ظلم صاحبان حاجت، به آنها رو میکنند و به سبب اینها، خدای متعال ترس را در خانه ستم از مؤمنین میبرد و آنها امنای خدا در روی زمین هستند و آنها کسانی هستند که با نورشان روز قیامت روشن میشود و نور آنها برای اهل آسمانها، مانند نور است برای اهل زمین و به خدا آنها برای بهشت خلق شدهاند و بهشت برای آنها خلق شده است و من تبریک میگویم به آنها و اگر هر یک از شما بخواهد، به همه آنها میرسد. محمد پرسید: خدا مرا فدایت گرداند، برای چه؟ امام (ع) فرمودند: او از ما و با آنهاست (یعنی با حکومت ستمکار) و بنابراین او ما را خوشحال میکند پس تو از آنها باش ای محمد».
حسین بن خالد صیرفی روایت کرده است: نزد امام رضا (ع) بودیم. نام محمد بن اسماعیل بن بزیع به میان آمد، امام (ع) به اصحابش فرمودند: دوست داشتم در بین شما کسی مانند او باشد»[۱۰].
جستارهای وابسته
- اسماعیل بن بزیع (پدر)
منابع
پانویس
- ↑ رجال النجاشی، ج۲، ص۲۱۴.
- ↑ رجال الطوسی، ص۳۶۰، ۳۶۸ و ۴۰۵.
- ↑ خلاصة الاقوال، ص۱۳۹.
- ↑ جامع الرواة، ج۲، ص۶۹ ـ ۷۶.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۷۳۳ - ۷۳۴.
- ↑ حیاة الامام الجواد(ع)، ص۱۶۴.
- ↑ حیاة الامام محمد الجواد(ع)، ص۱۶۴.
- ↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۶۷.
- ↑ عطاردی قوچانی، عزیزالله، راویان امام رضا در مسند الرضا، ص ۴۴۰-۴۴۲.
- ↑ محمدی، حسین، رضانامه، ص۶۳۶.