مرثد بن ابیمرثد غنوی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. مرثد بن ابیمرثد غنوی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: مرثد بن ابیمرثد غنوی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
مرثد و پدرش، همقسم حمزة بن عبد المطلب بودند. پیامبر (ص) بین مرثد و اوس بن صامت پیمان برادری قرار داد[۱]. به نقلی پس از هجرت ابو مرثد غنوی و پسرش مرثد به مدینه آنها به خانه کلثوم بن هدم و به نقل دیگر، به خانه سعد بن خیثمه وارد شدند. مرثد و پدرش در بدر و احد حاضر بودند[۲].[۳]
مرثد و نزول آیه قرآن
مرثد، مردی شجاع و قوی بود و افرادی از مسلمانان را که اسیر مردم مکه میشدند، رها کرده، به مدینه میبرد. در یکی از سفرها که برای نجات اسیر مسلمانی به مکه رفته بود، در تاریکی شب به مکه وارد شد و در مسیر خود از کنار خانه عناق، که زنی بدکاره و در زمان جاهلیت با مرثد رفیق بود، عبور کرد. عتاق که برای به دست آوردن مشتری جلو خانهاش ایستاده بود، در تاریکی شب مردی را دید و او را شناخت. پس صدا زد: مرثد تویی؟
مرثد گفت: "آری من مرثدم". عناق گفت: "امشب را نزد ما باش". مرثد گفت: "نمیتوانم، چون اسلام زنا را حرام کرده است". عناق که از مرثد مأیوس شد، فریاد کشید: "مردم! او مرثد است؛ همان کسی که اسیران را میرباید". مرثد میگوید: در پی فریاد عتاق، هشت نفر مرد از خانهها بیرون آمدند و مرا تعقیب کردند تا اینکه از مکه خارج شده، به غاری پناه بردم. ایشان تا جلو غار آمدند ولی خداوند آنها را نابینا ساخت و آنها مرا ندیدند تا آنکه مأیوس شده و به خانههای خویش برگشتند. پس از خاموش شدن سر و صداها به سراغ مردی که بنا بود او را رها سازم رفتم. پس او را که در غل و زنجیر بود و به علاوه مرد سنگین وزنی هم بود، برداشته و به بیرون مکه آوردم. در آنجا بند را از او برداشته و به همراه هم به سوی مدینه رهسپار شدیم. چون در مدینه به نزد پیامبر (ص) رفتم گفتم: " یا رسول الله، اجازه میدهید با عناق ازدواج کنم؟" پیامبر (ص) پاسخ مرا نداد تا آنکه این آیه نازل شد: ﴿الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ﴾[۴].[۵].[۶]
مرثد در جنگ بدر
در جنگ بدر در میان سپاه پیامبر (ص) هفتاد شتر بود که از هر یک از آنها چند نفر استفاده میکردند؛ مثلا، رسول خدا (ص) و علی بن ابی طالب (ع) و مرثد بن ابی مرثد غنوی یک شتر داشتند. و حمزة بن عبد المطلب، زید بن حارثه، ابو کبشه و أنسه از یک شتر استفاده میکردند[۷]. در جنگ بدر، مشرکان صد اسب داشتند و در میان لشکر اسلام فقط سه اسب بود؛ یکی به نام "سبل" که از آن مرثد بن ابی مرثد بود و دیگری به نام "بعزجه" که از آن مقداد بن عمرو بود و سومی به نام "یعسوب" که از آن زبیر بن عوام بود[۸].[۹]
مرثد و شهادت او در حادثه رجیع
پس از جنگ احد، گروهی از قبیله عضل و قاره به مدینه آمدند و از رسول خدا (ص) خواستند تا چند تن را برای یاد دادن قرآن و احکام دین به میان آنها فرستد. ولی حقیقت کار این نبود و آنها نقشه کشیده بودند که چند تن از مسلمانان را بدین وسیله دستگیر سازند و به قریش بفروشند. رسول خدا (ص) شش نفر از اصحاب خود به نامهای خالد بن بکیر لیثی، عاصم بن ثابت، خبیب بن عدی، زید بن دثنه، عبدالله بن طارق و مرثد بن ابی مرثد غنوی را که فرماندهی آنان بود، به همراه ایشان فرستاد. اینان به همراه فرستادگان عضل و قارة حرکت کردند تا به کنار آبی به نام "رجیع" که در میان عسفان و مکه واقع شده و در اختیار قبیله بنیهذیل بود، رسیدند. در آنجا آنها متوجه شدند که این کار، حیله بوده تا آنها را به دام بنی هذیل بیندازند، زیرا به ناگاه خود را در میان افراد این قبیله که با شمشیر اطراف ایشان را گرفته بودند، دیدند. فرستادگان رسول خدا (ص) آماده دفاع شده، شمشیرهای خود را کشیدند و حالت دفاعی به خود گرفتند، بنی هذیل به ایشان گفتند: به خدا ما قصد کشتن شما را نداریم بلکه میخواهیم شما را به قریش تسلیم کنیم و با این کار چیزی به دست آوریم. بنابر این بیهوده خود را به کشتن ندهید و ما خدا را شاهد میگیریم که اگر تسلیم شوید، شما را نکشیم. مرثد بن ابی مرثد، خالد بن بکیر و عاصم بن ثابت جنگ با آنان را بر اسارت و تسلیم شدن ترجیح داده و به جنگ پرداختند و طولی نکشید که به دست افراد هذیل از پا در آمده، به شهادت رسیدند[۱۰].[۱۱]
جستارهای وابسته
- ابومرثد (پدر)
- سریه مرثد بن ابیمرثد
منابع
پانویس
- ↑ الاستیعاب، ابن عبدالبر، ج۳، ص۱۳۸۴.
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۳، ص۴۷-۴۸.
- ↑ عسکری، عبدالرضا، مقاله «مرثد بن ابیمرثد»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷، ص۲۵۶.
- ↑ «مرد زناکار جز زن زناکار یا مشرک را به همسری نگیرد و زن زناکار را نیز جز مرد زناکار یا مشرک به همسری نگزیند و این بر مؤمنان حرام شده است» سوره نور، آیه ۳.
- ↑ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۳، ص۱۳۸۶؛ اسدالغابه، ابن اثیر، ج۴، ص۳۶۲؛ المجموع، محی الدین نووی، ج۱۶، ص۲۲۰؛ نیل الأوطار، شوکانی، ج۶، ص۲۸۲؛ سنن ابی داوود، ابن اشعث سجستانی، ج۱، ص۴۵۵ و سنن الترمذی، ترمذی، ج۵، ص۱۰.
- ↑ عسکری، عبدالرضا، مقاله «مرثد بن ابیمرثد»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷، ص۲۵۶-۲۵۸.
- ↑ السیرة النبویة، ابن هشام، ج۱، ص۶۱۳؛ تفسیر القمی، علی بن ابراهیم قمی، ج۱، ص۲۶۲.
- ↑ السیرة النبویة، ابن هشام، ج۱، ص۶۶۶.
- ↑ عسکری، عبدالرضا، مقاله «مرثد بن ابیمرثد»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷، ص۲۵۹-۲۶۰.
- ↑ السیرة النبویة، ابن هشام، ج۲، ص۱۶۹؛ إعلام الوری بأعلام الهدی، طبرسی، ص۸۶؛ مناقب آل أبی طالب، ابنشهرآشوب، ج۱، ص۱۶۸؛ البدایة و النهایه، ابن کثیر، ج۴، ص۶۴.
- ↑ عسکری، عبدالرضا، مقاله «مرثد بن ابیمرثد»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۷، ص۲۶۰-۲۶۱.