روش‌های تربیتی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

افزودن پیوند
از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
دیداریویکی‌متن
خط ۶: خط ۶:
}}
}}


==روش‌های [[تربیت]]==
== روش‌های [[تربیت]] ==
روش‌ها مجموعه [[تدابیر]] و فعالیت‌هایی است که [[انسان]] را به اهداف می‌رساند<ref>مبانی و اصول آموزش و پرورش، ص۱۳۹؛ آرای دانشمندان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، ص۲۶۷؛ درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، ص۱۲۹؛ نگرشی بر تعامل فقه و تربیت، ص۷۲.</ref>. [[امام خمینی]] در آثار خود از روش‌هایی یاد کرده‌اند:
روش‌ها مجموعه [[تدابیر]] و فعالیت‌هایی است که [[انسان]] را به اهداف می‌رساند<ref>مبانی و اصول آموزش و پرورش، ص۱۳۹؛ آرای دانشمندان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، ص۲۶۷؛ درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، ص۱۲۹؛ نگرشی بر تعامل فقه و تربیت، ص۷۲.</ref>. [[امام خمینی]] در آثار خود از روش‌هایی یاد کرده‌اند:


===[[تفکر]]===
=== [[تفکر]] ===
امام خمینی تفکر را به عنوان یک روش [[تربیتی]] مطرح و از آن به اول شرط [[مجاهده]] با نفس و حرکت به جانب [[حق تعالی]] یاد کرده‌اند<ref>شرح چهل حدیث، ص۶.</ref>. مراد [[امام]] از تفکر این است که انسان در [[هدف]] خلقتش بیندیشد و بداند که [[خداوند]] از [[خلقت انسان]] و این همه نعمت‌هایی که به او عطا کرده هدفی بالاتر از [[حیات]] [[حیوانی]] داشته و منظور از این [[خلقت]]، عالم بالا و بزرگ‌تر است و این حیات حیوانی مقصود بالذات نیست<ref>شرح چهل حدیث، ص۷ – ۶.</ref>.
امام خمینی تفکر را به عنوان یک روش [[تربیتی]] مطرح و از آن به اول شرط [[مجاهده]] با نفس و حرکت به جانب [[حق تعالی]] یاد کرده‌اند<ref>شرح چهل حدیث، ص۶.</ref>. مراد [[امام]] از تفکر این است که انسان در [[هدف]] خلقتش بیندیشد و بداند که [[خداوند]] از [[خلقت انسان]] و این همه نعمت‌هایی که به او عطا کرده هدفی بالاتر از [[حیات]] [[حیوانی]] داشته و منظور از این [[خلقت]]، عالم بالا و بزرگ‌تر است و این حیات حیوانی مقصود بالذات نیست<ref>شرح چهل حدیث، ص۷ – ۶.</ref>.
امام همچنین از تفکر به کلید باب‌های [[معارف]] و [[خزائن]] [[کمالات]] و [[علوم]] یاد می‌کند و آن را مقدمه حتمیه [[سلوک]] [[انسانیت]] معرفی می‌کند و برای آن مراتبی قائل است: اولین و با فضیلت‌ترین مرتبه را تفکر در [[حق]] و [[اسماء و صفات]] و کمالات او معرفی می‌کند<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۱.</ref>. با این حال تفکر در کنه ذات [[پروردگار]] و چگونگی آن را ممنوع می‌داند<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۲.</ref>. مرتبه دیگر، تفکر در لطایف [[صنعت]] و [[اتقان]] آن و دقایق خلقت است<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۵.</ref> که انسان یکی از مهم‌ترین مصادیق آن است<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۷.</ref>. مرتبه دیگر تفکر در احوال نفس است.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۶.</ref>
امام همچنین از تفکر به کلید باب‌های [[معارف]] و [[خزائن]] [[کمالات]] و [[علوم]] یاد می‌کند و آن را مقدمه حتمیه [[سلوک]] [[انسانیت]] معرفی می‌کند و برای آن مراتبی قائل است: اولین و با فضیلت‌ترین مرتبه را تفکر در [[حق]] و [[اسماء و صفات]] و کمالات او معرفی می‌کند<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۱.</ref>. با این حال تفکر در کنه ذات [[پروردگار]] و چگونگی آن را ممنوع می‌داند<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۲.</ref>. مرتبه دیگر، تفکر در لطایف [[صنعت]] و [[اتقان]] آن و دقایق خلقت است<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۵.</ref> که انسان یکی از مهم‌ترین مصادیق آن است<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۹۷.</ref>. مرتبه دیگر تفکر در احوال نفس است.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۶.</ref>


===روش سه مرحله‌ای [[مشارطه]]، [[مراقبه]]، [[محاسبه]]===
=== روش سه مرحله‌ای [[مشارطه]]، [[مراقبه]]، [[محاسبه]] ===
امام برای [[مجاهدت]] با نفس روش سه مرحله‌ای مشارطه، مراقبه و محاسبه را مطرح می‌کند. در این روش فرد در ابتدای [[روز]] با خود شرط می‌کند که بر خلاف [[دستورات الهی]] [[رفتار]] نکند و بر این امر [[تصمیم]] می‌گیرد و بر عمل به این شرط [[مراقبت]] می‌کند و خود را ملزم به عمل کردن به آن می‌داند و این وضعیت را در طول [[روز]] ادامه می‌دهد و در شب به [[محاسبه]] می‌پردازد و مشخص می‌کند آیا به شرطش [[وفا]] کرده یا خیر؟<ref>شرح چهل حدیث، ص۹.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۷.</ref>
امام برای [[مجاهدت]] با نفس روش سه مرحله‌ای مشارطه، مراقبه و محاسبه را مطرح می‌کند. در این روش فرد در ابتدای [[روز]] با خود شرط می‌کند که بر خلاف [[دستورات الهی]] [[رفتار]] نکند و بر این امر [[تصمیم]] می‌گیرد و بر عمل به این شرط [[مراقبت]] می‌کند و خود را ملزم به عمل کردن به آن می‌داند و این وضعیت را در طول [[روز]] ادامه می‌دهد و در شب به [[محاسبه]] می‌پردازد و مشخص می‌کند آیا به شرطش [[وفا]] کرده یا خیر؟<ref>شرح چهل حدیث، ص۹.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۷.</ref>


===روش موازنه===
=== روش موازنه ===
مراد از این روش آن است که [[انسان]] [[منافع]] و مضار هریک از [[اخلاق]] فاسده و [[ملکات]] [[رذیله]]، که زاییده قوای [[شهوت]]، [[غضب]] و واهمه است را با منافع و مضار هریک از [[اخلاق حسنه]] و [[ملکات فاضله]] که زاییده این قوا و تحت [[تصرف]] [[عقل]] و [[شرع]] است، با هم بسنجد و با خود بیندیشد که بهتر است به کدام یک [[اقدام]] کند<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۸.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۷.</ref>
مراد از این روش آن است که [[انسان]] [[منافع]] و مضار هریک از [[اخلاق]] فاسده و [[ملکات]] [[رذیله]]، که زاییده قوای [[شهوت]]، [[غضب]] و واهمه است را با منافع و مضار هریک از [[اخلاق حسنه]] و [[ملکات فاضله]] که زاییده این قوا و تحت [[تصرف]] [[عقل]] و [[شرع]] است، با هم بسنجد و با خود بیندیشد که بهتر است به کدام یک [[اقدام]] کند<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۸.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۷.</ref>


===روش عمل به [[ضد]]===
=== روش عمل به [[ضد]] ===
عمل به ضد عبارت است از اینکه فرد هریک از ملکات [[زشت]] را که در خود می‌بیند مدتی بر ضد آن [[قیام]] کند<ref>شرح چهل حدیث، ص۲۵.</ref> و با خواهش‌ها و آرزوی‌های نفس به [[مجاهد]] برخیزد<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۵۹.</ref>. این تنها راه [[غلبه]] بر [[نفس اماره]] است<ref>شرح چهل حدیث، ص۹۶.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۷.</ref>
عمل به ضد عبارت است از اینکه فرد هریک از ملکات [[زشت]] را که در خود می‌بیند مدتی بر ضد آن [[قیام]] کند<ref>شرح چهل حدیث، ص۲۵.</ref> و با خواهش‌ها و آرزوی‌های نفس به [[مجاهد]] برخیزد<ref>شرح چهل حدیث، ص۱۵۹.</ref>. این تنها راه [[غلبه]] بر [[نفس اماره]] است<ref>شرح چهل حدیث، ص۹۶.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۷.</ref>


===روش تلقین و تکرار===
=== روش تلقین و تکرار ===
در این روش فرد مسائل و محتواهای مربوط به [[خودسازی]] را به خود تلقین و تکرار می‌کند<ref>صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۹۷.</ref>. از این رو، [[حضرت]] [[امام]] به فرزندش [[سید]] احمد توصیه می‌کند که به کمک تلقین نظر خود را نسبت به همه موجودات به ویژه [[انسان‌ها]] نظر [[رحمت]] و [[محبت]] کند و تأکید می‌کند که این [[حقایق]] جز با [[مجاهدت]] و تلقین حاصل نمی‌گردد<ref>وعده دیدار، ص۹۰.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۸.</ref>
در این روش فرد مسائل و محتواهای مربوط به [[خودسازی]] را به خود تلقین و تکرار می‌کند<ref>صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۹۷.</ref>. از این رو، [[حضرت]] [[امام]] به فرزندش [[سید]] احمد توصیه می‌کند که به کمک تلقین نظر خود را نسبت به همه موجودات به ویژه [[انسان‌ها]] نظر [[رحمت]] و [[محبت]] کند و تأکید می‌کند که این [[حقایق]] جز با [[مجاهدت]] و تلقین حاصل نمی‌گردد<ref>وعده دیدار، ص۹۰.</ref>.<ref>[[علی همت‌بناری|همت‌بناری، علی]]، [[نظام تربیتی اسلام - همت بناری (مقاله)| مقاله «نظام تربیتی اسلام»]]، [[منظومه فکری امام خمینی (کتاب)|منظومه فکری امام خمینی]]، ص ۳۸۸.</ref>


نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۱۹

این مدخل زیرشاخهٔ بحث روش‌های تربیتی است. روش‌های تربیتی از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: روش‌های تربیتی در قرآن - روش‌های تربیتی در حدیث - روش‌های تربیتی در صحیفه سجادیه - روش‌های تربیتی در معارف و سیره نبوی - روش‌های تربیتی در خانواده - روش‌های تربیتی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

روش‌های تربیت

روش‌ها مجموعه تدابیر و فعالیت‌هایی است که انسان را به اهداف می‌رساند[۱]. امام خمینی در آثار خود از روش‌هایی یاد کرده‌اند:

تفکر

امام خمینی تفکر را به عنوان یک روش تربیتی مطرح و از آن به اول شرط مجاهده با نفس و حرکت به جانب حق تعالی یاد کرده‌اند[۲]. مراد امام از تفکر این است که انسان در هدف خلقتش بیندیشد و بداند که خداوند از خلقت انسان و این همه نعمت‌هایی که به او عطا کرده هدفی بالاتر از حیات حیوانی داشته و منظور از این خلقت، عالم بالا و بزرگ‌تر است و این حیات حیوانی مقصود بالذات نیست[۳]. امام همچنین از تفکر به کلید باب‌های معارف و خزائن کمالات و علوم یاد می‌کند و آن را مقدمه حتمیه سلوک انسانیت معرفی می‌کند و برای آن مراتبی قائل است: اولین و با فضیلت‌ترین مرتبه را تفکر در حق و اسماء و صفات و کمالات او معرفی می‌کند[۴]. با این حال تفکر در کنه ذات پروردگار و چگونگی آن را ممنوع می‌داند[۵]. مرتبه دیگر، تفکر در لطایف صنعت و اتقان آن و دقایق خلقت است[۶] که انسان یکی از مهم‌ترین مصادیق آن است[۷]. مرتبه دیگر تفکر در احوال نفس است.[۸]

روش سه مرحله‌ای مشارطه، مراقبه، محاسبه

امام برای مجاهدت با نفس روش سه مرحله‌ای مشارطه، مراقبه و محاسبه را مطرح می‌کند. در این روش فرد در ابتدای روز با خود شرط می‌کند که بر خلاف دستورات الهی رفتار نکند و بر این امر تصمیم می‌گیرد و بر عمل به این شرط مراقبت می‌کند و خود را ملزم به عمل کردن به آن می‌داند و این وضعیت را در طول روز ادامه می‌دهد و در شب به محاسبه می‌پردازد و مشخص می‌کند آیا به شرطش وفا کرده یا خیر؟[۹].[۱۰]

روش موازنه

مراد از این روش آن است که انسان منافع و مضار هریک از اخلاق فاسده و ملکات رذیله، که زاییده قوای شهوت، غضب و واهمه است را با منافع و مضار هریک از اخلاق حسنه و ملکات فاضله که زاییده این قوا و تحت تصرف عقل و شرع است، با هم بسنجد و با خود بیندیشد که بهتر است به کدام یک اقدام کند[۱۱].[۱۲]

روش عمل به ضد

عمل به ضد عبارت است از اینکه فرد هریک از ملکات زشت را که در خود می‌بیند مدتی بر ضد آن قیام کند[۱۳] و با خواهش‌ها و آرزوی‌های نفس به مجاهد برخیزد[۱۴]. این تنها راه غلبه بر نفس اماره است[۱۵].[۱۶]

روش تلقین و تکرار

در این روش فرد مسائل و محتواهای مربوط به خودسازی را به خود تلقین و تکرار می‌کند[۱۷]. از این رو، حضرت امام به فرزندش سید احمد توصیه می‌کند که به کمک تلقین نظر خود را نسبت به همه موجودات به ویژه انسان‌ها نظر رحمت و محبت کند و تأکید می‌کند که این حقایق جز با مجاهدت و تلقین حاصل نمی‌گردد[۱۸].[۱۹]

منابع

  1. همت‌بناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی

پانویس

  1. ↑ مبانی و اصول آموزش و پرورش، ص۱۳۹؛ آرای دانشمندان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، ص۲۶۷؛ درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، ص۱۲۹؛ نگرشی بر تعامل فقه و تربیت، ص۷۲.
  2. ↑ شرح چهل حدیث، ص۶.
  3. ↑ شرح چهل حدیث، ص۷ – ۶.
  4. ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۱.
  5. ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۲.
  6. ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۵.
  7. ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۷.
  8. ↑ همت‌بناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۶.
  9. ↑ شرح چهل حدیث، ص۹.
  10. ↑ همت‌بناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۷.
  11. ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۸.
  12. ↑ همت‌بناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۷.
  13. ↑ شرح چهل حدیث، ص۲۵.
  14. ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۵۹.
  15. ↑ شرح چهل حدیث، ص۹۶.
  16. ↑ همت‌بناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۷.
  17. ↑ صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۹۷.
  18. ↑ وعده دیدار، ص۹۰.
  19. ↑ همت‌بناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۸.
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=روش‌های_تربیتی_در_فرهنگ_و_معارف_انقلاب_اسلامی&oldid=1102803»