مقام شهادت: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = مقام معصوم

| عنوان مدخل =

| مداخل مرتبط = [[مقام شهادت در قرآن]]

از جمله [[مقامات]] [[امامان معصوم]]{{عم}} مقام شهادت که در [[زیارت جامعه کبیره]] با عبارت {{متن حدیث|وَ شُهَدَاءُ دَارِ الْفَنَاءِ}}<ref> و گواهان سرای ناپایدار.</ref> و {{متن حدیث|شُهَدَاءَ عَلَى‏ خَلْقِهِ‏}}<ref>سلام بر شما ای شاهدان بر خلق خدا!.</ref> آمده است.

== امامان معصوم{{عم}}؛ [[گواهان]] سرای‌ناپایدار ==

'''گواهان نُه‌گانه بر اعمال بندگان'''

[[خداوند]] برای سازندگی [[انسان]] و برای اینکه [[انسان‌ها]] مراقب [[رفتار]] خود باشند، نُه شاهد بر اعمال آنان قرار داده است: ۱. خداوند؛ ۲. [[انبیا]]{{عم}}؛ ٣. [[فرشتگان]]؛ ۴. [[زمین]]؛ ۵. وجدان؛ ۶. اعضای بدن؛ ۷. [[زمان]]؛ ۸. خود اعمال؛ ۹. امامان معصوم{{عم}}<ref>از آنجا که در همین جلد، از صفحه ۲۵۶ - ۲۴۷ به تفصیل در این باره سخن گفتیم، اینجا فقط از گواهی معصومان{{عم}} سخن می‌گوییم.</ref>.<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم، ج۲]]، ص۵۲۳.</ref>

== گواهی امامان معصوم{{عم}} ==

در این فراز از زیارت جامعه کبیره سخن از "[[شهادت]] و [[گواهی دادن]] امامان معصوم{{عم}}» است. در [[قرآن]] می‌خوانیم: {{متن قرآن| وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا}}<ref>بدین‌گونه ما شما را یک امّت معتدل و میانه قرار دادیم تا شاهد مردم باشید و رسول خدا هم بر شما شاهد باشد؛ سوره بقره، آیه ۱۴۳.</ref>.

بی‌تردید مقصود از "[[امّت]]"، برخی از آنان هستند که شرایط "[[شهادت بر اعمال]]" را دارند و آنان کسانی‌اند که:

# میان [[مردم]] و با مردم و از کار آنان [[آگاه]] هستند.

# معصومند و ذرّه‌ای [[لغزش]] و [[خطا]] در شهادتشان نیست.

# اهمّیّت و لیاقت آن افراد، با عظمتِ [[روز قیامت]]، تناسب دارد.

این ویژگی‌ها تنها در [[امامان معصوم]]{{عم}} است. در [[حدیثی]] که ذیل [[آیه]] ۴۱ از [[سوره نساء]] آمده است: "این آیه درباره امّت محمد{{صل}} نازل شده که در هر قرنی برای آنان امامی از ما خواهد بود تا [[گواهی]] بر آنان باشد و محمد{{صل}} بر همه ما [[گواه]] است"<ref>{{متن حدیث|نَزَلَتْ فِي أُمَّةِ مُحَمَّدٍ{{صل}} خَاصَّةً فِي‏ كُلِ‏ قَرْنٍ‏ مِنْهُمْ‏ إِمَامٌ‏ مِنَّا شَاهِدٌ عَلَيْهِمْ وَ مُحَمَّدٌ{{صل}} شَاهِدٌ عَلَيْنَا‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۹۰، ح۱.</ref>. در [[روایات]] فراوانی آمده است که: "ما [[امامان]]، امّت وسط هستیم"<ref>تفسیر صافی، ج۱، ص۱۹۷ (ذیل آیه ۱۴۳ از سوره بقره).</ref>.

بنابر این، با پذیرش این [[باور]] [[حق]]، باید [[رفتاری]] داشته باشیم و به گونه‌ای عمل کنیم که در [[محشر]]، در محضر [[خداوند]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و امامان معصوم{{عم}} شرمنده نباشیم ان شاء الله<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم، ج۲]]، ص۵۲۴ ـ ۵۲۵.</ref>.

"[[شهادت]]"، به معنای "حضور" است و [[شاهد]]، موظّف است به آنچه دیده شهادت دهد. ریشه "شهادت" این است که "شاهد"، نزد "عمل مشهود علیه" حاضر است؛ یعنی می‌بیند کاری را که به آن [[شهادت]] می‌دهد. ما بر این باوریم که [[پیامبر]]{{صل}} و [[معصومین]]{{عم}} [[شاهد]] بر ما هستند و فردای [[قیامت]]، این شهادت را ادا می‌کنند.

در مورد [[شهادت پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[قرآن]] می‌خوانیم: {{متن قرآن| فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاء شَهِيدًا}} <ref> حال آنان چگونه است آن روزی که از هر امّتی شاهد و گواهی بر اعمالشان می‌آوریم و تو را نیز بر آنان گواه خواهیم آورد؛ سوره نساء، آیه ۴۱.</ref>.

{{متن قرآن|هَؤُلاء}} در [[آیه شریفه]] فوق به معنای "آنان" است، این "آنان" چه کسانی هستند؟ یک احتمال این است "آنان"؛ یعنی "[[مسلمانان]]"، بر این اساس، معنای [[آیه]] چنین است: "پیامبر{{صل}} هر قومی، شاهد و ناظر [[اعمال]] آنان است و پیامبر{{صل}} ما [[شاهد]] و ناظر اعمال [[امّت]] خویش است".

این معنا اطلاق دارد؛ یعنی هم در زمانی که زنده است شاهد اعمال امّت خویش می‌باشد و هم زمانی که به [[رحمت خدا]] رفته است.

احتمال دوم اینکه: پیامبر{{صل}} را شاهد بر همه امم بگیریم؛ یعنی بگوییم: مشارالیه {{متن قرآن|هَؤُلاء}} همه [[امّت‌ها]] هستند؛ بنابراین، معنای آیه چنین می‌شود: "هر [[پیامبری]] در حال [[حیات]] و ممات از طریق [[مشاهده]] [[باطنی]] و [[روحانی]]، ناظر احوال تمام امّت خویش خواهد بود و [[روح]] [[پاک]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز از همین راه، ناظر همه امم پیشین و امّت خویش می‌باشد". در پاره‌ای از [[روایات]]، به این تعبیر اشاره شده است<ref>تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۴۸۲ – ۴۸۱؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۳۶۹.</ref>.

به هر حال، قدر متیقّن آیه این است که: پیامبر اکرم{{صل}} شاهد بر امّت خویش است؛ چراکه ما معتقدیم پیامبر، بعد از [[ارتحال]] از این [[دنیا]] هم زنده است، وقتی [[شهیدان]] [[راه خدا]] زنده‌اند، پس پیامبر به طریق اولی زنده است، بر این اساس پیامبر در حیات و ممات، شاهد اعمال امّت خویش است.

[[امامان معصوم]]{{عم}} نیز [[شاهد]] [[اعمال]] امّت‌اند و می‌بینند که امّتشان چگونه عمل می‌کنند. دلیل این امر هم [[قرآن کریم]] است: {{متن قرآن| وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ}}<ref> بگو: عمل کنید که خداوند و رسولش و مؤمنان به زودی اعمالتان را می‌بینند و به زودی به سوی کسی باز می‌گردید که پنهان و آشکار را می‌داند و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد؛ سوره توبه، آیه ۱۰۵.</ref>.

بی‌تردید، مقصود از "[[مؤمنان]]" در [[آیه]]، همه مؤمنان نیستند؛ چراکه همه آنان این شأنیّت را ندارند که در کنار [[خدا]] و [[رسول]] قرار گیرند، مراد از "مؤمنون"، «امامان معصوم{{عم}}» هستند که در کنار خدا و رسول{{صل}} قرار می‌گیرند. [[یعقوب بن شعیب]] می‌گوید: "از [[امام صادق]]{{ع}} از [[تفسیر]] این آیه "یعنی مراد از مؤمنون" پرسیدم، حضرت فرمود: مراد، [[امامان]]{{عم}} هستند<ref>{{متن حدیث|هُمُ‏ الْأَئِمَّةُ ‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۲.</ref>.

در [[روایت]] نقل شده است که: "شخصی [[خدمت]] [[امام رضا]]{{ع}} عرض کرد: برای من و خانواده‌ام دعایی بفرما، فرمود: مگر من [[دعا]] نمی‌کنم؟! به خدا [[سوگند]]! اعمال شما هر شب و [[روز]] بر من عرضه می‌شود<ref>{{متن حدیث|وَ اللَّهِ‏ إِنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ لَتُعْرَضُ‏ عَلَيَ‏ فِي‏ كُلِ‏ يَوْمٍ‏ وَ لَيْلَةٍ‏}}.</ref>. راوی این [[حدیث]] می‌گوید: "این [[سخن امام]]{{ع}} قدری بر من گران آمد، [[امام]]{{ع}} متوجّه شد و به من فرمود: آیا کتاب [[خداوند عزّوجلّ]] را نمی‌خوانی که می‌گوید: {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}}؟! به خدا سوگند! منظور از مؤمنان، علی ابن ابی‌ طالب{{ع}} و امامان دیگر از [[فرزندان]] او می‌باشند"<ref>{{متن حدیث|أما تقرأ كتاب اللّه عزّ و جلّ: {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}}؟ قال: هو و اللّه‏ عليّ‏ ابن‏ أبي‏ طالب{{ع}}‏"}}؛ اصول کافی، ج1، ص۲۱۹، ح۴.</ref>.

این [[عرض اعمال]]، زمینه‌ساز "[[شهادت]]" است، براین اساس، امامان معصوم{{عم}} [[شاهد]] بر اعمال امّت‌اند آن چنان که [[حضرت امام صادق]]{{ع}} فرمود: "ما [[شاهدان]] [[خدا]] بر [[خلق]] او هستیم... ما [[گواهان بر مردم]] هستیم"<ref>{{متن حدیث|نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ... وَ نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَى النَّاسِ}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۹۰و ۱۹۱، ح۲ و ح۴.</ref>.

"[[عرض اعمال]]"، هم بر [[پیامبر]]{{صل}} است، هم بر [[امامان معصوم]]{{عم}} آن چنان که [[شهادت]]، نسبت به همه آنان است. از [[حضرت امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: "تمام [[اعمال]] [[مردم]] هر [[روز]] صبح بر پیامبر عرضه می‌شود؛ اعمال [[نیکان]] و بدان؛ بنابراین، مراقب باشید و این مفهوم گفتار [[خداوند]] است که می‌فرماید: {{متن قرآن|اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ}} این را فرمود و ساکت شد" <ref>{{متن حدیث|تُعْرَضُ‏ الْأَعْمَالُ‏ عَلَى‏ رَسُولِ‏ اللَّهِ‏{{صل}} أَعْمَالُ الْعِبَادِ كُلَّ صَبَاحٍ أَبْرَارُهَا وَ فُجَّارُهَا فَاحْذَرُوهَا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى‏ {{متن قرآن| اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ‏}} وَ سَكَت‏‏}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۱.</ref>. در [[روایت]] دیگری از [[امام باقر]]{{ع}} می‌خوانیم: "تمامی اعمال شما بر پیامبرتان هر عصر [[پنجشنبه]] عرضه می‌شود؛ بنابراین، از اینکه عمل [[زشتی]] از شما بر پیامبر عرضه شود، [[شرم]] کنید"<ref>{{متن حدیث|أن‏ الأعمال‏ تعرض‏ على‏ نبيكم‏ كل عشية خميس، فليستحي أحدكم أن يعرض على نبيه العمل القبيح}}؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۵۸.</ref>. [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "شما را چه شده است که با [[رسول خدا]] بد می‌کنید؟! مردی گفت: چطور با او بد می‌کنیم؟ حضرت فرمود: [[کردار]] شما بر او عرضه می‌شود و چون گناهی در آن بیند، بدش می‌آید، پس به رسول خدا [[بدی]] نکنید و او را شاد کنید"{{متن حدیث|مَا لَكُمْ تَسُوؤُونَ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}؟فَقِيلَ‏: كَيْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ: أَمَا تَعْلَمُونَ‏ أَنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ تُعْرَضُ‏ عَلَيْهِ‏؟ فَإِذَا رَأَى فِيهَا مَعْصِيَةً سَاءَهُ ذَلِكَ، فَلَا تَسُوؤُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}َ سُرُّوهُ}}<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح ۳.</ref>.

اینک سؤال این است که با آن همه [[شهودی]] که خداوند دارد، چه نیازی به [[شهادت پیامبر]]{{صل}} و امامان معصوم{{عم}} است؟ خداوند<ref>{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}؛ سوره حج، آیه ۱۷.</ref>؛ [[فرشتگان]]<ref>{{متن قرآن|وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ}}؛ سوره ق، آیه۲۱.</ref>؛ [[زمین]]<ref>{{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها}}؛ سوره زلزال، آیه۴.</ref>؛ [[زمان]]<ref>در حدیث نقل شده است که: هر روزِ جدید، به انسان خطاب می‌کند: {{متن حدیث|أَنَا يَوْمٌ‏ جَدِيدٌ وَ أَنَا عَلَيْكَ‏ شَهِيدٌ... أَشْهَدْ لَكَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَة}}؛ تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۱۱۲.</ref>؛ اعضای بدن<ref>{{متن قرآن|تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم}}؛ سوره نور، آیه۲۴.</ref> همه [[شاهد]] هستند، آیا این [[شهود]] در [[روز قیامت]] کفایت نمی‌کنند؟

پاسخ این است که تکثّر شهود، اثر [[تربیتی]] مؤثّرتری دارد؛ زیرا [[انسان]] به گونه‌ای است که هرچه بیشتر حضور [[شاهدان]] را [[حس]] کند، برای [[تربیت]] و تقوایش مؤثرتر است، کسی که در تلویزیون برای میلیون‌ها نفر صحبت می‌کند؛ چون همه او را می‌بینند، وقتی عطسه‌ای، یا اشتباهی می‌کند، بیشتر [[خجالت]] می‌کشد، درست مثل این‌ کارکنان مؤسّسه‌ای بدانند هر [[روزه]]، یا هر هفته، گزارش تمام جزئیّات [[اعمال]] آنان به [[مقامات]] بالاتر داده می‌شود و آنان همه از تمام جزئیات اعمال آنان باخبر می‌گردند.