مقام شهادت: تفاوت میان نسخه‌ها

از جمله [[مقامات]] [[امامان معصوم]]{{عم}} [[مقام شهادت]] که در [[زیارت جامعه کبیره]] با عبارت {{متن حدیث|وَ شُهَدَاءُ دَارِ الْفَنَاءِ}}<ref> و گواهان سرای ناپایدار.</ref> و {{متن حدیث|شُهَدَاءَ عَلَى‏ خَلْقِهِ‏}}<ref>سلام بر شما ای شاهدان بر خلق خدا!.</ref> آمده است.

== معناشناسی لغوی ==

== امامان معصوم{{عم}}؛ [[گواهان]] سرای‌ناپایدار ==

این جمله فراز دیگری از [[زیارت]] بلند زیارت جامعه کبیره در معرّفی سیمای [[نورانی]] [[امامان]]{{عم}} است. در این فراز، امامان معصوم{{عم}} را [[شاهد]] بر [[اعمال]] [[بندگان]]، در [[دنیا]] می‌خوانیم. قبلاً در ذیل جمله: {{عربی|«شُهَدَاءَ عَلَى‏ خَلْقِهِ‏ ‏»}} از [[گواهی]] امامان معصوم{{عم}} بر "اعمال"[[سخن]] گفتیم، اینجا هم مطالبی را به [[اجمال]] می‌آوریم<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص۵۲۳.</ref>.

[[خداوند]] برای [[سازندگی]] [[انسان]] و برای اینکه [[انسان‌ها]] مراقب [[رفتار]] خود باشند، نُه شاهد بر اعمال آنان قرار داده است<ref>سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد، در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم؛ ج۲، ص۵۲۳.</ref>:

۱- خداوند. ۲- [[انبیا]]{{عم}}. ٣- [[فرشتگان]]. ۴-[[زمین]]. ۵- [[وجدان]]. ۶- اعضای بدن. ۷- [[زمان]]. ۸۔خود اعمال. ۹- امامان معصوم{{عم}}<ref>از آنجا که در همین جلد، از صفحه ۲۵۶ - ۲۴۷ به تفصیل در این باره سخن گفتیم، اینجا فقط از گواهی معصومان{{عم}} سخن می‌گوییم.</ref><ref>سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد، در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم؛ ج۲، ص۵۲۳.</ref>.

در این فراز از زیارت جامعه کبیره سخن از "[[شهادت]] و [[گواهی دادن]] امامان معصوم{{عم}}» است<ref>سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد، در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم؛ ج۲، ص۵۲۴.</ref>.

در [[قرآن]] می‌خوانیم: {{متن قرآن| وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا}} <ref> بدین‌گونه ما شما را یک امّت معتدل و میانه قرار دادیم تا شاهد مردم باشید و رسول خدا هم بر شما شاهد باشد؛ سوره بقره، آیه: ۱۴۳.</ref><ref>سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد، در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم؛ ج۲، ص۵۲۴.</ref>.

بی‌تردید مقصود از "[[امّت]]"، برخی از آنان هستند که شرایط "[[شهادت بر اعمال]]" را دارند و آنان کسانی‌اند که<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص۵۲۴.</ref>:

 

 

 

 

 

بنابر این، با پذیرش این [[باور]] [[حق]]، باید [[رفتاری]] داشته باشیم و به گونه‌ای عمل کنیم که در [[محشر]]، در محضر [[خداوند]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و امامان معصوم{{عم}} شرمنده نباشیم ان شاء [[الله]]<ref>سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد، در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم؛ ج۲، ص۵۲۵.</ref>.

"[[شهادت]]"، به معنای "حضور" است و [[شاهد]]، موظّف است به آنچه دیده شهادت دهد. ریشه "شهادت" این است که "شاهد"، نزد "عمل مشهود علیه" حاضر است؛ یعنی می‌بیند کاری را که به آن [[شهادت]] می‌دهد<ref>[[سید احمد خاتمی|خاتمی، سید احمد]]، [[در آستان امامان معصوم ج۲ (کتاب)|در آستان امامان معصوم]]؛ ج۲، ص۲۴۷.</ref>.

 

ما بر این باوریم که [[پیامبر]]{{صل}} و [[معصومین]]{{عم}} [[شاهد]] بر ما هستند و فردای [[قیامت]]، این شهادت را ادا می‌کنند.

در مورد [[شهادت پیامبر اکرم]]{{صل}} در [[قرآن]] می‌خوانیم: {{متن قرآن| فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِن كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاء شَهِيدًا}} <ref> حال آنان چگونه است آن روزی که از هر امّتی شاهد و گواهی بر اعمالشان می‌آوریم و تو را نیز بر آنان گواه خواهیم آورد؛ سوره نساء، آیه: ۴۱.</ref>.

احتمال دوم اینکه: پیامبر{{صل}} را شاهد بر همه امم بگیریم؛ یعنی بگوییم: مشارالیه {{متن قرآن|هَؤُلاء}} همه [[امّت‌ها]] هستند؛ بنابراین، معنای آیه چنین می‌شود: "هر [[پیامبری]] در حال [[حیات]] و ممات از طریق [[مشاهده]] [[باطنی]] و [[روحانی]]، ناظر احوال تمام امّت خویش خواهد بود و [[روح]] [[پاک]] [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز از همین راه، ناظر همه امم پیشین و امّت خویش می‌باشد".

 

در پاره‌ای از [[روایات]]، به این تعبیر اشاره شده است<ref>تفسیر نورالثقلین، ج۱، ص۴۸۲ – ۴۸۱؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۳۶۹.</ref>.

[[امامان معصوم]]{{عم}} نیز [[شاهد]] [[اعمال]] امّت‌اند و می‌بینند که امّتشان چگونه عمل می‌کنند. دلیل این امر هم [[قرآن کریم]] است: {{متن قرآن| وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ}} <ref> بگو: عمل کنید که خداوند و رسولش و مؤمنان به زودی اعمالتان را می‌بینند و به زودی به سوی کسی باز می‌گردید که پنهان و آشکار را می‌داند و شما را به آنچه عمل می‌کردید، خبر می‌دهد؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۵.</ref>

بی‌تردید، مقصود از "[[مؤمنان]]" در [[آیه]]، همه مؤمنان نیستند؛ چراکه همه آنان این شأنیّت را ندارند که در کنار [[خدا]] و [[رسول]] قرار گیرند، مراد از "مؤمنون"، «امامان معصوم{{عم}}» هستند که در کنار خدا و رسول{{صل}} قرار می‌گیرند. [[یعقوب بن شعیب]] می‌گوید: "از [[امام صادق]]{{ع}} از [[تفسیر]] این آیه "یعنی مراد از مؤمنون" پرسیدم، حضرت فرمود: مراد، [[امامان]]{{عم}} هستند<ref> {{عربی|«هُمُ‏ الْأَئِمَّةُ ‏»}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۲.</ref>.

در [[روایت]] نقل شده است که: "شخصی [[خدمت]] [[امام رضا]]{{ع}} عرض کرد: برای من و خانواده‌ام دعایی بفرما، فرمود: مگر من [[دعا]] نمی‌کنم؟! به خدا [[سوگند]]! اعمال شما هر شب و [[روز]] بر من عرضه می‌شود<ref>{{عربی|«وَ اللَّهِ‏ إِنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ لَتُعْرَضُ‏ عَلَيَ‏ فِي‏ كُلِ‏ يَوْمٍ‏ وَ لَيْلَةٍ‏»}}.</ref>. [[راوی]] این [[حدیث]] می‌گوید: "این [[سخن امام]]{{ع}} قدری بر من گران آمد، [[امام]]{{ع}} متوجّه شد و به من فرمود: آیا کتاب [[خداوند عزّوجلّ]] را نمی‌خوانی که می‌گوید: {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}}؟! به خدا سوگند! منظور از مؤمنان، علی ابن ابی‌ طالب{{ع}} و امامان دیگر از [[فرزندان]] او می‌باشند"<ref>{{عربی|«أ ما تقرأ كتاب اللّه عزّ و جلّ: {{متن قرآن| وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ}}؟ قال: هو و اللّه‏ عليّ‏ ابن‏ أبي‏ طالب{{ع}}‏"}}؛ اصول کافی، ج1، ص۲۱۹، ح۴.</ref>.

این [[عرض اعمال]]، زمینه‌ساز "[[شهادت]]" است، براین اساس، امامان معصوم{{عم}} [[شاهد]] بر اعمال امّت‌اند آن چنان که [[حضرت امام صادق]]{{ع}} فرمود: "ما [[شاهدان]] [[خدا]] بر [[خلق]] او هستیم... ما [[گواهان بر مردم]] هستیم"<ref>{{عربی|"نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ... وَ نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَى النَّاسِ"}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۹۰و ۱۹۱، ح۲ و ح۴.</ref>.

"[[عرض اعمال]]"، هم بر [[پیامبر]]{{صل}} است، هم بر [[امامان معصوم]]{{عم}} آن چنان که [[شهادت]]، نسبت به همه آنان است. از [[حضرت امام صادق]]{{ع}} نقل شده که فرمود: "تمام [[اعمال]] [[مردم]] هر [[روز]] صبح بر پیامبر عرضه می‌شود؛ اعمال [[نیکان]] و بدان؛ بنابراین، مراقب باشید و این مفهوم گفتار [[خداوند]] است که می‌فرماید: {{متن قرآن|اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ}} این را فرمود و ساکت شد" <ref>{{عربی|"تُعْرَضُ‏ الْأَعْمَالُ‏ عَلَى‏ رَسُولِ‏ اللَّهِ‏{{صل}} أَعْمَالُ الْعِبَادِ كُلَّ صَبَاحٍ أَبْرَارُهَا وَ فُجَّارُهَا فَاحْذَرُوهَا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى‏ {{متن قرآن| اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ‏}} وَ سَكَت‏‏"}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح۱.</ref>. در [[روایت]] دیگری از [[امام باقر]]{{ع}} می‌خوانیم: "تمامی اعمال شما بر پیامبرتان هر عصر [[پنجشنبه]] عرضه می‌شود؛ بنابراین، از اینکه عمل [[زشتی]] از شما بر پیامبر عرضه شود، [[شرم]] کنید"<ref>{{عربی|"أن‏ الأعمال‏ تعرض‏ على‏ نبيكم‏ كل عشية خميس، فليستحي أحدكم أن يعرض على نبيه العمل القبيح"}}؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۵۸.</ref>. [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: "شما را چه شده است که با [[رسول خدا]] بد می‌کنید؟! مردی گفت: چطور با او بد می‌کنیم؟ حضرت فرمود: [[کردار]] شما بر او عرضه می‌شود و چون گناهی در آن بیند، بدش می‌آید، پس به رسول خدا [[بدی]] نکنید و او را شاد کنید"{{عربی|"مَا لَكُمْ تَسُوؤُونَ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}؟فَقِيلَ‏: كَيْفَ نَسُوؤُهُ؟ فَقَالَ: أَمَا تَعْلَمُونَ‏ أَنَ‏ أَعْمَالَكُمْ‏ تُعْرَضُ‏ عَلَيْهِ‏؟ فَإِذَا رَأَى فِيهَا مَعْصِيَةً سَاءَهُ ذَلِكَ، فَلَا تَسُوؤُوا رَسُولَ اللَّهِ{{صل}}َ سُرُّوهُ"}}؛<ref>اصول کافی، ج۱، ص۲۱۹، ح ۳.</ref>.

'''اینک سؤال این است که''' با آن همه [[شهودی]] که خداوند دارد، چه نیازی به [[شهادت پیامبر]]{{صل}} و امامان معصوم{{عم}} است؟ خداوند<ref>{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}؛ سوره حج، آیه: ۱۷.</ref>؛ [[فرشتگان]]<ref>{{متن قرآن|وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ}}؛ سوره ق، آیه:۲۱.</ref>؛ [[زمین]]<ref>{{متن قرآن|يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها}}؛ سوره زلزال، آیه:۴.</ref>؛ [[زمان]]<ref>در حدیث نقل شده است که: هر روزِ جدید، به انسان خطاب می‌کند: {{عربی|" أَنَا يَوْمٌ‏ جَدِيدٌ وَ أَنَا عَلَيْكَ‏ شَهِيدٌ... أَشْهَدْ لَكَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَة"}}؛ تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۱۱۲.</ref>؛ اعضای بدن<ref>{{متن قرآن|تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم}}؛ سوره نور، آیه:۲۴.</ref> همه [[شاهد]] هستند، آیا این [[شهود]] در [[روز قیامت]] کفایت نمی‌کنند؟

'''پاسخ این است که:''' تکثّر شهود، اثر [[تربیتی]] مؤثّرتری دارد؛ زیرا [[انسان]] به گونه‌ای است که هرچه بیشتر حضور [[شاهدان]] را [[حس]] کند، برای [[تربیت]] و تقوایش مؤثرتر است، کسی که در تلویزیون برای میلیون‌ها نفر صحبت می‌کند؛ چون همه او را می‌بینند، وقتی عطسه‌ای، یا اشتباهی می‌کند، بیشتر [[خجالت]] می‌کشد، درست مثل این‌ کارکنان مؤسّسه‌ای بدانند هر [[روزه]]، یا هر هفته، گزارش تمام جزئیّات [[اعمال]] آنان به [[مقامات]] بالاتر داده می‌شود و آنان همه از تمام جزئیات اعمال آنان باخبر می‌گردند.