دوست داشتن امام علی: تفاوت میان نسخه‌ها

از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
خط ۵۸: خط ۵۸:


==[[بغض امام علی]]{{ع}}==
==[[بغض امام علی]]{{ع}}==
=[[بغض امام علی]]{{ع}}==
به چند نمونه از [[روایات]]، از منظر موضوع بغض می‌نگریم. البته روشن است که این دو دسته مکمل یکدیگر و در پی هدفی یگانه‌اند.
[[نسائی]] آورده است که [[پیامبر]] در [[خطبه غدیر]] فرمود: «من [[دوست]] کسی هستم که با علی دوست است و دشمنم با کسی که با او [[دشمن]] است»<ref>نسائی، خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب، ص۴۲، ح۸.</ref>. نیز بنا بر آنچه در کتب بسیار مهم و مشهور [[اهل سنت]] آمده است، روزی پیامبر خطاب به [[حضرت علی]]{{ع}} و [[حضرت فاطمه]]{{س}} و [[امام حسن]]{{ع}} و [[امام حسین]]{{ع}} فرمود: «من سر [[جنگ]] دارم با کسی که با شما سر جنگ دارد و در [[صلح]] و صفایم با کسی که با شما در صلح و [[صفا]] است»<ref>سنن الترمذی، ج۵، ص۶۹۹، ح۳۸۷۰؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۲، ح۱۴۵؛ المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۶۱، ح۴۷۱۴؛ احمد بن حنبل، المسند، ج۳، ص۴۴۶، ح۹۷۰۴.</ref>. نویسنده [[حنفی مذهب]] کتاب [[ینابیع الموده]] در [[حدیثی]] از [[رسول خدا]]{{صل}} آورده است: «[[جنگ با علی]] جنگ با [[خدا]] است و صلح با علی صلح با خدا است»<ref>قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع الموده لذوی القربی، ج۱، ص۱۷۳.</ref>.
رسول خدا{{صل}} در احادیثی بسیار بر [[دشمنان امام علی]]{{ع}} [[نفرین]] کرده است؛ از جمله: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ‌}}<ref>سنن ابن ماجه، ج۱، ص۴۳، ح۱۰۱۶.</ref>. همچنین فرموده است: «پروردگارا، کسی را که با علی دشمن است، به رو در [[آتش دوزخ]] افکن»<ref>طبرانی، المعجم الأوسط، ج۶، ص۳۰۰، ح۶۴۶۸.</ref>.
درباره اینکه [[آزار]] علی{{ع}}، [[آزار رسول خدا]]{{صل}} است، [[احادیث]] بسیارند؛ از جمله اینکه پیامبر به علی{{ع}} می‌فرماید: «هر کس تو را بیازارد، مرا آزرده است و هر کس مرا بیازارد، خدا را آزرده است»<ref>تاریخ مدینه دمشق، ج۴۲، ص۲۰۴، ح۸۶۷۶.</ref>. همچنین، حدیثی است بسیار مشهور که پیامبر در ماجراهایی چند بر زبان آورده است: «هر کس علی را بیازارد، مرا آزرده است»<ref>بخاری، تاریخ الکبیر، ج۶، ص۳۰۷، ح۲۴۸۲؛ احمد بن حنبل، فضائل الصحابه، ج۲، ص۶۲۴، ح۱۰۶۸.</ref>.
نکته توجه برانگیز در این ماجراها ([[احادیث]] [[آزار]]) لحن خشمگینانه [[پیامبر]] در این دست از سخنان است. در ظاهر [[روایات]]، کسانی که در این ماجراها بر [[امام علی]]{{ع}} خرده می‌گرفته‌اند، در [[خرده‌گیری]] و [[انتقاد]] خویش به [[نرمی]] سخن گفته‌اند، ولی [[رسول خدا]]{{صل}} بسیار سخت پاسخ می‌داده و آثار [[خشم]] از سیمایش هویدا می‌شده است<ref>ر.ک: موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۶۸-۲۶۶.</ref>. این شیوه پیامبرگواهی است بر حساسیت او نسبت به موقعیت و [[شأن علی]]{{ع}} و این حساسیت نه از روی [[تعصب]] [[خویشاوندی]]، که به مقتضای [[رسالت الهی]] بوده است. پیامبر می‌خواسته است جایگاه پیشوای [[آینده]] [[مسلمانان]] و مردی آسمانی را محفوظ بدارد. در [[حدیثی]] می‌فرماید: «علی را [[دشنام]] مگویید»<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۱۹، ص۱۴۸، ح۳۲۴.</ref>. نیز می‌فرماید: «هر کس علی را دشنام گوید مرا دشنام گفته است و هر کس مرا دشنام گوید، [[خدا]] را دشنام گفته است»<ref>المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۳۱، ح۴۶۱۶.</ref>.
از شگفتی‌ها است که بنا بر روایات بسیاری، [[دشمنان علی]]{{ع}}، حرامزاده‌اند<ref>ر.ک: موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۷۹ و ص۲۱۵.</ref>. [[ابن عساکر]] آورده است:
پیامبر در [[جنگ خیبر]] علی{{ع}} را نام برد و فرمود: «ای [[مردم]]، فرزندانتان را به [[حب علی]] بیازمایید. چون علی را [[دوست]] بدارند، از شمایند و چون [[دشمن]] بدارند از شما نیستند»<ref>تاریخ مدینه دمشق، ج۴۲، ص۲۸۸، ح۸۸۱۸.</ref>.
همو در ادامه آورده است که چگونه [[صحابه]] [[پاکی]] مولد فرزندانشان را با [[دوستی علی]]{{ع}} می‌آزمودند. در روایتی است که علی{{ع}} می‌فرماید: «نه [[کافر]] مرا دوست می‌دارد و نه زنازاده»<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۱۱۰.</ref>. و ابن عساکر نقل کرده است: «[[انصار]] می‌گفتند که ما با [[بغض]] [[علی بن ابی طالب]] پی می‌بردیم که چه کسی ناپاکزاده است»<ref>ر.ک: موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۸۲.</ref>.
روایاتی با همین مضمون از دو [[صحابی]] بزرگ، [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[ابوایوب انصاری]] نیز نقل شده‌اند<ref>موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۸۰.</ref>.
در این باره [[مسعودی]] در مروج الذهب داستانی شیرین نقل می‌کند که خلاصه‌اش چنین است: یکی از [[حاکمان]] و سران بزرگ و مشهور قبائل، به نام ابودلف، پسری داشت که با علی{{ع}} و شیعیانش [[دشمن]] بود. روزی هنگامی که پدر در مجلس نبود، خطاب به حاضران گفت: «[[شیعیان]] می‌پندارند کسی با علی مخالف نیست مگر اینکه [[حلال]] زاده نیست، ولی این [[سخن راست]] نمی‌تواند باشد؛ زیرا من دشمن علی‌ام، در حالی که شما از [[غیرت]] پدرم آگاهید و نمی‌توانید [[حرم]] او را متهم سازید». ناگهان پدر، که سخن او را شنیده بود، به مجلس درآمد. همه به احترامش برخاستند. آن‌گاه به [[اهل]] مجلس گفت: «سخن او را شنیدید؛ ولی آنچه گفت، درست نیست. به [[خدا]] [[سوگند]]، او فرزند [[زنا]] و حیض است». آنگاه ماجرای خود را بازگفت: «روزی [[بیمار]] بودم و خواهرم کنیزش را برای پرستاری‌ام فرستاد و من با کنیزک درآمیختم و چون پس از چندی معلوم شد، کنیزک باردار است، خواهرم کنیزک را به من بخشید. آن کنیزک مادر همین فرزند بود»<ref>مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، ج۴، ص۶۲.</ref>.
گویی [[دوستی]] [[امام علی]]{{ع}} گوهری است که در مزبله [[جان]] ناپاکزاده جای نمی‌گیرد. [[عشق]] به علی{{ع}}، [[نشانه]] [[طهارت نفس]] است و [[دشمنی]] با آن [[روح]] بزرگ، نشانه [[خبث]] [[طینت]] و حرامزادگی است. دست [[قدرت]] [[تکوین]] [[الهی]]، این صفت را تنها در دوستی امام علی{{ع}} به [[ودیعه]] نهاده است.
افزون بر همه اینها، [[روایات]]، [[مرگ]] دشمن علی{{ع}} را [[مرگ جاهلی]] شمرده‌اند. [[طبرانی]] در [[المعجم الکبیر]] والاوسط آورده است که [[پیامبر]] به علی{{ع}} فرمود:
هرکس تو را [[دوست]] بدارد، [[ایمان]] و [[ایمنی]] او را در خود می‌گیرد و هر کس بر تو [[بغض]] ورزد، خدایش به مرگ جاهلی می‌میراند و اعمالش در [[اسلام]] به حساب کشیده می‌شود<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۱۱، ص۶۳، ح۱۱۰۹۲؛ طبرانی، المعجم الاوسط، ج۸، ص۴۰، ح۷۸۹۴.</ref>.
واپسین جمله [[حدیث]] بدین معنا است که هر چند [[آدمی]] را به عنوان فردی [[کافر]] [[قبض روح]] می‌کنند، حساب [[مسلمان]] از او می‌کشند. طبرانی در [[حدیثی]] دیگر از [[رسول خدا]]{{صل}} آورده است:
هر کس تو را آن گاه که من زنده‌ام، [[دوست]] بدارد، [[عهد]] خویش به پایان رسانده است و هر کس پس از من، آن‌گاه که هنوز تو در [[دنیایی]]، دوستت بدارد، [[خدا]] فرجام کارش را به [[ایمان]] و [[ایمنی]] ختم می‌کند. و هر کس آن‌گاه که نه من زنده‌ام و نه تو، دوستت بدارد، خدا فرجام کارش را به ایمان و ایمنی می‌رساند و او را از وحشت‌های بزرگ [[قیامت]] رها می‌سازد. ای علی، هر کس در حال [[بغض]] تو بمیرد، به [[مرگ جاهلیت]] مرده است و خدا از او چون [[مسلمانان]] حساب می‌کشد<ref>طبرانی، المعجم الکبیر، ج۱۲، ص۳۲۱، ح۱۳۵۴۹.</ref>.
این دسته از [[روایات]] در کنار روایاتی مشهور، که ایمان نداشتن به [[امام]] را موجب [[مرگ جاهلی]] می‌دانند، معنایی بس روشن می‌یابند. [[احمد بن حنبل]] و دیگران از [[پیامبر]] آورده‌اند که می‌فرماید: «هر کس بی‌امام بمیرد، به مرگ جاهلی مرده است»<ref>احمد بن حنبل، المسند، ج۶، ص۲۲، ج۱۶۸۷۶.</ref>.
دیگر جزای [[دشمنی با علی]]{{ع}} [[آتش]] است. [[ابن عساکر]] از پیامبر نقل می‌کند که فرمود: «[[یا علی]]، اگر همه امتم تو را [[دشمن]] بدارند، [[خداوند]] همه آنان را به رو در آتش می‌افکند»<ref>تاریخ مدینه دمشق، ج۴۲، ص۲۹۷، ح۸۸۳۱.</ref>. و در کتاب طبقات الحنابله از [[محمد بن منصور]] نقل می‌کند:
نزد احمد بن حنبل بودیم. مردی از او پرسید: چه می‌گویی درباره این [[حدیث]] علی که گفته است: من تقسیم کننده آتش دوزخم؟» احمد بن حنبل گفت: «چرا منکر می‌شوید و برایتان عجیب است؟ مگر به ما نرسیده است که پیامبر به علی{{ع}} فرمود: تو را دوست نمی‌دارد جز [[مؤمن]] و دشمن نمی‌دارد جز [[منافق]]؟!» گفتیم: «آری». گفت: «جای مؤمن کجا است؟» گفتیم: «[[بهشت]]». گفت: «جای منافق کجا است؟» گفتیم: «در آتش». گفت: «پس علی تقسیم‌کننده آتش است»<ref>موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۷۸، به نقل از طبقات الحنابله، ج۱، ص۳۲۰؛ کفایه الطالب، ص۷۲؛ تاریخ مدینه دمشق، ج۴۲، ص۳۰۱.</ref>.<ref>[[سید محمود طباطبایی نژاد|طباطبایی نژاد، سید محمود]]، [[حب امام علی (مقاله)| مقاله «حب امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۳ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۳]] ص ۲۵۸.</ref>
== جستارهای وابسته ==
{{مدخل امام علی}}
== منابع ==
{{منابع}}
# [[پرونده:13681148.jpg|22px]] [[محمد محمدی ری‌شهری|محمدی ری‌شهری، محمد]]، [[گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین (کتاب)|'''گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین''']]
# [[پرونده:1368101.jpg|22px]] [[سید محمود طباطبایی نژاد|طباطبایی نژاد، سید محمود]]، [[حب امام علی (مقاله)| مقاله «حب امام علی»]]، [[دانشنامه امام علی ج۳ (کتاب)|'''دانشنامه امام علی ج۳''']]
{{پایان منابع}}
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{امام علی}}
[[رده:امام علی]]
[[رده:مدخل گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین]]

نسخهٔ ‏۲۷ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۲۱

مقدمه

پیامبر خدا (ص): خداوند عز و جل درباره علی به من سفارش کرد. گفتم: پروردگارا! آن سفارش را برایم روشن ساز. فرمود: "بشنو". گفتم: می‌شنوم. آن گاه فرمود: "به درستی که علی، پرچم هدایت، پیشوای اولیای من، و روشنگر راه فرمان‌بُرداران من است و او کلمه‌ای است که پرهیزگاران را به پیروی و همراهی آن، فرمان داده‌ام. هر کس او را دوست بدارد، مرا دوست داشته است و هر کس او را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است. علی را به این سخنان، بشارت بده"[۱].

پیامبر خدا (ص): هر کس علی را دوست بدارد، به یقین مرا دوست داشته است و هر کس علی را دشمن بدارد، به یقین مرا دشمن داشته است[۲].

پیامبر خدا (ص): ای علی! کسی که گمان می‌کند مرا دوست دارد، و [لی‌] با تو دشمنی‌ می‌ورزد، دروغ می‌گوید[۳].

پیامبر خدا (ص): جبرئیل (ع)، نزد من آمد و گفت: "خداوند به تو فرمان می‌دهد که علی را دوست بداری و به محبت و ولایت او امر نمایی. به درستی که به دوستداران علی، فقط به خاطر محبتشان به او، بهشت جاودانه می‌بخشم و دشمنان او و روی‌گردانان از ولایتش را فقط به خاطر دشمنی با او و ترک ولایت او، داخل جهنم می‌گردانم"[۴].

پیامبر خدا (ص): ولایت علی بن ابی طالب، ولایت خداست و دوست داشتنش عبادت خدا[۵].

پیامبر خدا (ص): کسی که دوست دارد به ریسمان محکم الهی در آویزد، به دوستی علی و خاندان من چنگ زند[۶].

پیامبر خدا (ص): سرلوحه اعمال مؤمن، دوست داشتن علی بن ابی طالب است[۷].[۸]

حب امام علی(ع)

چرا باید علی(ع) را دوست داشت؟

این پرسش ممکن است به ظاهر ساده نماید. چگونه می‌توان ابر مردی را که در اوج فضیلت‌های انسانی است، دوست نداشت؟ ولی با نگاهی به آیات و روایاتی که در این‌باره رسیده‌اند، روشن می‌شود که موضوع دوستی علی و اهل‌بیت(ع) بسیار فراتر از مسائل عاطفی و نکوداشت صاحبان فضیلت‌ها و بزرگی‌ها است. منابع موجود، منزلت و آثاری برای این موضوع بر می‌شمارند که شایسته درنگ بسیارند که مهم‌ترین آنها عبارتند از آنچه در زیر می‌آید.[۹]

مسیر هدایت

محبت امام علی و اهل‌بیت(ع) وسیله‌ای برای راه‌یابی به حق و هدایت است. رشته محبت است که مردم را به امام علی(ع) پیوند می‌زند و از سخنان و تعالیم و سیره و روش وی بهره‌مند می‌سازد و به قرب الهی می‌کشاند. عشق و محبت پاکان و اولیای حق انسان‌ساز است و عامل بسیار ارزنده‌ای برای تربیت و حرکت روح‌ها و زیر و رو شدن روحیه‌ها[۱۰].[۱۱]

بزرگداشت ارزش‌ها و ارزشمداران

عقل و فطرت انسانی، زیبایی‌ها را دوست می‌دارد و زشتی‌ها را دشمن. علی(ع) حسی زیبا و تحسین برانگیز و محبت آفرین در نهادهای پاک می‌آفریند و این خود موجب رواج زیبایی‌ها و ارزش‌ها است.[۱۲]

اسلام مجسم و اسوه بودن علی(ع)

علی(ع) انسانی است که اسلام را در خود مجسم کرده و حجت خدا بر مردمان است. او اسلام را به‌درستی شناخته و صادقانه بدان تن در داده است. مردم از کسانی که نه تنها در گفتار، بلکه در کردار به حق تن در می‌دهند، بسیار تأثیرپذیرند و هر چه محبت و عشق آدمی به حق و حق‌مداران بیشتر شود، زمینه حق‌پذیری و سرمشق‌گیری و همسانی عملی‌اش فزون‌تر می‌شود که محب راستین مطیع راستین نیز هست.[۱۳]

امامت و رهبری علی(ع)

پیامبر اسلام(ص) برای اینکه جنبش آسمانی و انسانی خویش را پس از خود تداوم بخشد، با اراده الهی، امام علی(ع) را از کودکی در آغوش تربیت گرفت و در سال‌هایی بسیار او را، از حیث علم و عمل و... برای رهبری جامعه اسلامی آماده ساخت. اینکه روایات فرمان می‌دهند مردمان از علی(ع) پیروی کنند و به هیچ روی کینه او را به دل راه ندهند، برای آن است که کوشش‌های رسول خدا(ص) بی‌اثر نماند و بر باد نرود. احادیثی که پس از این درباره حب امام علی(ع) نقل می‌کنیم، بر این حقیقت گواهند.[۱۴]

آثار حب علی(ع)

پیش از این به مهم‌ترین پیامدهای دوستی علی(ع) اشارت کردیم. اینک می‌کوشیم هر یک را به پژوهش نهیم و به قدر مجال مقاله، از آنها سخن گوییم.

سعادت

طبرانی از فاطمه زهرا(س) نقل کرده است: رسول خدا(ص) روز عرفه در عرفات خطاب به حاجیان فرمود: «بی‌گمان خداوند به شما مباهات می‌کند و شما و علی(ع) را از بخشایش و آمرزش خویش بهره‌مند می‌سازد. من فرستاده خدایم و در کار خویش ملاحظه خویشانم را نمی‌کنم. این جبرئیل است که مرا خبر می‌دهد: سعادتمند راستین کسی است که علی را آن‌گاه که زنده است و آنگاه که از جهان می‌رود، دوست بدارد و بدبخت راستین کسی است که علی را... دشمن می‌دارد»[۱۵]. احمد بن حنبل نیز همین حدیث را با اندکی تفاوت از امام حسین(ع) به نقل از فاطمه زهرا(س) آورده است[۱۶].[۱۷]

نابودی گناهان

پیامبر می‌فرماید: «محبت علی گناهان را می‌بلعد؛ چنان‌که آتش هیزم را»[۱۸]. و در این باره روایاتی دیگر نیز هست که می‌گذریم[۱۹]. پرسشی که در این جا رخ می‌نماید، این است که چگونه محبت و دوستی امام علی(ع) موجب از میان رفتن گناهان است. آیا این محبت باعث می‌شود که گناهان انسان به سنجش میزان الهی در نیایند؟ آیا روایت «حُبُّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ حَسَنَةٌ لَا تَضُرُّ مَعَهَا سَيِّئَةٌ»[۲۰] [=دوستی علی بن ابی طالب، حسنه‌ای است که در کنارش هیچ گناهی بر انسان اثر نمی‌گذارد] امان‌نامه‌ای برای شیعیان و دوستان علی(ع) است تا به هر گناهی تن دهند و از عقاب الهی ایمن مانند؟ بهترین پاسخ برای این پرسش شعری است منسوب به امام جعفر صادق(ع): تَعْصِي الْإِلَهَ وَ أَنْتَ تُظْهِرُ حُبَّهُ *** هَذَا لَعَمْرُكَ فِي الْفِعَالِ بَدِيعٌ لَوْ كَانَ حُبُّكَ صَادِقاً لَأَطَعْتَهُ *** إِنَّ الْمُحِبَّ لِمَنْ أَحَبَّ مُطِيعٌ[۲۱].[۲۲]

راحتی مرگ

پیامبر به علی(ع) می‌فرماید: «این تو را بس که دوست‌دارت، نه حسرتی دارد به هنگام مرگ و نه وحشتی در قبر و نه نگرانی در قیامت»[۲۳]. در حدیثی دیگر به نقل از ابن عباس آمده است: «به پیامبر گفتم: ای رسول خدا، آیا برای آتش دوزخ جواز عبوری هست؟ فرمود: آری. پرسیدم: چیست؟ فرمود: «حُبُّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ‌»[۲۴].[۲۵]

همنشینی با پیامبر در بهشت

دوست داشتن امیرمؤمنان(ع) نه تنها انسان را به بهشت می‌رساند، بلکه مقام محب را چونان مقام پیامبر در بهشت بالا می‌برد. در این باره به حدیثی می‌نگریم که ترمذی و احمد بن حنبل نقل کرده‌اند: رسول خدا(ص) دست حسن و حسین(ع) را گرفت و فرمود: «هر کس مرا و این دو و پدر و مادرشان را دوست بدارد، در قیامت با من و در رتبه من است»[۲۶].[۲۷]

بغض امام علی(ع)

  1. «رسول الله (ص): إن اللهَ تَعالی‌ عَهِدَ إلَی عَهداً فی عَلِی، فَقُلتُ: یا رَب بینهُ لی، فَقالَ: اسمَع، فَقُلتُ: سَمِعتُ، فَقالَ: إن عَلِیاً رایةُ الهُدی‌، وإمامُ أولِیائی، ونورُ مَن أطاعَنی، وهُوَ الکلِمَةُ التی ألزَمتُهَا المُتقینَ، مَن أحَبهُ أحَبنی ومَن أبغَضَهُ أبغَضَنی، فَبَشرهُ بِذلِک» (حلیة الأولیاء، ج ۱، ص ۶۶).
  2. «عنه (ص): مَن أحَب عَلِیاً فَقَد أحَبنی، ومَن أبغَضَ عَلِیاً فَقَد أبغَضَنی» (المستدرک علی الصحیحین، ج ۳، ص ۱۴۱، ح ۴۶۴۸).
  3. «الإمام علی (ص): یا عَلِی، کذَبَ مَن زَعَمَ أنهُ یحِبنی ویبغِضُک» (تاریخ دمشق، ج ۴۲، ص ۲۶۸، ح ۸۷۹۶).
  4. «عنه (ص): أتانی جُبرَئیلُ فَقالَ: إن اللهَ یأمُرُک أن تُحِب عَلِیاً وأن تَأمُرَ بِحُبهِ ووَلایتِهِ، فَإِنی مُعطٍ أحِباءَ عَلِی الجَنةَ خُلداً بِحُبهِم إیاهُ، ومُدخِلٌ أعداءَهُ والتارِکینَ وَلایتَهُ النارَ جَزاءً بِعَداوَتِهِم إیاهُ وتَرکهِم وَلایتَهُ» (الاصول الستة عشر، ص ۶۲).
  5. «عنه (ص): وَلایةُ عَلِی بنِ أبی طالِبٍ (ع) وَلایةُ اللهِ، وحُبهُ عِبادَةُ اللهِ» (بشارة المصطفی، ص ۱۶).
  6. «عنه (ص): مَن أحَب أن یتَمَسک بِالعُروَةِ الوُثقی‌ فَلیتَمَسک بِحُب عَلِی وأهلِ بَیتی» (عیون أخبار الرضا (ع)، ج ۲، ص ۵۸، ح ۲۱۶).
  7. «عنه (ص): عُنوانُ صَحیفَةِ المُؤمِنِ حُب عَلِی بنِ أبی طالِبٍ» (بشارة المصطفی، ص ۱۵۴).
  8. محمدی ری‌شهری، محمد، گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین، ص ۷۶۸.
  9. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۴۷.
  10. ر.ک: مطهری، مرتضی، ولاءها و ولایت‌ها، ص۳۸.
  11. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۴۷.
  12. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۴۷.
  13. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۴۷.
  14. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۴۷.
  15. طبرانی، المعجم الکبیر، ج۲۲، ص۴۱۵، ح۱۰۲۶.
  16. احمد بن حنبل، فضائل الصحابه، ج۲، ص۶۵۸، ح۱۱۲۱.
  17. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۵۶.
  18. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۳، ص۵۲، ح۳۰۴۸.
  19. ر.ک: موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۰۲.
  20. موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۰۳-۲۰۲.
  21. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج۴۷، ص۲۴؛ ج۷، ص۱۵؛ ج۷۸، ص۱۷۴.
  22. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۵۶.
  23. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۴، ص۱۰۲، ح۱۷۵۶.
  24. خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۱۶۱، ح۱۲۰۳؛ تاریخ مدینه دمشق، ج۴۲، ص۲۴۴، ح۸۷۶۲.
  25. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۵۷.
  26. موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج۱۱، ص۲۱۳، به نقل از سنن الترمذی، ج۵، ص۶۴۱ و ابن حنبل، المسند، ج۱، ص۱۶۸.
  27. طباطبایی نژاد، سید محمود، مقاله «حب امام علی»، دانشنامه امام علی ج۳ ص ۲۵۷.