وحی پیامبرانه: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - '{{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن' به '{{عربی|اندازه=100%|﴿{{متن قرآن') |
جز (جایگزینی متن - '{{عربی|اندازه=100%|' به '{{عربی|') |
||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
*وحی پیامبرانه یا وحی تشریعی یا [[وحی رسالی]] یا [[وحی نبوی]]، پایه و اساس [[دین]] و مرز بین [[معرفت دینی]] و اندیشههای ساخته فکر بشر است. هجوم شبههها به [[قرآن کریم]] گسترش یافته تا اساس و ساختار دین اسلام را سست و بیپایه و بشری معرفی کنند. پیشینه [[وحی]] و [[نبوت]] با تمدن بشری همزمان است؛ چرا که هیچ امتی بیپیامبر نبوده است. {{عربی | *وحی پیامبرانه یا وحی تشریعی یا [[وحی رسالی]] یا [[وحی نبوی]]، پایه و اساس [[دین]] و مرز بین [[معرفت دینی]] و اندیشههای ساخته فکر بشر است. هجوم شبههها به [[قرآن کریم]] گسترش یافته تا اساس و ساختار دین اسلام را سست و بیپایه و بشری معرفی کنند. پیشینه [[وحی]] و [[نبوت]] با تمدن بشری همزمان است؛ چرا که هیچ امتی بیپیامبر نبوده است. {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاَّ خَلا فيها نَذيرٌ}}﴾}} ملتها و ادیان مختلفی حتی پیش از اسلام با کلمه [[وحی]] و معنای آن آشنا بودهاند:{{عربی|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ كَما أَوْحَيْنا إِلى نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِه}}﴾}} <ref>ما به تو همانگونه وحی فرستادیم که به نوح و پیامبران پس از وی؛ سوره نساء، آیه:۱۶۳.</ref>. | ||
==اقسام وحی تشریعی== | ==اقسام وحی تشریعی== | ||
*{{عربی | *{{عربی|﴿{{متن قرآن|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}﴾}}<ref>و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پردهای یا فرستادهای فرستد که به اذن او آنچه میخواهد وحی کند؛ بیگمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه:۵۱.</ref>. | ||
:۱. '''سخن گفتن مستقیم با خدا''': [[وحی]] مستقیم همان قسمی است که حالت بیهوشی و سنگینی بر [[پیامبر اکرم|رسول خدا]] {{صل}} عارض میشد. [[امام صادق]]{{ع}}. حالت غشوه وقتی عارض میشد که بین خدا و [[پیامبر]] واسطهای نبود | :۱. '''سخن گفتن مستقیم با خدا''': [[وحی]] مستقیم همان قسمی است که حالت بیهوشی و سنگینی بر [[پیامبر اکرم|رسول خدا]] {{صل}} عارض میشد. [[امام صادق]]{{ع}}. حالت غشوه وقتی عارض میشد که بین خدا و [[پیامبر]] واسطهای نبود | ||
*در این قسم معنا و مقصود به طور مستقیم و بدون واسطه [[فرشته]] وحی و واسطه دیگری بر قلب [[پیامبر]] القاء شده است. از برخی آیات استفاده میشود [[پیامبر اکرم|رسول خدا]] تمام قرآن را به طور مستقیم از خدای متعال دریافت نموده است: {{عربی | *در این قسم معنا و مقصود به طور مستقیم و بدون واسطه [[فرشته]] وحی و واسطه دیگری بر قلب [[پیامبر]] القاء شده است. از برخی آیات استفاده میشود [[پیامبر اکرم|رسول خدا]] تمام قرآن را به طور مستقیم از خدای متعال دریافت نموده است: {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَ إِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ عَليمٍ}}﴾}} و: {{عربی|﴿{{متن قرآن|إِنَّا سَنُلْقي عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقيلاً}}﴾}}. به هرحال وحی مستقیم، بالاترین نوع ارتباط [[انبیا]] با مبدأ عالم هستی است، مانند: عروج نبی مکرم اسلام {{عربی|﴿{{متن قرآن|ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى * فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى}}﴾}} {{عربی|﴿{{متن قرآن|فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى}}﴾}} <ref> [[رحمتالله احمدی|احمدی، رحمتالله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی]]، ص ۱۹۲-۱۹۴.</ref>. | ||
*گاهی از این قسم وحی به "[[الهام]]" نیز تعبیر میشود. همچنین برخی "رؤیای صادقه" [[انبیا]] را از همین قسم دانستهاند <ref> [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۹۲.</ref>. | *گاهی از این قسم وحی به "[[الهام]]" نیز تعبیر میشود. همچنین برخی "رؤیای صادقه" [[انبیا]] را از همین قسم دانستهاند <ref> [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۹۲.</ref>. | ||
:۲. '''سخن گفتن خدا با [[پیامبر]] از پس پرده''': بدان معنا که خداوند از طریق امواج صوتی خاص با پیامبرش سخن میگوید که از دیگران مخفی و پنهان است. یا پیامبرش سخن را میشنود، همچون سخنانی که از پشت پرده شنیده میشود <ref> [[رحمتالله احمدی|احمدی، رحمتالله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی]]، ص ۱۹۵.</ref>. | :۲. '''سخن گفتن خدا با [[پیامبر]] از پس پرده''': بدان معنا که خداوند از طریق امواج صوتی خاص با پیامبرش سخن میگوید که از دیگران مخفی و پنهان است. یا پیامبرش سخن را میشنود، همچون سخنانی که از پشت پرده شنیده میشود <ref> [[رحمتالله احمدی|احمدی، رحمتالله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی]]، ص ۱۹۵.</ref>. | ||
*منظور از پشت پرده این است که سخنی شنیده میشود؛ ولی صاحب صدا دیده نمیشود. همانطور که خداوند از درخت با [[حضرت موسی]]{{ع}} سخن میگفت: و این از ویژگیهای [[حضرت موسی]]{{ع}} بوده. {{عربی | *منظور از پشت پرده این است که سخنی شنیده میشود؛ ولی صاحب صدا دیده نمیشود. همانطور که خداوند از درخت با [[حضرت موسی]]{{ع}} سخن میگفت: و این از ویژگیهای [[حضرت موسی]]{{ع}} بوده. {{عربی|﴿{{متن قرآن|قالَ يا مُوسى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسالاتي وَ بِكَلامي}}﴾}}<ref>فرمود: ای موسی! بیگمان من با پیامهایم و با سخنم تو را بر مردم برگزیدهام پس آنچه به تو دادهام بگیر و از سپاسگزاران باش!؛ سوره اعراف، آیه:۱۴۴.</ref> در توصیف حجاب گفته شده است: "حجاب همان واسطه است اما این واسطه خودش [[وحی]] نمیکند؛ مانند [[فرشته وحی]]" <ref> [[علامه طباطبایی]]، المیزان، ج۱۸، ص:۷۴.</ref><ref> [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۹۲ و ۹۳.</ref>. [[وحی]] در خواب نیز از این قسم دانسته شده است<ref> [[علامه طباطبایی]]، المیزان، ج۱۸، ص:۷۴.</ref> | ||
:۳. '''ارسال [[فرشته]]''': منظور از رسول، [[جبرئیل]] "فرشته وحی" است. مبدأ [[وحی]] در اصل خداوند است؛ ولی به اذن خداوند، جبرئیل واسطه شده و [[وحی]] را به [[پیامبر]] نازل میکند{{عربی | :۳. '''ارسال [[فرشته]]''': منظور از رسول، [[جبرئیل]] "فرشته وحی" است. مبدأ [[وحی]] در اصل خداوند است؛ ولی به اذن خداوند، جبرئیل واسطه شده و [[وحی]] را به [[پیامبر]] نازل میکند{{عربی|﴿{{متن قرآن|نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ}}﴾}}<ref>که روح الامین آن را فرود آورده است بر دلت، تا از بیمدهندگان باشی؛ سوره شعراء، آیه ۱۹۳ - ۱۹۴.</ref> | ||
:#گاه فرشته بهصورت انسانی زیبا برای [[پیامبر]] تمثل مییافت. | :#گاه فرشته بهصورت انسانی زیبا برای [[پیامبر]] تمثل مییافت. | ||
:#گاهی فرشته، [[وحی]] را در قلب [[پیامبر]] القاء میکرد. | :#گاهی فرشته، [[وحی]] را در قلب [[پیامبر]] القاء میکرد. | ||
:#گاه نیز [[پیامبر اکرم|پیامبر اسلام]] {{صل}} جبرئیل را به صورت اصلی خود مشاهده میکرد. | :#گاه نیز [[پیامبر اکرم|پیامبر اسلام]] {{صل}} جبرئیل را به صورت اصلی خود مشاهده میکرد. | ||
:#برخی نیز معتقدند که روح و باطن [[پیامبر]] با [[روح القدس]] ارتباط برقرار میکند <ref> [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۹۴ و ۹۵.</ref>. | :#برخی نیز معتقدند که روح و باطن [[پیامبر]] با [[روح القدس]] ارتباط برقرار میکند <ref> [[حسین علوی مهر|علوی مهر، حسین]]، [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]]، ص ۹۴ و ۹۵.</ref>. | ||
*در آیه {{عربی | *در آیه {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}﴾}}<ref>و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پردهای یا فرستادهای فرستد که به اذن او آنچه میخواهد وحی کند؛ بیگمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه:۵۱.</ref> اینکه بعضی از مفسرین، [[رسول]] را، [[پیامبر اکرم|رسول خدا]] میدانند که [[وحی]] را به مردم میرسانده درست نیست. چون [[رسول خدا]] پیام خدا را به مردم ابلاغ میکند، نه [[وحی]] را و معقول نیست که تبلیغ را [[وحی]] بخوانند. از آنجا که مبدأ [[وحی]] در تمامی این اقسام، خدای متعال است لذا میتوان [[وحی]] را به طور مطلق به خدای سبحان نسبت داد. جمله {{عربی|﴿{{متن قرآن|إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ}}﴾}} در انتهای آیه، تعلیلی است برای مضمون آیه شریفه. یعنی خدای تعالی به خاطر علو مقامی که از خلق دارد، بزرگتر از آن است که مانند گفتگوی مخلوقات با خلق خود گفتوگو کند، و به خاطر حکمتش، راه [[وحی]] را برای سخن گفتن با خلق اختیار کرده. از آنجا که عقل همانطور که گاهی راه را نشان میدهد، گاهی هم به خطا میرود و به همین جهت خدای سبحان طریق [[وحی]] را برگزیده که از هر خطایی مصون است<ref> [[علامه طباطبایی]]، المیزان، ج۱۸، ص:۷۴</ref><ref> [[رحمتالله احمدی|احمدی، رحمتالله]]، [[پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی (کتاب)|پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی]]، ص ۱۹۷-۱۹۹.</ref>. | ||
==تقسیم دیگری در مورد [[وحی]]== | ==تقسیم دیگری در مورد [[وحی]]== | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
==ساختار [[وحی]] نبوی== | ==ساختار [[وحی]] نبوی== | ||
*[[وحی]] نبوی سه پایه اصلی دارد: | *[[وحی]] نبوی سه پایه اصلی دارد: | ||
:'''الف.''' مبدأ فاعلی یا همان وحیکننده که به همه هستی آگاهی دارد یعنی خداوند: {{عربی | :'''الف.''' مبدأ فاعلی یا همان وحیکننده که به همه هستی آگاهی دارد یعنی خداوند: {{عربی|﴿{{متن قرآن|اتَّبِعْ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ}}﴾}}<ref>از آنچه به تو از سوی پروردگارت وحی میشود پیروی کن!؛ سوره انعام، آیه:۱۰۶.</ref>، {{عربی|﴿{{متن قرآن|بِإِذْنِ اللَّهِ}}﴾}}. | ||
:'''ب.''' مبدأ فاعلی یا دریافتکننده [[وحی]] که قلب [[پیامبر]] باشد {{عربی | :'''ب.''' مبدأ فاعلی یا دریافتکننده [[وحی]] که قلب [[پیامبر]] باشد {{عربی|﴿{{متن قرآن|عَلى قَلْبِكَ}}﴾}}. | ||
:'''ج.''' متن [[وحی]] که آیات کلام خداوند و قرآن عربی است. {{عربی | :'''ج.''' متن [[وحی]] که آیات کلام خداوند و قرآن عربی است. {{عربی|﴿{{متن قرآن|نَزَّلَهُ}}﴾}}نزله "قرآن – واسطه: {{عربی|﴿{{متن قرآن|لِجِبْريلَ}}﴾}}، است <ref> [[مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن (کتاب)|مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن]] ص ۱۰۶ و ۱۰۷.</ref>. | ||
== اقسام وحی== | == اقسام وحی== | ||
* امیر مؤمنان{{ع}} وحی را با توجه به کار بردهای قرآنی آن هفت گونه دانسته است: | * امیر مؤمنان{{ع}} وحی را با توجه به کار بردهای قرآنی آن هفت گونه دانسته است: | ||
# وحی [[رسالت]] و [[نبوت]]: {{عربی | # وحی [[رسالت]] و [[نبوت]]: {{عربی|﴿{{متن قرآن|إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ}}﴾}}<ref>«همانا ما به تو وحی کردیم همانطور که به نوح و پیامبران بعد از او وحی کردیم»؛ سوره نسا، آیه۱۶۳.</ref> | ||
# [[وحی الهام]]: {{عربی | # [[وحی الهام]]: {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ}}﴾}}؛<ref>«و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد»؛ سوره نحل، آیه۶۸.</ref> {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى}}﴾}}.<ref>«و به مادر موسی الهام کردیم»؛ سوره قصص، آیه۷.</ref> | ||
# [[وحی ارشاد]]: {{عربی | # [[وحی ارشاد]]: {{عربی|﴿{{متن قرآن|فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا}}﴾}}.<ref>«پس به آنها وحی شد که صبحگاهان و شامگاهان تسبیح گویید». سوره مریم، آیه۱۱.</ref> | ||
# [[وحی تقدیر]]: {{عربی | # [[وحی تقدیر]]: {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاء أَمْرَهَا}}﴾}}<ref>«و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد»؛ سوره فصلت، آیه۱۲.</ref> | ||
# [[وحی امر]]: {{عربی | # [[وحی امر]]: {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي}}﴾}}<ref>«و آنگاه که به حواریان وحی کردیم که به من و به رسولم ایمان آورید». سوره مائده، آیه۱۱۱.</ref> | ||
# [[وحی دروغ]]: {{عربی | # [[وحی دروغ]]: {{عربی|﴿{{متن قرآن|شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ}}﴾}}<ref>«بعضی از شیاطین انس و جن به بعضی دیگر وحی میکنند». سوره انعام، آیه۱۱۲.</ref> | ||
# [[وحی خیر]]: {{عربی | # [[وحی خیر]]: {{عربی|﴿{{متن قرآن|وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ}}﴾}}<ref>«عمل به خیرات را به آنها وحی کردیم»؛ سوره انبیا، آیه۷۳.</ref> | ||
==ویژگیهای وحی رسالی== | ==ویژگیهای وحی رسالی== | ||
نسخهٔ ۱۷ مهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۸:۲۱
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- اين مدخل از زیرشاخههای بحث وحی است. "وحی پیامبرانه" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل وحی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
وحی در لغت به معنای آگاهانیدن یا سخن پنهانی و در اصطلاح علوم اسلامی به معنای ارسال پیام از سوی خداوند به پیامبران است.
مقدمه
- وحی پیامبرانه یا وحی تشریعی یا وحی رسالی یا وحی نبوی، پایه و اساس دین و مرز بین معرفت دینی و اندیشههای ساخته فکر بشر است. هجوم شبههها به قرآن کریم گسترش یافته تا اساس و ساختار دین اسلام را سست و بیپایه و بشری معرفی کنند. پیشینه وحی و نبوت با تمدن بشری همزمان است؛ چرا که هیچ امتی بیپیامبر نبوده است. ﴿﴿وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاَّ خَلا فيها نَذيرٌ﴾﴾ ملتها و ادیان مختلفی حتی پیش از اسلام با کلمه وحی و معنای آن آشنا بودهاند:﴿﴿إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ كَما أَوْحَيْنا إِلى نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِه﴾﴾ [۱].
اقسام وحی تشریعی
- ﴿﴿وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ﴾﴾[۲].
- ۱. سخن گفتن مستقیم با خدا: وحی مستقیم همان قسمی است که حالت بیهوشی و سنگینی بر رسول خدا (ص) عارض میشد. امام صادق(ع). حالت غشوه وقتی عارض میشد که بین خدا و پیامبر واسطهای نبود
- در این قسم معنا و مقصود به طور مستقیم و بدون واسطه فرشته وحی و واسطه دیگری بر قلب پیامبر القاء شده است. از برخی آیات استفاده میشود رسول خدا تمام قرآن را به طور مستقیم از خدای متعال دریافت نموده است: ﴿﴿وَ إِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكيمٍ عَليمٍ﴾﴾ و: ﴿﴿إِنَّا سَنُلْقي عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقيلاً﴾﴾. به هرحال وحی مستقیم، بالاترین نوع ارتباط انبیا با مبدأ عالم هستی است، مانند: عروج نبی مکرم اسلام ﴿﴿ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى * فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى﴾﴾ ﴿﴿فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى﴾﴾ [۳].
- گاهی از این قسم وحی به "الهام" نیز تعبیر میشود. همچنین برخی "رؤیای صادقه" انبیا را از همین قسم دانستهاند [۴].
- ۲. سخن گفتن خدا با پیامبر از پس پرده: بدان معنا که خداوند از طریق امواج صوتی خاص با پیامبرش سخن میگوید که از دیگران مخفی و پنهان است. یا پیامبرش سخن را میشنود، همچون سخنانی که از پشت پرده شنیده میشود [۵].
- منظور از پشت پرده این است که سخنی شنیده میشود؛ ولی صاحب صدا دیده نمیشود. همانطور که خداوند از درخت با حضرت موسی(ع) سخن میگفت: و این از ویژگیهای حضرت موسی(ع) بوده. ﴿﴿قالَ يا مُوسى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسالاتي وَ بِكَلامي﴾﴾[۶] در توصیف حجاب گفته شده است: "حجاب همان واسطه است اما این واسطه خودش وحی نمیکند؛ مانند فرشته وحی" [۷][۸]. وحی در خواب نیز از این قسم دانسته شده است[۹]
- ۳. ارسال فرشته: منظور از رسول، جبرئیل "فرشته وحی" است. مبدأ وحی در اصل خداوند است؛ ولی به اذن خداوند، جبرئیل واسطه شده و وحی را به پیامبر نازل میکند﴿﴿نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِينُ عَلَى قَلْبِكَ﴾﴾[۱۰]
- در آیه ﴿﴿وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلاَّ وَحْيًا أَوْ مِن وَرَاء حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاء إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ﴾﴾[۱۲] اینکه بعضی از مفسرین، رسول را، رسول خدا میدانند که وحی را به مردم میرسانده درست نیست. چون رسول خدا پیام خدا را به مردم ابلاغ میکند، نه وحی را و معقول نیست که تبلیغ را وحی بخوانند. از آنجا که مبدأ وحی در تمامی این اقسام، خدای متعال است لذا میتوان وحی را به طور مطلق به خدای سبحان نسبت داد. جمله ﴿﴿إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ﴾﴾ در انتهای آیه، تعلیلی است برای مضمون آیه شریفه. یعنی خدای تعالی به خاطر علو مقامی که از خلق دارد، بزرگتر از آن است که مانند گفتگوی مخلوقات با خلق خود گفتوگو کند، و به خاطر حکمتش، راه وحی را برای سخن گفتن با خلق اختیار کرده. از آنجا که عقل همانطور که گاهی راه را نشان میدهد، گاهی هم به خطا میرود و به همین جهت خدای سبحان طریق وحی را برگزیده که از هر خطایی مصون است[۱۳][۱۴].
تقسیم دیگری در مورد وحی
- وحی گفتاری "زبانی": خداوند یا پیک وحی پیام خاصی را بهصورت گزارهها و جملات معنادار بر پیامبرش القاء میکند. گاهی تأکید بر محتوا میشود؛ مانند احادیث قدسی و گاهی تاکید بر الفاظ و محتواست؛ مانند قرآن کریم و گاهی به صورت مکتوب ارائه میشود؛ مانند الواح موسی.
- وحی افعالی: در اینگونه از وحی، پیام وجود ندارد بلکه منظور از آن مثلاً تجلی ظهور خدا برای انسانها در عیسی مسیح(ع) است که مسلمانان آن را نمیپذیرند.
ساختار وحی نبوی
- وحی نبوی سه پایه اصلی دارد:
- الف. مبدأ فاعلی یا همان وحیکننده که به همه هستی آگاهی دارد یعنی خداوند: ﴿﴿اتَّبِعْ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ﴾﴾[۱۵]، ﴿﴿بِإِذْنِ اللَّهِ﴾﴾.
- ب. مبدأ فاعلی یا دریافتکننده وحی که قلب پیامبر باشد ﴿﴿عَلى قَلْبِكَ﴾﴾.
- ج. متن وحی که آیات کلام خداوند و قرآن عربی است. ﴿﴿نَزَّلَهُ﴾﴾نزله "قرآن – واسطه: ﴿﴿لِجِبْريلَ﴾﴾، است [۱۶].
اقسام وحی
- امیر مؤمنان(ع) وحی را با توجه به کار بردهای قرآنی آن هفت گونه دانسته است:
- وحی رسالت و نبوت: ﴿﴿إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ﴾﴾[۱۷]
- وحی الهام: ﴿﴿وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ﴾﴾؛[۱۸] ﴿﴿وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى﴾﴾.[۱۹]
- وحی ارشاد: ﴿﴿فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَن سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا﴾﴾.[۲۰]
- وحی تقدیر: ﴿﴿وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاء أَمْرَهَا﴾﴾[۲۱]
- وحی امر: ﴿﴿وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُواْ بِي وَبِرَسُولِي﴾﴾[۲۲]
- وحی دروغ: ﴿﴿شَيَاطِينَ الإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ﴾﴾[۲۳]
- وحی خیر: ﴿﴿وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ﴾﴾[۲۴]
ویژگیهای وحی رسالی
- آنچه وحی پیامبران را از دریافت دیگران از الهام و مکاشفه و رؤیا متمایز میسازد وضوح پیام و مبدأ آن و نیز مصون بودن محتوای پیام از خطا و نادرستی است.
- حقیقت آن است که بحث کامل در اینباره نیازمند مباحث مفصل کلامی در باره وحی، نبوت و عصمت پیامبران است که دانشپژوهان محترم در درسهای علم کلام به این مطالب خواهند پرداخت. آنچه در اینجا به اجمال میگوییم این است که از نظر همه مسلمانان پیامبران حداقل در اخذ و ابلاغ وحی از هرگونه خطا معصوم و مصون هستند؛ زیرا عاقلانه نیست که خداوند عدهای را به عنوان فرستاده خود برگزیند و ایشان پیام او را به گوش مردم برسانند و بر آنها اتمام حجت کنند، در حالی که خود هنگام دریافت وحی ندانند آنچه را گرفتهاند همه از جانب خدا است یا شیاطین هم در آن دخل و تصرف کردهاند! همین طور عاقلانه نیست پیامبری که از سوی خدای قادر متعال برگزیده شود تا پیام خدا را به مردم برساند ولی دچار خطا و اشتباه شود و کلام خدا را به طور کامل به مردم نرساند.
با توجه به اینکه وحی ابلاغی، و به ویژه وحی قرآنی، را نوعی وحی گفتاری دانستیم، روشن است که هم وضوح و روشنی پیام وحیانی و هم مصونیت آن از خطا و اشتباه لازمه چنین شکلی از وحی است[۲۵].
آیا پیامبران در امر وحی تردید داشتند؟
منابع
جستارهای وابسته
- وحی در قرآن
- وحی در حدیث
- وحی در کلام اسلامی
- وحی در حکمت اسلامی
- وحی در عرفان اسلامی
- وحی از دیدگاه بروندینی
- ارتباط رسول با پروردگار
- اشراق
- الهام
- انکشاف
- پدیدارگری
- تجلی
- تجلیگری
- تنزیل
- سمع
- کشف
- شهود
- مکاشفه
- نص
- نقل
- القای الهی
- وحی الهی
- وحی به اسباط
- وحی تشریعی
- وحی تکوینی
- وحی تبلیغی
- احادیث قدسی
- اساس شرایع
- القای وحی
- القائات شیطانی
- اولیای وحی الهی
- تجربه روحی خواب مصنوعی
- جبرئیل
- ضرورت وحی
- عصر وحی
- عصمت وحی
- قوام رسالت
- کاتبان وحی
- کلام خفی
- محتوای وحی
- مرحله اخذ وحی
- مرحله تبلیغ وحی
- مرحله حفظ وحی
- نزول جبرئیل
- وحی غیرمباشری
- وحی مباشری
- احادیث وحی
- امکان وحی
- انقطاع وحی
- کاتبان وحی
- انكار وحی
- دوره فترت وحی
- زبان وحی
- صوت وحی
- فرشته وحی
- مواقع وحی
- نزول وحی
- حدیث ورقة بن نوفل
- حقیقت وحی
- خواب مصنوعی
- کتابت قرآن
- نزول قرآن
- تجربه دینی
منبعشناسی جامع وحی و الهام
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ ما به تو همانگونه وحی فرستادیم که به نوح و پیامبران پس از وی؛ سوره نساء، آیه:۱۶۳.
- ↑ و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پردهای یا فرستادهای فرستد که به اذن او آنچه میخواهد وحی کند؛ بیگمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه:۵۱.
- ↑ احمدی، رحمتالله، پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی، ص ۱۹۲-۱۹۴.
- ↑ علوی مهر، حسین، مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن، ص ۹۲.
- ↑ احمدی، رحمتالله، پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی، ص ۱۹۵.
- ↑ فرمود: ای موسی! بیگمان من با پیامهایم و با سخنم تو را بر مردم برگزیدهام پس آنچه به تو دادهام بگیر و از سپاسگزاران باش!؛ سوره اعراف، آیه:۱۴۴.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ج۱۸، ص:۷۴.
- ↑ علوی مهر، حسین، مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن، ص ۹۲ و ۹۳.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ج۱۸، ص:۷۴.
- ↑ که روح الامین آن را فرود آورده است بر دلت، تا از بیمدهندگان باشی؛ سوره شعراء، آیه ۱۹۳ - ۱۹۴.
- ↑ علوی مهر، حسین، مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن، ص ۹۴ و ۹۵.
- ↑ و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پردهای یا فرستادهای فرستد که به اذن او آنچه میخواهد وحی کند؛ بیگمان او فرازمندی فرزانه است؛ سوره شوری، آیه:۵۱.
- ↑ علامه طباطبایی، المیزان، ج۱۸، ص:۷۴
- ↑ احمدی، رحمتالله، پدیده وحی از دیدگاه علامه طباطبایی، ص ۱۹۷-۱۹۹.
- ↑ از آنچه به تو از سوی پروردگارت وحی میشود پیروی کن!؛ سوره انعام، آیه:۱۰۶.
- ↑ مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن ص ۱۰۶ و ۱۰۷.
- ↑ «همانا ما به تو وحی کردیم همانطور که به نوح و پیامبران بعد از او وحی کردیم»؛ سوره نسا، آیه۱۶۳.
- ↑ «و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد»؛ سوره نحل، آیه۶۸.
- ↑ «و به مادر موسی الهام کردیم»؛ سوره قصص، آیه۷.
- ↑ «پس به آنها وحی شد که صبحگاهان و شامگاهان تسبیح گویید». سوره مریم، آیه۱۱.
- ↑ «و در هر آسمانی کار آن را وحی کرد»؛ سوره فصلت، آیه۱۲.
- ↑ «و آنگاه که به حواریان وحی کردیم که به من و به رسولم ایمان آورید». سوره مائده، آیه۱۱۱.
- ↑ «بعضی از شیاطین انس و جن به بعضی دیگر وحی میکنند». سوره انعام، آیه۱۱۲.
- ↑ «عمل به خیرات را به آنها وحی کردیم»؛ سوره انبیا، آیه۷۳.
- ↑ شاکر، محمد کاظم، آشنایی با علوم قرآنی، ص:۷۱.