عدل علی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۶ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۶:۱۳

این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

عدل علی در قرآن - عدل علی در حدیث - عدل علی در کلام اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل عدل علی (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

عدل علی عدالت و برخورد یکسان با مردم از سوی دستگاه حکومتی و مراعات حقوق انسان‌ها و پرهیز از ستم و تبعیض از نشانه‌های عادلانه بودن یک حکومت است. عدل علی در دورۀ خلافتش از بارزترین ویژگی‌های ارزشمند حکومت علوی بود که در همۀ ادوار تاریخ ضرب‌المثل و الگو گشته است^[۱].

مقدمه

این عدالت، در زمینۀ محاکمه و داوری، کیفر مجرمان، تقسیم بیت‌المال، اجرای حدود الهی و تأمین رفاه برای مردم مشهود بود. سخنان آن حضرت و سیرۀ حکومتی وی، ترسیم‌کنندۀ این عدالت است. در عهدنامۀ مالک اشتر، حاکمیت عدل را مایۀ چشم‌روشنی والیان و حاکمان می‌شمارد: (انّ أفضل قرّة عین الولاة إستقامة العدل فی البلاد...) و به رفع زمینه‌های سوءاستفادۀ نزدیکان و خلوت‌نشینان فرمان می‌دهد: (ثمّ إنّ للوالی خاصّة...) و به مراعات حال و رعایت حقوق طبقات مستضعف و محروم و درماندۀ جامعه توصیه می‌کند (اللّه اللّه فی الطّبقة السّفلی...).^[۲] در اولین سخنرانی خویش پس از بیعت مردم با وی، بر مساوات همگان در برابر حق و اجرای عدالت تأکید دارد و إنّما أنا رجل منکم...^[۳] و اعلام می‌کند که همۀ ثروت‌های به ناحق گرفته شده را به بیت‌المال باز خواهد گرداند الا و انّ کلّ قطیعة اقطعها عثمان...^[۴] و از تبعیض‌ها و بی‌عدالتی‌ها و غارت بیت‌المال در دورۀ حکومت عثمان بشدّت انتقاد می‌کند.^[۵] و اعلام می‌کند که حکم خدا را بدون تفاوت بین خویش و بیگانه و دور و نزدیک، اجرا خواهد کرد، هرچند مجرم، فرزندان خودش باشند: و اللّه لو انّ الحسن و الحسین...^[۶] وی، بی‌تفاوت نبودن در برابر طبقاتی بودن جامعه را عهدی می‌داند که خداوند از آگاهان گرفته است: و ما أخذ اللّه علی العلماء...^[۷] و در طول زمامداری هم با تلاش و قاطعیّت برای ایجاد توازن و تعادل در سطح معیشت افراد و تأمین رفاه نسبی برای همگان می‌کوشد و این را از نتایج عدل علوی می‌شمارد. در توصیف جامعۀ علوی در کوفه می‌فرماید: در کوفه کسی نیست مگر آنکه خانه و سرپناهی دارد و آب و خوراکش تأمین است و از سطح مطلوب معیشت برخوردار است: ما أصبح بالکوفة أحد إلاّ ناعما...^[۸]. اینکه حضرت به افزون‌خواهی برادرش عقیل توجّهی نمی‌کند،^[۹] و به عبد اللّه بن زمعه که به امید سود نزد آن حضرت رفته بود، پاسخ منفی می‌دهد و بیت‌المال را متعلّق به عموم می‌داند: انّ هذا المال لیس لی و لا لک...^[۱۰] و خود را در سطح معیشت مردم، بلکه پایین‌تر قرار داده و در سختی‌های زندگی با آنان شریک می‌سازد: أ أقنع من نفسی بأن یقال أمیر المؤمنین و لا اشارکهم فی مکاره الدّهر...^[۱۱] نشانۀ عدل علی(ع) است، نتیجه‌اش هم تحمّل‌ناپذیری چنین روشی برای دنیاطلبان و امتیازخواهان و پیوستن آنان به کیسه‌های زر و سفره‌های چرب معاویه‌هاست. خود امام می‌فرماید: آنان وقتی عدالت را شناختند و دیدند و شنیدند و فهمیدند و دانستند که مردم در برابر حق، پیش من یکسانند، به جایی گریختند که بتوانند به امتیازها و برخورداری‌ها برسند: و قد عرفوا العدل و رأوه و سمعوه...^[۱۲] در تاریخ آمده است که رأی‌دهندگان به عثمان در شورای شش‌نفرۀ خلافت، وقتی سخنان روشن و دلایل منطقی علی(ع) را شنیدند، باهم به رایزنی و مشورت و اشاره پرداختند و گفتند: ما فضل و دانش علی(ع) را می‌دانیم و به شایسته‌تر بودن او به خلافت آگاهیم، ولی او کسی است که شخصی را بر دیگری ترجیح نمی‌دهد. اگر او را به حکومت برسانید، شما و همۀ مردم را یکسان قرار خواهد داد. ولی اگر عثمان را بر سر کار آورید، او متمایل و هواخواه کسانی است که مورد علاقه و دلخواه شماست.^[۱۳] علی(ع) در دوران حکومتش همانگونه عمل کرد که پیش‌بینی می‌کردند، گرچه عدل علوی عده‌ای را رنجاند و زمینه‌ساز برخی معارضه‌ها و دشمنی‌ها و گسستن‌ها گشت، ولی معیار روشنی برای حکومت اسلامی ارائه کرد و نکاتی همچون: تبعیض‌زدایی، مصادرۀ اموال حیف و میل شده، جلوگیری از پیدایش ثروتمندان نامشروع و ثروت‌های بادآورده، توسعه و آبادانی و عمران کشور، تأمین عدالت اجتماعی، مساوات حقوق شهروندان، مراعات صلاحیت و تقوا در گزینش مسؤولان و... رهاورد چنین سیاستی بود.^[۱۴] عدالت آن حضرت چنان جاذبه‌ای داشته که جرج جرداق مسیحی در کتابی که پیرامون شخصیّت آن حضرت نوشته، آن را در عنوان کتاب آورده و نامش را "الإمام علیّ، صوت العدالة الإنسانیّة" گذاشته است^[۱۵].

جستارهای وابسته

منابع

محدثی، جواد، فرهنگ غدیر

پانویس

↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۳۸۸.
↑ نهج البلاغه، نامۀ ۵۳
↑ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۷ ص ۳۶
↑ نهج البلاغه، خطبه ۱۵
↑ نهج البلاغه، خطبه ۳
↑ نهج البلاغه، نامه ۴۱
↑ نهج البلاغه، خطبه ۳
↑ بحار الأنوار، ج ۴۰ ص ۳۲۷
↑ نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴
↑ نهج البلاغه، خطبه ۲۳۲
↑ نهج البلاغه، نامه ۴۵
↑ نهج البلاغه، نامه ۷۰
↑ احتجاج طبرسی، ج ۱ ص ۳۲۰
↑ در این زمینه، از جمله ر. ک: «ویژه‌نامۀ حکومت علوی» (فصلنامه حکومت اسلامی) دفتر دوّم، مقالۀ عدالت اجتماعی در حکومت علوی و مقالات دیگر این مجموعه، فصلنامۀ «فرهنگ جهاد»، شمارۀ ۲۱ و ۲۲ ص ۱۰۹ مقالۀ عدالت علوی. نیز کتاب «سیاست‌نامۀ امام علی» که ترجمۀ جلد پنجم از کتاب «موسوعة الامام علی بن ابی طالب» از محمّدی ری‌شهری است
↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۳۸۸.

[1] محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۳۸۸.

[2] نهج البلاغه، نامۀ ۵۳

[3] شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۷ ص ۳۶

[4] نهج البلاغه، خطبه ۱۵

[5] نهج البلاغه، خطبه ۳

[6] نهج البلاغه، نامه ۴۱

[7] نهج البلاغه، خطبه ۳

[8] بحار الأنوار، ج ۴۰ ص ۳۲۷

[9] نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴

[10] نهج البلاغه، خطبه ۲۳۲

[11] نهج البلاغه، نامه ۴۵

[12] نهج البلاغه، نامه ۷۰

[13] احتجاج طبرسی، ج ۱ ص ۳۲۰

[14] در این زمینه، از جمله ر. ک: «ویژه‌نامۀ حکومت علوی» (فصلنامه حکومت اسلامی) دفتر دوّم، مقالۀ عدالت اجتماعی در حکومت علوی و مقالات دیگر این مجموعه، فصلنامۀ «فرهنگ جهاد»، شمارۀ ۲۱ و ۲۲ ص ۱۰۹ مقالۀ عدالت علوی. نیز کتاب «سیاست‌نامۀ امام علی» که ترجمۀ جلد پنجم از کتاب «موسوعة الامام علی بن ابی طالب» از محمّدی ری‌شهری است

[15] محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۳۸۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 ==مقدمه==
-*این [[عدالت]]، در زمینۀ [[محاکمه]] و [[داوری]]، [[کیفر]] [[مجرمان]]، تقسیم [[بیت‌المال]]، [[اجرای حدود الهی]] و [[تأمین رفاه]] برای [[مردم]] مشهود بود. سخنان آن [[حضرت]] و سیرۀ [[حکومتی]] وی، ترسیم‌کنندۀ این [[عدالت]] است. در عهدنامۀ [[مالک اشتر]]، [[حاکمیت عدل]] را مایۀ چشم‌روشنی [[والیان]] و [[حاکمان]] می‌شمارد: ({{عربی|انّ أفضل قرّة عین الولاة إستقامة العدل فی البلاد...}}) و به رفع زمینه‌های سوءاستفادۀ [[نزدیکان]] و خلوت‌نشینان [[فرمان]] می‌دهد: ({{عربی|ثمّ إنّ للوالی خاصّة...}}) و به مراعات حال و رعایت [[حقوق]] طبقات [[مستضعف]] و [[محروم]] و درماندۀ [[جامعه]] توصیه می‌کند ({{عربی|اللّه اللّه فی الطّبقة السّفلی...}}).<ref>نهج البلاغه، نامۀ ۵۳</ref> در اولین [[سخنرانی]] خویش پس از [[بیعت]] [[مردم]] با وی، بر [[مساوات]] همگان در برابر [[حق]] و اجرای [[عدالت]] تأکید دارد {{عربی|و إنّما أنا رجل منکم...}}<ref>شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۷ ص ۳۶</ref> و اعلام می‌کند که همۀ ثروت‌های به ناحق گرفته شده را به [[بیت‌المال]] باز خواهد گرداند {{عربی|الا و انّ کلّ قطیعة اقطعها عثمان...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵</ref> و از [[تبعیض‌ها]] و [[بی‌عدالتی‌ها]] و [[غارت]] [[بیت‌المال]] در دورۀ [[حکومت]] [[عثمان]] بشدّت [[انتقاد]] می‌کند.<ref>[[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۳ نهج البلاغه|خطبه ۳]]</ref> و اعلام می‌کند که [[حکم خدا]] را بدون تفاوت بین خویش و [[بیگانه]] و دور و نزدیک، [[اجرا]] خواهد کرد، هرچند [[مجرم]]، [[فرزندان]] خودش باشند: {{عربی|و اللّه لو انّ الحسن و الحسین...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۱</ref> وی، بی‌تفاوت نبودن در برابر طبقاتی بودن [[جامعه]] را عهدی می‌داند که [[خداوند]] از آگاهان گرفته است: {{عربی|و ما أخذ اللّه علی العلماء...}}<ref>[[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۳ نهج البلاغه|خطبه ۳]]</ref> و در طول [[زمامداری]] هم با تلاش و قاطعیّت برای ایجاد [[توازن]] و [[تعادل]] در سطح [[معیشت]] افراد و [[تأمین رفاه]] نسبی برای همگان می‌کوشد و این را از نتایج [[عدل علوی]] می‌شمارد. در توصیف جامعۀ [[علوی]] در [[کوفه]] می‌فرماید: در [[کوفه]] کسی نیست مگر آنکه [[خانه]] و سرپناهی دارد و آب و خوراکش تأمین است و از سطح مطلوب [[معیشت]] برخوردار است: {{عربی|ما أصبح بالکوفة أحد إلاّ ناعما...}}<ref>بحار الأنوار، ج ۴۰ ص ۳۲۷</ref>. اینکه [[حضرت]] به افزون‌خواهی برادرش [[عقیل]] توجّهی نمی‌کند،<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴</ref> و به [[عبد]] [[اللّه]] بن زمعه که به [[امید]] سود نزد آن [[حضرت]] رفته بود، پاسخ منفی می‌دهد و [[بیت‌المال]] را متعلّق به عموم می‌داند: {{عربی|انّ هذا المال لیس لی و لا لک...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۲</ref> و خود را در سطح [[معیشت]] [[مردم]]، بلکه پایین‌تر قرار داده و در سختی‌های [[زندگی]] با آنان [[شریک]] می‌سازد: {{عربی|أ أقنع من نفسی بأن یقال أمیر المؤمنین و لا اشارکهم فی مکاره الدّهر...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۵</ref> نشانۀ [[عدل]] [[امام علی|علی]]{{ع}} است، نتیجه‌اش هم تحمّل‌ناپذیری چنین روشی برای [[دنیاطلبان]] و امتیازخواهان و [[پیوستن]] آنان به کیسه‌های زر و سفره‌های چرب معاویه‌هاست. خود [[امام]] می‌فرماید: آنان وقتی [[عدالت]] را شناختند و دیدند و شنیدند و فهمیدند و دانستند که [[مردم]] در برابر [[حق]]، پیش من یکسانند، به جایی گریختند که بتوانند به امتیازها و برخورداری‌ها برسند: {{عربی|و قد عرفوا العدل و رأوه و سمعوه...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۷۰</ref> در [[تاریخ]] آمده است که رأی‌دهندگان به [[عثمان]] در شورای شش‌نفرۀ [[خلافت]]، وقتی سخنان روشن و [[دلایل]] منطقی [[امام علی|علی]]{{ع}} را شنیدند، باهم به [[رایزنی]] و [[مشورت]] و اشاره پرداختند و گفتند: ما [[فضل]] و [[دانش]] [[امام علی|علی]]{{ع}} را می‌دانیم و به شایسته‌تر بودن او به [[خلافت]] آگاهیم، ولی او کسی است که شخصی را بر دیگری ترجیح نمی‌دهد. اگر او را به [[حکومت]] برسانید، شما و همۀ [[مردم]] را یکسان قرار خواهد داد. ولی اگر [[عثمان]] را بر سر کار آورید، او متمایل و هواخواه کسانی است که مورد علاقه و دلخواه شماست.<ref>احتجاج طبرسی، ج ۱ ص ۳۲۰</ref> [[امام علی|علی]]{{ع}} در دوران حکومتش همانگونه عمل کرد که [[پیش‌بینی]] می‌کردند، گرچه [[عدل علوی]] عده‌ای را رنجاند و زمینه‌ساز برخی معارضه‌ها و [[دشمنی‌ها]] و گسستن‌ها گشت، ولی معیار روشنی برای [[حکومت اسلامی]] ارائه کرد و نکاتی همچون: تبعیض‌زدایی، مصادرۀ [[اموال]] [[حیف]] و میل شده، جلوگیری از پیدایش [[ثروتمندان]] [[نامشروع]] و ثروت‌های بادآورده، توسعه و [[آبادانی]] و [[عمران]] [[کشور]]، تأمین [[عدالت]] [[اجتماعی]]، [[مساوات]] [[حقوق]] [[شهروندان]]، مراعات صلاحیت و [[تقوا]] در [[گزینش]] [[مسؤولان]] و... رهاورد چنین سیاستی بود.<ref>در این زمینه، از جمله ر. ک: «ویژه‌نامۀ حکومت علوی» (فصلنامه حکومت اسلامی) دفتر دوّم، مقالۀ عدالت اجتماعی در حکومت علوی و مقالات دیگر این مجموعه، فصلنامۀ «فرهنگ جهاد»، شمارۀ ۲۱ و ۲۲ ص ۱۰۹ مقالۀ عدالت علوی. نیز کتاب «سیاست‌نامۀ امام علی» که ترجمۀ جلد پنجم از کتاب «موسوعة الامام علی بن ابی طالب» از محمّدی ری‌شهری است</ref> [[عدالت]] آن [[حضرت]] چنان جاذبه‌ای داشته که جرج جرداق [[مسیحی]] در کتابی که پیرامون [[شخصیّت]] آن [[حضرت]] نوشته، آن را در عنوان کتاب آورده و نامش را "الإمام علیّ، صوت العدالة الإنسانیّة" گذاشته است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۳۸۸.</ref>.
+*این [[عدالت]]، در زمینۀ [[محاکمه]] و [[داوری]]، [[کیفر]] [[مجرمان]]، تقسیم [[بیت‌المال]]، [[اجرای حدود الهی]] و [[تأمین رفاه]] برای [[مردم]] مشهود بود. سخنان آن [[حضرت]] و سیرۀ [[حکومتی]] وی، ترسیم‌کنندۀ این [[عدالت]] است. در عهدنامۀ [[مالک اشتر]]، [[حاکمیت عدل]] را مایۀ چشم‌روشنی [[والیان]] و [[حاکمان]] می‌شمارد: ({{عربی|انّ أفضل قرّة عین الولاة إستقامة العدل فی البلاد...}}) و به رفع زمینه‌های سوءاستفادۀ [[نزدیکان]] و خلوت‌نشینان [[فرمان]] می‌دهد: ({{عربی|ثمّ إنّ للوالی خاصّة...}}) و به مراعات حال و رعایت [[حقوق]] طبقات [[مستضعف]] و [[محروم]] و درماندۀ [[جامعه]] توصیه می‌کند ({{عربی|اللّه اللّه فی الطّبقة السّفلی...}}).<ref>نهج البلاغه، نامۀ ۵۳</ref> در اولین [[سخنرانی]] خویش پس از [[بیعت]] [[مردم]] با وی، بر [[مساوات]] همگان در برابر [[حق]] و اجرای [[عدالت]] تأکید دارد {{عربی|و إنّما أنا رجل منکم...}}<ref>شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج ۷ ص ۳۶</ref> و اعلام می‌کند که همۀ ثروت‌های به ناحق گرفته شده را به [[بیت‌المال]] باز خواهد گرداند {{عربی|الا و انّ کلّ قطیعة اقطعها عثمان...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۵</ref> و از [[تبعیض‌ها]] و [[بی‌عدالتی‌ها]] و [[غارت]] [[بیت‌المال]] در دورۀ [[حکومت عثمان]] بشدّت [[انتقاد]] می‌کند.<ref>[[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۳ نهج البلاغه|خطبه ۳]]</ref> و اعلام می‌کند که [[حکم خدا]] را بدون تفاوت بین خویش و [[بیگانه]] و دور و نزدیک، [[اجرا]] خواهد کرد، هرچند [[مجرم]]، [[فرزندان]] خودش باشند: {{عربی|و اللّه لو انّ الحسن و الحسین...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۱</ref> وی، بی‌تفاوت نبودن در برابر طبقاتی بودن [[جامعه]] را عهدی می‌داند که [[خداوند]] از آگاهان گرفته است: {{عربی|و ما أخذ اللّه علی العلماء...}}<ref>[[نهج البلاغه]]، [[خطبه ۳ نهج البلاغه|خطبه ۳]]</ref> و در طول [[زمامداری]] هم با تلاش و قاطعیّت برای ایجاد [[توازن]] و [[تعادل]] در سطح [[معیشت]] افراد و [[تأمین رفاه]] نسبی برای همگان می‌کوشد و این را از نتایج [[عدل علوی]] می‌شمارد. در توصیف جامعۀ [[علوی]] در [[کوفه]] می‌فرماید: در [[کوفه]] کسی نیست مگر آنکه [[خانه]] و سرپناهی دارد و آب و خوراکش تأمین است و از سطح مطلوب [[معیشت]] برخوردار است: {{عربی|ما أصبح بالکوفة أحد إلاّ ناعما...}}<ref>بحار الأنوار، ج ۴۰ ص ۳۲۷</ref>. اینکه [[حضرت]] به افزون‌خواهی برادرش [[عقیل]] توجّهی نمی‌کند،<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۴</ref> و به [[عبد]] [[اللّه]] بن زمعه که به [[امید]] سود نزد آن [[حضرت]] رفته بود، پاسخ منفی می‌دهد و [[بیت‌المال]] را متعلّق به عموم می‌داند: {{عربی|انّ هذا المال لیس لی و لا لک...}}<ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۳۲</ref> و خود را در سطح [[معیشت]] [[مردم]]، بلکه پایین‌تر قرار داده و در سختی‌های [[زندگی]] با آنان [[شریک]] می‌سازد: {{عربی|أ أقنع من نفسی بأن یقال أمیر المؤمنین و لا اشارکهم فی مکاره الدّهر...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۴۵</ref> نشانۀ [[عدل]] [[امام علی|علی]]{{ع}} است، نتیجه‌اش هم تحمّل‌ناپذیری چنین روشی برای [[دنیاطلبان]] و امتیازخواهان و [[پیوستن]] آنان به کیسه‌های زر و سفره‌های چرب معاویه‌هاست. خود [[امام]] می‌فرماید: آنان وقتی [[عدالت]] را شناختند و دیدند و شنیدند و فهمیدند و دانستند که [[مردم]] در برابر [[حق]]، پیش من یکسانند، به جایی گریختند که بتوانند به امتیازها و برخورداری‌ها برسند: {{عربی|و قد عرفوا العدل و رأوه و سمعوه...}}<ref>نهج البلاغه، نامه ۷۰</ref> در [[تاریخ]] آمده است که رأی‌دهندگان به [[عثمان]] در شورای شش‌نفرۀ [[خلافت]]، وقتی سخنان روشن و [[دلایل]] منطقی [[امام علی|علی]]{{ع}} را شنیدند، باهم به [[رایزنی]] و [[مشورت]] و اشاره پرداختند و گفتند: ما [[فضل]] و [[دانش]] [[امام علی|علی]]{{ع}} را می‌دانیم و به شایسته‌تر بودن او به [[خلافت]] آگاهیم، ولی او کسی است که شخصی را بر دیگری ترجیح نمی‌دهد. اگر او را به [[حکومت]] برسانید، شما و همۀ [[مردم]] را یکسان قرار خواهد داد. ولی اگر [[عثمان]] را بر سر کار آورید، او متمایل و هواخواه کسانی است که مورد علاقه و دلخواه شماست.<ref>احتجاج طبرسی، ج ۱ ص ۳۲۰</ref> [[امام علی|علی]]{{ع}} در دوران حکومتش همانگونه عمل کرد که [[پیش‌بینی]] می‌کردند، گرچه [[عدل علوی]] عده‌ای را رنجاند و زمینه‌ساز برخی معارضه‌ها و [[دشمنی‌ها]] و گسستن‌ها گشت، ولی معیار روشنی برای [[حکومت اسلامی]] ارائه کرد و نکاتی همچون: تبعیض‌زدایی، مصادرۀ [[اموال]] [[حیف]] و میل شده، جلوگیری از پیدایش [[ثروتمندان]] [[نامشروع]] و ثروت‌های بادآورده، توسعه و [[آبادانی]] و [[عمران]] [[کشور]]، تأمین [[عدالت]] [[اجتماعی]]، [[مساوات]] [[حقوق]] [[شهروندان]]، مراعات صلاحیت و [[تقوا]] در [[گزینش]] [[مسؤولان]] و... رهاورد چنین سیاستی بود.<ref>در این زمینه، از جمله ر. ک: «ویژه‌نامۀ حکومت علوی» (فصلنامه حکومت اسلامی) دفتر دوّم، مقالۀ عدالت اجتماعی در حکومت علوی و مقالات دیگر این مجموعه، فصلنامۀ «فرهنگ جهاد»، شمارۀ ۲۱ و ۲۲ ص ۱۰۹ مقالۀ عدالت علوی. نیز کتاب «سیاست‌نامۀ امام علی» که ترجمۀ جلد پنجم از کتاب «موسوعة الامام علی بن ابی طالب» از محمّدی ری‌شهری است</ref> [[عدالت]] آن [[حضرت]] چنان جاذبه‌ای داشته که جرج جرداق [[مسیحی]] در کتابی که پیرامون [[شخصیّت]] آن [[حضرت]] نوشته، آن را در عنوان کتاب آورده و نامش را "الإمام علیّ، صوت العدالة الإنسانیّة" گذاشته است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۳۸۸.</ref>.
 == جستارهای وابسته ==