فرزندان امام جواد: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۱

مقدمه

درباره نام و تعداد فرزندان امام جواد (ع) اختلافی شدید پدید آمده است. برخی چهار فرزند برای آن حضرت برشمرده‌اند: دو پسر به نام‌های علی و موسی و دو دختر به نام‌های فاطمه و أمامه^[۱].

برخی نیز برای وی پنج فرزند برشمرده‌اند: دو پسر به نام‌های علی و موسی و سه دختر به نام‌های خدیجه، حکیمه و ام‌کلثوم^[۲].

برخی شمار فرزندان آن حضرت را هفت تن^[۳] دانسته‌اند و برخی دیگر هم هشت فرزند: سه پسر به نام‌های علی و موسی، یحیی و پنج دختر به نام‌های فاطمه، بهجت، صاحب الروایة، بریهه، حکیمه و خدیجه^[۴].^[۵].^[۶]

در کتاب‌های انساب با اختلاف پسرانی به امام جواد(ع) نسبت داده شده است^[۷] که در منابع کهن ذکری از آنان نیست. اما در همه منابع از دو پسر به نام‌های علی ملقب به هادی امام دهم شیعیان و موسی ملقب به مبرقع یاد شده است^[۸]؛ که نسل امام جواد(ع) از طریق این دو ادامه یافت^[۹]. به نظر می‌آید ایشان چهار فرزند داشته‌اند و نظر شیخ مفید درست می‌باشد. همگی آنان منشأ خدمات ارزنده‌ای برای جهان اسلام بودند. به جز امام هادی(ع) که پس از پدرش امامت و پیشوایی شیعیان را برعهده داشت دو تن از آن فرزندان نیز بسیار معروف می‌باشند: موسی مکنی به اباجعفر و ملقب به مبرقع، حکیمه خاتون^[۱۰].

امام هادی(ع)

امام هادی(ع) در نیمه ماه ذی حجه سال ۲۱۲ هجری در یکی از روستاهای اطراف مدینه به نام صریا متولد شد^[۱۱]. پدر ایشان امام جواد (ع) و نام مادر آن حضرت «سمانه مغربیه» بوده است. امام هادی (ع) تنها یک همسر به نام سلیل داشت که کنیزی از اهالی نوبه به شمار می‌آمد^[۱۲]. امام بنا بر بیان شیخ مفید چهار پسر به نام‌های حسن، حسین، محمد و جعفر و یک دختر به نام عایشه یا علّیّه داشته‌اند^[۱۳].

امام هادی (ع) هشت ساله بود که پدرش امام جواد (ع) به شهادت رسید و ایشان امامت شیعه را عهده‌دار شد و ۳۳ سال، امامت کرد^[۱۴].

امامت امام هادی (ع) پس از شهادت پدر بزرگوار خود در محیطی خفقان بار و تاریک و در وضعی بسیار دشوار شروع شد. متوکل، یکی از خلفای عبّاسی بود که در دوره امامت حضرت خلافت می‌کرد. این شخص خبیث‌ترین، ستمگرترین و سرسخت‌ترین دشمن اهل بیت (ع) بود. بحران‌های سیاسی در هئیت حاکمه و انقلاب‌ها و شورش‌های علویان و سایر مردم باعث شد خلفا نسبت به پیشوایان شیعه حسّاسیت بیشتری نشان دهند.

معتمد عباسی در اثر سخن‌چینی‌ها و گزارش‌های دروغ بدخواهان، تصمیم گرفت امام هادی (ع) را از میان بردارد. از این رو به وسیله زهر، امام را مسموم و شهید کرد^[۱۵]. شهادت امام حدود ۴۲ سالگی در ۳ رجب سال ۲۵۴ هجری بود. قبر آن حضرت در سامرا (از شهرهای عراق) است^[۱۶].

موسی

حضور سادات رضوی در ایران و شهر قم به زمانی باز می‌گردد که موسی بن محمد بن علی، فرزند امام جواد (ع) (معروف به موسی مبرقع) در سال (۲۵۶ هجری قمری) از شهر کوفه به سرزمین ایران هجرت کرد. وی پس از ورود به ایران، به شهر مقدس قم داخل شد. علت شهرت وی به موسی مبرقع، آن بود که همیشه با نقابی از پارچه چهره خود را می‌پوشاند. دختران امام (ع) به نام‌های: زینب، ام محمد و میمونه به دعوت برادر از شهر مدینه هجرت و برای سکونت به شهر قم وارد شده، در کنار برادر اقامت گزیدند. پس از وفات هر یک از آنان، بدن مبارکشان را در کنار مقبره عمه بزرگوارشان، حضرت فاطمه معصومه‌(س) به خاک سپردند.

موسی مبرقع نیز در همین شهر اقامت گزید. وی در سال (۲۹۶ هجری قمری) از دنیا رفت و در منزل مسکونی خویش، که امروزه یکی از محله‌های قدیمی شهر قم محسوب می‌شود، به خاک سپرده شد^[۱۷].^[۱۸]

خدیجه

«خدیجه» دختر امام جواد(ع)، عالمه و محدّثه جلیل‌القدر بود که علوم الهی و حدیث را از محضر پدرش و برادر بزرگوارش امام هادی(ع) فراگرفت و در علوم الهی مرتبه بزرگی یافت. در کتب حدیث در شمار راویان بزرگ شیعه آمده و از اصحاب پدرش به شمار رفته است. او دانا به اخبار و قائل به امامت ائمه اثنی عشریه(ع) بوده است^[۱۹].^[۲۰]

حکیمه

وی از زنان برجسته خاندان اهل‌بیت(ع) و از ثقات زنان راوی حدیث شیعه می‌باشد که روایات و احادیث وی در کتب معتبر امامیه از جمله کتب اربعه نقل شده است. او محضر چهار امام (امام جواد، امام هادی، امام عسکری و امام مهدی(ع)) را درک نموده و محرم اسرار آنان بود. حکیمه خاتون با یکی از علویون به نام شریف ابوالحسن محدث از نوادگان حسین اصغر فرزند امام زین العابدین(ع) ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نام‌های شریف ابوعبدالله الحسین و حمزه گردید. حکیمه خاتون به جهت علم، دانش، فضل، کمال و تقوایش کلاس درس تشکیل می‌داد. همه خاندانش را به دور خود جمع می‌کرد و از دانش و فقه و تعلیم و تربیت دینی خویش آنان را برخوردار می‌کرد. حکیمه خاتون اخبار بسیاری را درباره ازدواج امام حسن عسکری(ع) با نرجس و ولادت امام مهدی(ع) نقل می‌کند^[۲۱]. او خود هنگام ولادت امام زمان(ع) حضور داشته است. گویند آداب اسلامی و فرایض دینی را به نرجس خاتون آموخت تا آنکه او را سرآمد زنان روزگار نمود.

حکیمه خاتون از سفراء و ابواب صاحب الزمان(ع) بود و هرگاه اراده می‌کرد به خدمت آن حضرت می‌رسید و عرایض مردم را به امام می‌رسانید و توقیعات آن حضرت را به مردم برمی‌گردانید. امام زمان(ع) و مادرش مدتی در منزل او پنهان بودند. گویند نواب امام زمان(ع) به وسیله این بانو با امام رابطه برقرار می‌کردند. حکیمه خاتون در سال ۲۷۴ هجری در شهر سامرا وفات یافت و در پایین پای امام حسن عسکری(ع) کنار قبر نرجس خاتون به خاک سپرده شد^[۲۲].^[۲۳]

زینب

از زنان فاضله و جلیل‌القدر و اهل زهد و تقوا بود که علوم الهی و معارف اسلامی را از برادر بزرگوارش امام هادی(ع) فرا گرفته بود. او از علویانی است که به ایران هجرت کرد و شهر قم را مسکن دائمی خود قرار داد و آثار و مآثری از خود باقی گذاشت. همچنین نخستین فردی بود که گنبدی بر روی مزار مطهر حضرت معصومه(س) بنا نهاد و خود نیز در همین بقعه به خاک سپرده شد^[۲۴].

فرزندان دیگر

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

↑ ارشاد مفید، ص۳۲۷؛ فصول المهمة (ابن صباغ)، ص۲۷۶؛ نورالابصار، ص۳۳۰.
↑ تاریخ قم، ص۲۰۱؛ دلائل الامامة، ص۳۹۷.
↑ تاج الموالید، ص۱۳.
↑ الشجرة المبارکه (فخر رازی)، ص۷۸.
↑ لازم به یادآوری است که در مصدر اصلی یعنی کتاب الشجرة المبارکة به پنج دختر از امام (ع) اشاره کرده است، ولی در مقام نام بردن، از شش دختر نام می‌برد همان‌گونه که در اینجا آمده است - لذا با حفظ امانت در نقل، متذکر می‌شویم که احتمال دارد یکی از نام‌ها لقب برای دیگری باشد. چنان‌که (صاحب الروایة) می‌تواند لقب یکی از فرزندان باشد.
↑ طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل، دانشنامه جوادالائمه، ص ۵۵.
↑ المجدی فی انساب الطالبیین، ص۱۲۸؛ الشجرة المبارکه فی انساب الطالبیة، ص۷۸؛ تحفةالازهار، ج۳، ص۴۲۹ که از پسری به نام ابوموسی عمران هم نام برده‌اند.
↑ تاریخ قم، ص۲۰۱؛ دلائل الامامه، ص۳۹۷؛ الارشاد، ص۶۳۵، اعلام الوری بأعلام الهدی، ج۲، ص۱۰۶.
↑ عمدة الطالب، ص۲۴۲؛ تحفة الازهار، ج۳، ص۴۲۹.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۲۷.
↑ طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، ص۳۲۷؛ مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، ج۲، ص۲۸۵؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۹۷.
↑ الکافی، ج۱، ص۵۰۳؛ عیون المعجزات، ص۱۳۴.
↑ الارشاد، ج۲، ص۳۱۱-۳۱۲؛ المناقب، ابن‌شهرآشوب، ج۴، ص۴۰۲.
↑ اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، ج۳، ص۱۶۹.
↑ سبط ابن جوزی، یوسف شمس الدین، تذکرة الخواص، ص۳۶۳؛ مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب، ج۴، ص۸۶؛ ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابوطالب، ج۲، ص۴۴۲.
↑ محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی، ص۱۵۸؛ ضیائی ارزگانی، رحمت‌الله، امامت امام هادی، دانشنامه کلام اسلامی ج۱، ص۴۷۰؛ اکبر ذاکری، علی، درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه، ص۲۸۰؛ محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵، ص۱۴۷-۱۵۰.
↑ بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۶۰.
↑ طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل، دانشنامه جوادالائمه، ص ۵۶.
↑ الغیبه طوسی، ص۱۳۸؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۳۷۲.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۱.
↑ ر.ک: الکافی، ج۱، ص۳۳۰؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۲۴ به بعد؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷.
↑ برای شرح حال حکیمه خاتون ر.ک: الغیبه، حلوسی، ص۱۴۱؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ اعیان الشیعه، ج۶، ص۲۱۷؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۴، ص۴۲۴؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۶؛ جامع الرواة، ج۲، ص۴۵۷؛ بحارالانوار، ج۹۹، ص۷۹؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷؛ اعلام النساءالمؤمنات، ص۳۴۶-۳۵۰.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۰ ـ ۳۳۱.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۱.

[1] ارشاد مفید، ص۳۲۷؛ فصول المهمة (ابن صباغ)، ص۲۷۶؛ نورالابصار، ص۳۳۰.

[2] تاریخ قم، ص۲۰۱؛ دلائل الامامة، ص۳۹۷.

[3] تاج الموالید، ص۱۳.

[4] الشجرة المبارکه (فخر رازی)، ص۷۸.

[5] لازم به یادآوری است که در مصدر اصلی یعنی کتاب الشجرة المبارکة به پنج دختر از امام (ع) اشاره کرده است، ولی در مقام نام بردن، از شش دختر نام می‌برد همان‌گونه که در اینجا آمده است - لذا با حفظ امانت در نقل، متذکر می‌شویم که احتمال دارد یکی از نام‌ها لقب برای دیگری باشد. چنان‌که (صاحب الروایة) می‌تواند لقب یکی از فرزندان باشد.

[6] طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل، دانشنامه جوادالائمه، ص ۵۵.

[7] المجدی فی انساب الطالبیین، ص۱۲۸؛ الشجرة المبارکه فی انساب الطالبیة، ص۷۸؛ تحفةالازهار، ج۳، ص۴۲۹ که از پسری به نام ابوموسی عمران هم نام برده‌اند.

[8] تاریخ قم، ص۲۰۱؛ دلائل الامامه، ص۳۹۷؛ الارشاد، ص۶۳۵، اعلام الوری بأعلام الهدی، ج۲، ص۱۰۶.

[9] عمدة الطالب، ص۲۴۲؛ تحفة الازهار، ج۳، ص۴۲۹.

[10] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۲۷.

[11] طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، ص۳۲۷؛ مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، ج۲، ص۲۸۵؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۹۷.

[12] الکافی، ج۱، ص۵۰۳؛ عیون المعجزات، ص۱۳۴.

[13] الارشاد، ج۲، ص۳۱۱-۳۱۲؛ المناقب، ابن‌شهرآشوب، ج۴، ص۴۰۲.

[14] اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، ج۳، ص۱۶۹.

[15] سبط ابن جوزی، یوسف شمس الدین، تذکرة الخواص، ص۳۶۳؛ مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب، ج۴، ص۸۶؛ ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابوطالب، ج۲، ص۴۴۲.

[16] محدثی، جواد، فرهنگ‌نامه دینی، ص۱۵۸؛ ضیائی ارزگانی، رحمت‌الله، امامت امام هادی، دانشنامه کلام اسلامی ج۱، ص۴۷۰؛ اکبر ذاکری، علی، درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه، ص۲۸۰؛ محمدی، رضا، امام‌شناسی ۵، ص۱۴۷-۱۵۰.

[17] بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۶۰.

[18] طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل، دانشنامه جوادالائمه، ص ۵۶.

[19] الغیبه طوسی، ص۱۳۸؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۳۷۲.

[20] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۱.

[21] ر.ک: الکافی، ج۱، ص۳۳۰؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۲۴ به بعد؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷.

[22] برای شرح حال حکیمه خاتون ر.ک: الغیبه، حلوسی، ص۱۴۱؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ اعیان الشیعه، ج۶، ص۲۱۷؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۴، ص۴۲۴؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۶؛ جامع الرواة، ج۲، ص۴۵۷؛ بحارالانوار، ج۹۹، ص۷۹؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷؛ اعلام النساءالمؤمنات، ص۳۴۶-۳۵۰.

[23] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۰ ـ ۳۳۱.

[24] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{در دست ویرایش ۲|ماه=[[اردیبهشت]]|روز=[[۱۹]]|سال=[[۱۴۰۵]]|کاربر=Bahmani}}
 {{مدخل مرتبط
 | موضوع مرتبط = امام جواد
@@ خط ۶: / خط ۵: @@
 | پرسش مرتبط  =
 }}
 == مقدمه ==
 درباره نام و تعداد فرزندان امام جواد {{ع}} اختلافی شدید پدید آمده است. برخی چهار فرزند برای آن حضرت برشمرده‌اند: دو پسر به نام‌های [[علی بن محمد بن علی الجواد|علی]] و [[موسی بن محمد بن علی الجواد|موسی]] و دو دختر به نام‌های [[فاطمه بنت محمد بن علی الجواد|فاطمه]] و [[أمامه بنت محمد بن علی الجواد|أمامه]]<ref>ارشاد مفید، ص۳۲۷؛ فصول المهمة (ابن صباغ)، ص۲۷۶؛ نورالابصار، ص۳۳۰.</ref>.
@@ خط ۱۸: / خط ۱۸: @@
 == امام هادی{{ع}} ==
 {{اصلی|امام هادی علیه‌السلام}}
+امام هادی{{ع}} در نیمه ماه [[ذی حجه]] سال ۲۱۲ هجری در یکی از روستاهای اطراف [[مدینه]] به نام صریا متولد شد<ref>طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، ص۳۲۷؛ مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، ج۲، ص۲۸۵؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۴۹۷.</ref>. پدر ایشان [[امام جواد]] {{ع}} و نام مادر آن حضرت «[[سمانه مغربیه]]» بوده است.
+امام هادی {{ع}} تنها یک [[همسر]] به نام سلیل داشت که کنیزی از اهالی نوبه به شمار می‌آمد<ref>الکافی، ج۱، ص۵۰۳؛ عیون المعجزات، ص۱۳۴.</ref>. [[امام]] بنا بر بیان [[شیخ مفید]] چهار پسر به نام‌های [[حسن بن علی بن محمد الهادی|حسن]]، [[حسین بن علی بن محمد الهادی|حسین]]، [[محمد بن علی بن محمد الهادی|محمد]] و [[جعفر بن محمد بن علی الهادی|جعفر]] و یک دختر به نام [[عایشه بنت محمد بن علی الهادی|عایشه]] یا علّیّه داشته‌اند<ref>الارشاد، ج۲، ص۳۱۱-۳۱۲؛ المناقب، ابن‌شهرآشوب، ج۴، ص۴۰۲.</ref>.
+[[امام هادی]] {{ع}} هشت ساله بود که پدرش [[امام جواد]] {{ع}} به [[شهادت]] رسید و ایشان [[امامت]] [[شیعه]] را عهده‌دار شد و ۳۳ سال، [[امامت]] کرد<ref>اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة، ج۳، ص۱۶۹.</ref>.
+[[امامت امام هادی]] {{ع}} پس از [[شهادت]] پدر بزرگوار خود در محیطی خفقان بار و تاریک و در وضعی بسیار دشوار شروع شد. [[متوکل]]، یکی از خلفای عبّاسی بود که در دوره [[امامت]] حضرت [[خلافت]] می‌کرد. این شخص خبیث‌ترین، ستمگرترین و سرسخت‌ترین دشمن اهل بیت {{ع}} بود. بحران‌های سیاسی در هئیت حاکمه و انقلاب‌ها و شورش‌های [[علویان]] و سایر [[مردم]] باعث شد [[خلفا]] نسبت به [[پیشوایان]] [[شیعه]] حسّاسیت بیشتری نشان دهند.
+[[معتمد عباسی]] در اثر سخن‌چینی‌ها و گزارش‌های [[دروغ]] بدخواهان، تصمیم گرفت امام هادی {{ع}} را از میان بردارد. از این رو به وسیله زهر، [[امام]] را مسموم و [[شهید]] کرد<ref>سبط ابن جوزی، یوسف شمس الدین، تذکرة الخواص، ص۳۶۳؛ مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب، ج۴، ص۸۶؛ ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابوطالب، ج۲، ص۴۴۲.</ref>. شهادت امام حدود ۴۲ سالگی در ۳ [[رجب]] سال ۲۵۴ هجری بود. [[قبر]] آن حضرت در [[سامرا]] (از شهرهای [[عراق]]) است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۱۵۸؛ [[رحمت‌الله ضیائی ارزگانی|ضیائی ارزگانی، رحمت‌الله]]، [[امامت امام هادی (مقاله)|امامت امام هادی]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]، ص۴۷۰؛ [[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه]]، ص۲۸۰؛ [[رضا محمدی|محمدی، رضا]]، [[امام‌شناسی ۵ (کتاب)|امام‌شناسی ۵]]، ص۱۴۷-۱۵۰.</ref>.
 == موسی ==
 {{اصلی|موسی مبرقع}}
+حضور سادات رضوی در [[ایران]] و [[شهر قم]] به زمانی باز می‌گردد که [[موسی بن محمد بن علی]]، فرزند [[امام جواد]] {{ع}} (معروف به موسی مبرقع) در سال (۲۵۶ هجری قمری) از [[شهر کوفه]] به [[سرزمین ایران]] [[هجرت]] کرد.
+وی پس از ورود به ایران، به [[شهر مقدس قم]] داخل شد. علت [[شهرت]] وی به موسی مبرقع، آن بود که همیشه با نقابی از پارچه چهره خود را می‌پوشاند.
+[[دختران]] [[امام]] {{ع}} به نام‌های: [[زینب بنت محمد بن علی الجواد|زینب]]، [[ام محمد بنت محمد بن علی الجواد |ام محمد]] و [[میمونه بنت محمد بن علی الجواد|میمونه]] به دعوت [[برادر]] از [[شهر مدینه]] [[هجرت]] و برای سکونت به شهر قم وارد شده، در کنار برادر اقامت گزیدند. پس از [[وفات]] هر یک از آنان، بدن مبارکشان را در کنار مقبره عمه بزرگوارشان، [[حضرت فاطمه]] معصومه‌{{س}} به خاک سپردند.
-== [[یحیی بن محمد بن علی الجواد]] ==
+موسی مبرقع نیز در همین شهر اقامت گزید. وی در سال (۲۹۶ هجری قمری) از [[دنیا]] رفت و در [[منزل]] مسکونی خویش، که امروزه یکی از محله‌های قدیمی شهر قم محسوب می‌شود، به خاک سپرده شد<ref>بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۶۰.</ref>.<ref>[[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)|دانشنامه جوادالائمه]]، ص ۵۶.</ref>
 == خدیجه ==
 {{اصلی|خدیجه بنت محمد بن علی الجواد}}
+«خدیجه» دختر [[امام جواد]]{{ع}}، عالمه و محدّثه جلیل‌القدر بود که [[علوم الهی]] و [[حدیث]] را از محضر پدرش و [[برادر]] بزرگوارش [[امام هادی]]{{ع}} فراگرفت و در علوم الهی مرتبه بزرگی یافت. در کتب حدیث در شمار راویان بزرگ [[شیعه]] آمده و از [[اصحاب]] پدرش به شمار رفته است. او دانا به [[اخبار]] و قائل به [[امامت ائمه]] [[اثنی عشریه]]{{عم}} بوده است<ref>الغیبه طوسی، ص۱۳۸؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۳۷۲.</ref>.<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین (کتاب)|زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین]]، ص ۳۳۱.</ref>
 == حکیمه ==
 {{اصلی|حکیمه بنت محمد بن علی الجواد}}
+وی از [[زنان]] برجسته [[خاندان اهل‌بیت]]{{عم}} و از ثقات زنان راوی حدیث [[شیعه]] می‌باشد که [[روایات]] و [[احادیث]] وی در کتب معتبر [[امامیه]] از جمله [[کتب اربعه]] نقل شده است. او محضر چهار [[امام]] ([[امام جواد]]، [[امام هادی]]، [[امام عسکری]] و [[امام مهدی]]{{عم}}) را [[درک]] نموده و محرم اسرار آنان بود.
+حکیمه خاتون با یکی از [[علویون]] به نام [[شریف]] [[ابوالحسن]] [[محدث]] از نوادگان حسین اصغر فرزند امام زین العابدین{{ع}} [[ازدواج]] کرد و صاحب دو فرزند به نام‌های شریف ابوعبدالله الحسین و [[حمزه]] گردید.
+حکیمه خاتون به جهت [[علم]]، [[دانش]]، فضل، کمال و تقوایش کلاس درس تشکیل می‌داد. همه خاندانش را به دور خود جمع می‌کرد و از دانش و [[فقه]] و [[تعلیم و تربیت]] [[دینی]] خویش آنان را برخوردار می‌کرد.
+حکیمه خاتون [[اخبار]] بسیاری را درباره ازدواج امام حسن [[عسکری]]{{ع}} با [[نرجس]] و [[ولادت امام مهدی]]{{ع}} نقل می‌کند<ref>ر.ک: الکافی، ج۱، ص۳۳۰؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۲۴ به بعد؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷.</ref>. او خود هنگام [[ولادت امام زمان]]{{ع}} حضور داشته است. گویند آداب اسلامی و فرایض دینی را به [[نرجس خاتون]] آموخت تا آنکه او را سرآمد زنان [[روزگار]] نمود.
+حکیمه خاتون از سفراء و ابواب [[صاحب الزمان]]{{ع}} بود و هرگاه [[اراده]] می‌کرد به خدمت آن حضرت می‌رسید و عرایض [[مردم]] را به امام می‌رسانید و [[توقیعات]] آن حضرت را به مردم برمی‌گردانید. [[امام زمان]]{{ع}} و مادرش مدتی در [[منزل]] او پنهان بودند. گویند [[نواب امام زمان]]{{ع}} به وسیله این بانو با امام رابطه برقرار می‌کردند.
+حکیمه خاتون در سال ۲۷۴ هجری در [[شهر]] [[سامرا]] [[وفات]] یافت و در پایین پای [[امام حسن عسکری]]{{ع}} کنار [[قبر]] [[نرجس خاتون]] به خاک سپرده شد<ref>برای شرح حال حکیمه خاتون ر.ک: الغیبه، حلوسی، ص۱۴۱؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ اعیان الشیعه، ج۶، ص۲۱۷؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۴، ص۴۲۴؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۶؛ جامع الرواة، ج۲، ص۴۵۷؛ بحارالانوار، ج۹۹، ص۷۹؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷؛ اعلام النساءالمؤمنات، ص۳۴۶-۳۵۰.</ref>.<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین (کتاب)|زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین]]، ص ۳۳۰ ـ ۳۳۱.</ref>
 == زینب ==
 {{اصلی|زینب بنت محمد بن علی الجواد}}
+از [[زنان]] فاضله و جلیل‌القدر و [[اهل]] [[زهد]] و [[تقوا]] بود که [[علوم الهی]] و [[معارف اسلامی]] را از [[برادر]] بزرگوارش [[امام هادی]]{{ع}} فرا گرفته بود. او از علویانی است که به [[ایران]] [[هجرت]] کرد و [[شهر قم]] را [[مسکن]] دائمی خود قرار داد و آثار و مآثری از خود باقی گذاشت. همچنین نخستین فردی بود که گنبدی بر روی مزار [[مطهر]] [[حضرت معصومه]]{{س}} بنا نهاد و خود نیز در همین بقعه به خاک سپرده شد<ref>[[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین (کتاب)|زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین]]، ص ۳۳۱.</ref>.
-== [[ام‌محمد بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+== فرزندان دیگر ==
+{{مدخل‌های وابسته}}
-== [[میمونه بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+# [[یحیی بن محمد بن علی الجواد|یحیی]]؛
-== [[أمامه بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+# [[ابوموسی عمران بن محمد بن علی الجواد|ابوموسی]]؛
-== [[فاطمه بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+# [[ابواحمد حسین بن محمد بن علی الجواد|ابواحمد حسین]]؛
-== [[ام‌کلثوم بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+# [[ام‌محمد بنت محمد بن علی الجواد|ام‌محمد]]؛
-== [[بهجت بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+# [[میمونه بنت محمد بن علی الجواد|میمونه]]؛
-== [[صاحب الروایة بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+# [[أمامه بنت محمد بن علی الجواد|امامه]]؛
+# [[فاطمه بنت محمد بن علی الجواد|فاطمه]]؛
-== [[بریهه بنت محمد بن علی الجواد]] ==
+# [[ام‌کلثوم بنت محمد بن علی الجواد|ام‌کلثوم]]؛
+# [[بهجت بنت محمد بن علی الجواد|بهجت]]؛
+# [[صاحب الروایة بنت محمد بن علی الجواد|صاحب الروایة]]؛
+# [[بریهه بنت محمد بن علی الجواد|بریهه]].
+{{پایان مدخل‌های وابسته}}
 == جستارهای وابسته ==
@@ خط ۴۹: / خط ۷۳: @@
 * [[موسی بن محمد بن علی الجواد|موسی مبرقع]]
 * [[یحیی بن محمد بن علی الجواد|یحیی]]
+* [[ابوموسی عمران|ابوموسی]]
+* [[ابواحمد حسین بن محمد بن علی الجواد|ابواحمد حسین]]
 * [[خدیجه بنت محمد بن علی الجواد|خدیجه]]
 * [[حکیمه بنت محمد بن علی الجواد|حکیمه]]
@@ خط ۵۸: / خط ۸۴: @@
 * [[صاحب الروایة بنت محمد بن علی الجواد|صاحب االروایه]]
 * [[بریهه بنت محمد بن علی الجواد|بریهه]]
+* [[ام‌محمد بنت محمد بن علی الجواد|ام‌محمد]]
+* [[میمونه بنت محمد بن علی الجواد|میمونه]]
 {{پایان مدخل وابسته}}
@@ خط ۶۴: / خط ۹۲: @@
 # [[پرونده:IM010215.jpg|22px]] [[سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری|طباطبایی اشکذری، سید ابوالفضل]]، [[دانشنامه جوادالائمه (کتاب)|'''دانشنامه جوادالائمه''']]
 # [[پرونده:IM011012.jpg|22px]] [[مرضیه محمدزاده|محمدزاده، مرضیه]]، [[زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین (کتاب)|'''زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین''']]
+# [[پرونده:4670311.jpg|22px]] [[رضا محمدی|محمدی، رضا]]، [[امام‌شناسی ۵ (کتاب)|'''امام‌شناسی ۵''']]
+# [[پرونده:440259451.jpg|22px]] [[رحمت‌الله ضیائی ارزگانی|ضیائی ارزگانی، رحمت‌الله]]، [[امامت امام هادی (مقاله)|'''امامت امام هادی''']]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۱]]
+# [[پرونده:1100516.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|اکبر ذاکری، علی]]، [[درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه (کتاب)|'''درآمدی بر سیره معصومان در کتاب‌های چهارگانه شیعه''']]
+# [[پرونده:13681040.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه دینی''']]
 {{پایان منابع}}