آمرزش در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ ژوئن ۲۰۲۳، ساعت ۰۷:۳۷

عفو

عفو یعنی درگذشتن، بخشایش، بخشیدن^[۱]، ترک عقوبت^[۲]. اصل آن به معنای ترک چیزی^[۳] یا چشم‌پوشی از چیزی که اقتضای نظر و توجه دارد^[۴]: ﴿وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ﴾^[۵].

در قرآن کریم عفوّ (بسیار بخشنده) از صفات الهی شمرده شده: ﴿وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا﴾^[۶] و به عفو و درگذشتن انسان‌ها از گناه یکدیگر تأکید بسیاری شده است و حتی "عفو" به قول برخی مفسران در کلام وحی از مصادیق "انفاق" محسوب شده که فعل الهی و عمل صالح است و قصد قربت می‌خواهد: ﴿وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ﴾^[۷]؛ یعنی کمترین مرتبه انفاق در حق دیگران، این است که از خطا و تقصیر آنها صرف‌نظر شود^[۸].

به پیامبر اکرم (ص) نیز امر به بخشش و عفو شده است: ﴿خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ﴾^[۹]؛ یعنی عفو پیشه کن که لازمه این عفو پوشاندن بدی‌هایی است که در حق عفوکننده مرتکب شده است و چشم پوشی از حق انتقام است که عقل اجتماعی بشر آن را تجویز می‌کند^[۱۰].

عفو از صفت‌های نیکو برای قدرتمندان است. حکّام و دولتیان که قدرت در قبضه آنهاست، اولی به عفو مردم هستند تا مردم نسبت به آنان^[۱۱].

صفح

صفح عبارت است از عفو کردن^[۱۲]، گذشت کردن، درگذشتن^[۱۳]. اصل آن به معنای کنار و جانب چیزی^[۱۴] یا عدول از چیزی به طرف یا جانب دیگری^[۱۵]: ﴿وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ﴾^[۱۶].

"صفح" صفتی پسندیده در انسان است که قرآن کریم بر آن تأکید فراوان دارد. درگذشتن از خطا و تقصیر یکدیگر در دنیا باعث رفع اختلاف و کینه و ایجاد مودّت و اخوّت در جامعه اسلامی می‌گردد. در آیه شریفه ﴿وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ﴾^[۱۷] خدای تعالی به مؤمنان خطاب می‌کند: همان‌طور که دوست دارید، خداوند غفران و مغفرت خود را نصیب شما نماید، از یکدیگر درگذرید.

"صفح" مرحله‌ای بالاتر از عفو است؛ یعنی علاوه بر گذشت از تقصیر و خطای فرد، رضایت از او به‌گونه‌ای حاصل شود که مانند گذشته ارتباط عاطفی و اجتماعی و اقتصادی، مواسات و همکاری و همیاری در امور برقرار باشد؛ در حالی‌ که عفو ممکن است باشد، ولی رضایت قلبی و عملی وجود نداشته باشد.

جامعه انسانی همواره عرصه رقابت و تعارض منافع انسانی و برخورد سلایق و دیدگاه‌های مختلف است؛ در چنین وضعیتی علاوه بر قانون که مرحله نهایی حل و فصل اختلافات و تعارضات است، اصول اخلاقیِ راهنما مانند "صفح" در تقویت و استمرارِ مودّت اجتماعی تأثیر فراوان دارند^[۱۸].

منابع

نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم

پانویس

↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۷.
↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۷۴.
↑ ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۵۶.
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۲.
↑ «در گذرد و گذشت کردنتان به پرهیزگاری نزدیک‌تر است و بخشش را میان خود فراموش مکنید که خداوند» سوره بقره، آیه ۲۳۷.
↑ «که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۹.
↑ «از تو می‌پرسند چه چیزی را ببخشند؟ بگو افزون بر نیاز (سالانه) را» سوره بقره، آیه ۲۱۹.
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۴.
↑ «گذشت را در پیش گیر و به نیکی فرمان ده و از نادانان روی بگردان!» سوره اعراف، آیه ۱۹۹.
↑ سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۸، ص۳۷۹-۳۸۰.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص ۴۲۱.
↑ خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۳، ص۱۲۲.
↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۰.
↑ ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۲۹۳.
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۴۷.
↑ «آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.
↑ «آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص ۳۹۲-۳۹۳.

[1] بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۷.

[2] حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۷۴.

[3] ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۵۶.

[4] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۲.

[5] «در گذرد و گذشت کردنتان به پرهیزگاری نزدیک‌تر است و بخشش را میان خود فراموش مکنید که خداوند» سوره بقره، آیه ۲۳۷.

[6] «که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۹.

[7] «از تو می‌پرسند چه چیزی را ببخشند؟ بگو افزون بر نیاز (سالانه) را» سوره بقره، آیه ۲۱۹.

[8] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۴.

[9] «گذشت را در پیش گیر و به نیکی فرمان ده و از نادانان روی بگردان!» سوره اعراف، آیه ۱۹۹.

[10] سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۸، ص۳۷۹-۳۸۰.

[11] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص ۴۲۱.

[12] خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۳، ص۱۲۲.

[13] بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۰.

[14] ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۲۹۳.

[15] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۴۷.

[16] «آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.

[17] «آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.

[18] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص ۳۹۲-۳۹۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{ویرایش غیرنهایی}}
+{{مدخل مرتبط
-{{امامت}}
+| موضوع مرتبط = آمرزش
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
+| عنوان مدخل  = آمرزش
-: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[آمرزش]]''' است. "'''[[آمرزش]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
+| مداخل مرتبط = [[آمرزش در قرآن]] - [[آمرزش در حدیث]] - [[آمرزش در فقه اسلامی]] - [[آمرزش در کلام اسلامی]] - [[آمرزش در اخلاق اسلامی]] - [[آمرزش در معارف و سیره نبوی]] - [[آمرزش در فقه سیاسی]] - [[آمرزش در معارف دعا و زیارات]] - [[آمرزش در معارف و سیره سجادی]] - [[آمرزش در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[آمرزش در خانواده]] - [[آمرزش در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
+| پرسش مرتبط  =
-: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[آمرزش در قرآن]] | [[آمرزش در حدیث]] | [[آمرزش در نهج البلاغه]] | [[آمرزش در معارف دعا و زیارات]] | [[آمرزش در کلام اسلامی]] | [[آمرزش در اخلاق اسلامی]]| [[آمرزش در سیره پیامبر خاتم]]| [[آمرزش در فقه سیاسی]]</div>
+}}
-<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[آمرزش (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
-<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==مقدمه==
+== عفو ==
-[[عفو]] کردن<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۳، ص۱۲۲.</ref>، گذشت کردن، درگذشتن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۰.</ref>. اصل آن به معنای کنار و جانب چیزی<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۲۹۳.</ref> یا [[عدول]] از چیزی به طرف یا جانب دیگری<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۴۷.</ref>.
+عفو یعنی درگذشتن، [[بخشایش]]، بخشیدن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۷.</ref>، ترک [[عقوبت]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۷۴.</ref>. اصل آن به معنای ترک چیزی<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۵۶.</ref> یا چشم‌پوشی از چیزی که اقتضای نظر و توجه دارد<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۲.</ref>: {{متن قرآن|وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ}}<ref>«در گذرد و گذشت کردنتان به پرهیزگاری نزدیک‌تر است و بخشش را میان خود فراموش مکنید که خداوند» سوره بقره، آیه ۲۳۷.</ref>.
-{{متن قرآن|وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ}}<ref>« آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.</ref>.
-"صفح" صفتی [[پسندیده]] در [[انسان]] است که [[قرآن کریم]] بر آن تأکید فراوان دارد. درگذشتن از [[خطا]] و [[تقصیر]] یکدیگر در [[دنیا]] باعث [[رفع اختلاف]] و [[کینه]] و ایجاد [[مودّت]] و [[اخوّت]] در [[جامعه اسلامی]] می‌گردد. در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ}}<ref>« آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.</ref> [[خدای تعالی]] به [[مؤمنان]] خطاب می‌کند: همان‌طور که [[دوست]] دارید، [[خداوند]] غفران و [[مغفرت]] خود را نصیب شما نماید، از یکدیگر درگذرید.
+در [[قرآن کریم]] عفوّ (بسیار [[بخشنده]]) از [[صفات الهی]] شمرده شده: {{متن قرآن|وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۹.</ref> و به [[عفو]] و درگذشتن [[انسان‌ها]] از [[گناه]] یکدیگر تأکید بسیاری شده است و حتی "عفو" به قول برخی [[مفسران]] در [[کلام]] [[وحی]] از مصادیق "انفاق" محسوب شده که فعل [[الهی]] و [[عمل صالح]] است و قصد قربت می‌خواهد: {{متن قرآن|وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ}}<ref>«از تو می‌پرسند چه چیزی را ببخشند؟ بگو افزون بر نیاز (سالانه) را» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>؛ یعنی کمترین مرتبه [[انفاق]] در [[حق دیگران]]، این است که از [[خطا]] و [[تقصیر]] آنها صرف‌نظر شود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۴.</ref>.
-"صفح" مرحله‌ای بالاتر از [[عفو]] است؛ یعنی علاوه بر گذشت از [[تقصیر]] و خطای [[فرد]]، [[رضایت]] از او به‌گونه‌ای حاصل شود که مانند گذشته [[ارتباط عاطفی]] و [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]]، [[مواسات]] و [[همکاری]] و [[همیاری]] در امور برقرار باشد؛ در حالی‌ که [[عفو]] ممکن است باشد، ولی [[رضایت]] [[قلبی]] و عملی وجود نداشته باشد.
+به [[پیامبر اکرم]] {{صل}} نیز امر به [[بخشش]] و عفو شده است: {{متن قرآن|خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ}}<ref>«گذشت را در پیش گیر و به نیکی فرمان ده و از نادانان روی بگردان!» سوره اعراف، آیه ۱۹۹.</ref>؛ یعنی عفو پیشه کن که لازمه این عفو پوشاندن بدی‌هایی است که در [[حق]] عفوکننده مرتکب شده است و چشم پوشی از حق [[انتقام]] است که [[عقل]] [[اجتماعی]] [[بشر]] آن را تجویز می‌کند<ref>سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۸، ص۳۷۹-۳۸۰.</ref>.
-[[جامعه انسانی]] همواره عرصه [[رقابت]] و [[تعارض]] [[منافع]] [[انسانی]] و برخورد سلایق و دیدگاه‌های مختلف است؛ در چنین وضعیتی علاوه بر [[قانون]] که مرحله نهایی حل و فصل [[اختلافات]] و تعارضات است، اصول اخلاقیِ [[راهنما]] مانند "صفح" در تقویت و استمرارِ [[مودّت]] [[اجتماعی]] تأثیر فراوان دارند.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۳۹۲-۳۹۳.</ref>
+عفو از صفت‌های [[نیکو]] برای قدرتمندان است. [[حکّام]] و دولتیان که [[قدرت]] در قبضه آنهاست، اولی به عفو [[مردم]] هستند تا مردم نسبت به آنان<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۴۲۱.</ref>.
-==عفو در فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم==
+== صفح ==
-درگذشتن، [[بخشایش]]، بخشیدن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۷.</ref>، ترک [[عقوبت]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۷۴.</ref>. اصل آن به معنای ترک چیزی<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۵۶.</ref> یا [[چشم‌پوشی]] از چیزی که اقتضای نظر و توجه دارد<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۲.</ref>.
+صفح عبارت است از [[عفو]] کردن<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۳، ص۱۲۲.</ref>، گذشت کردن، درگذشتن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۰.</ref>. اصل آن به معنای کنار و جانب چیزی<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۲۹۳.</ref> یا عدول از چیزی به طرف یا جانب دیگری<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۲۴۷.</ref>: {{متن قرآن|وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ}}<ref>«آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.</ref>.
-{{متن قرآن|وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ}}<ref>« در گذرد و گذشت کردنتان به پرهیزگاری نزدیک‌تر است و بخشش را میان خود فراموش مکنید که خداوند» سوره بقره، آیه ۲۳۷.</ref>.
+"صفح" صفتی پسندیده در [[انسان]] است که [[قرآن کریم]] بر آن تأکید فراوان دارد. درگذشتن از [[خطا]] و [[تقصیر]] یکدیگر در [[دنیا]] باعث [[رفع اختلاف]] و [[کینه]] و ایجاد [[مودّت]] و [[اخوّت]] در [[جامعه اسلامی]] می‌گردد. در [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ}}<ref>«آیا دوست نمی‌دارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره نور، آیه ۲۲.</ref> [[خدای تعالی]] به [[مؤمنان]] خطاب می‌کند: همان‌طور که [[دوست]] دارید، [[خداوند]] غفران و [[مغفرت]] خود را نصیب شما نماید، از یکدیگر درگذرید.
-در [[قرآن کریم]] عفوّ (بسیار [[بخشنده]]) از [[صفات الهی]] شمرده شده: {{متن قرآن|وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا}}<ref>«که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۹.</ref> و به [[عفو]] و درگذشتن [[انسان‌ها]] از [[گناه]] یکدیگر تأکید بسیاری شده است و حتی "عفو" به قول برخی [[مفسران]] در [[کلام]] [[وحی]] از مصادیق "انفاق" محسوب شده که فعل [[الهی]] و [[عمل صالح]] است و قصد قربت می‌خواهد: {{متن قرآن|وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ}}<ref>« از تو می‌پرسند چه چیزی را ببخشند؟ بگو افزون بر نیاز (سالانه) را» سوره بقره، آیه ۲۱۹.</ref>؛ یعنی کمترین مرتبه [[انفاق]] در [[حق دیگران]]، این است که از [[خطا]] و [[تقصیر]] آنها صرف‌نظر شود<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۸۴.</ref>.
+"صفح" مرحله‌ای بالاتر از [[عفو]] است؛ یعنی علاوه بر گذشت از [[تقصیر]] و خطای فرد، [[رضایت]] از او به‌گونه‌ای حاصل شود که مانند گذشته ارتباط عاطفی و [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]]، [[مواسات]] و [[همکاری]] و [[همیاری]] در امور برقرار باشد؛ در حالی‌ که [[عفو]] ممکن است باشد، ولی [[رضایت]] [[قلبی]] و عملی وجود نداشته باشد.
-به [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نیز امر به [[بخشش]] و عفو شده است: {{متن قرآن|خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ}}<ref>«گذشت را در پیش گیر و به نیکی فرمان ده و از نادانان روی بگردان!» سوره اعراف، آیه ۱۹۹.</ref>؛ یعنی عفو پیشه کن که لازمه این عفو پوشاندن بدی‌هایی است که در [[حق]] عفوکننده مرتکب شده است و [[چشم پوشی]] از حق [[انتقام]] است که [[عقل]] [[اجتماعی]] [[بشر]] آن را تجویز می‌کند<ref>سیدمحمدحسین طباطبایی، المیزان، ج۸، ص۳۷۹-۳۸۰.</ref>.
+[[جامعه انسانی]] همواره عرصه رقابت و تعارض منافع [[انسانی]] و برخورد سلایق و دیدگاه‌های مختلف است؛ در چنین وضعیتی علاوه بر [[قانون]] که مرحله نهایی حل و فصل [[اختلافات]] و تعارضات است، اصول اخلاقیِ [[راهنما]] مانند "صفح" در تقویت و استمرارِ [[مودّت]] [[اجتماعی]] تأثیر فراوان دارند<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص ۳۹۲-۳۹۳.</ref>.
-عفو از صفت‌های [[نیکو]] برای قدرتمندان است. [[حکّام]] و دولتیان که [[قدرت]] در قبضه آنهاست، اولی به عفو [[مردم]] هستند تا مردم نسبت به آنان.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۴۲۱.</ref>
+== منابع ==
+{{منابع}}
+# [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
+{{پایان منابع}}
-==منابع==
+== پانویس ==
-* [[پرونده:1379779.jpg|22px]] [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|'''فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم''']]
-==پانویس==
 {{پانویس}}
+[[رده:مدخل]]
-[[رده: مدخل]]
+[[رده:آمرزش]]
-[[رده:صدع]]