پلورالیسم: تفاوت میان نسخه‌ها

نمایش تاریخچه به صورت تعاملی

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۱۴

چیستی پلورالیسم

واژۀ "پلورال" به معنای جمع و کثیر و "پلورالیسم" یعنی پذیرفتن کثرت یا گرایش به تعدد و کثرت است. نظریه پلورالیستی در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است. در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی با این پرسش مواجه هستیم که کار در انحصار یک فرد یا یک گروه باشد و یا در اختیار چند فرد یا چند گروه؟ اگر ما چند گروه را برای انجام کاری پذیرفتیم یعنی قائل به پلورالیسم شدیم و در مقابل اگر یک فرد یا یک گروه را پذیرفتیم معتقد به وحدت گرائی و مونیسم شده ایم. این اصطلاح از فرهنگ غربی، متولد شد و در مناصب کلیسایی (چند منصب داشتن در کلیسا) شروع به رشد و نمو کرد. امروزه در عرصۀ فرهنگی کلمۀ پلورالیسم یعنی کسانی که در عرصۀ فکری اعم از مذهبی و دینی، سیاسی، هنری، معتقد باشند نه تنها یک نظر، یک تئوری و یک مذهب می‌‌تواند صحیح باشد، بلکه روش‌ها و مذاهب گوناگونی می‌‌تواند بدون درگیری مورد قبول باشد؛ بنابراین این نوع نگاه به امور فرهنگی را پلورالیسم می‌‌گویند^[۱].
در گذشته که جوامع از هم جدا بودند و ارتباط بین آنها کم بود، نیازی به این نبود که پلورالیسم مطرح بشود و معمولاً در هر جامعه ای یک مذهب، یک نوع فلسفه و یک نوع تفکر حاکم بود و اکثریت قریب به اتفاق آن جامعه هم آن را می‌‌پذیرفتند و به آن عمل می‌‌کردند. ولی هر قدر ارتباط بین جوامع بیشتر شد، نیاز به اینکه از فرهنگ‌های دیگر هم اطلاع پیدا کنند و فرهنگ‌های دیگر را بپذیرند بیشتر شد؛ مخصوصاً بعد از جنگ‌های جدید فرقه ای و مذهبی در عالم، نظیر جنگ‌های صلیبی بین مسلمانان و مسیحیان و جنگ‌های مذهبی دیگری مثل جنگ کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها که در خیلی جاها از جمله ایرلند آثار شومی در جامعه گذاشت و موجب این شد این تفکر تقویت شود که باید مذاهب دیگر به حساب آورده شوند و با آنها از درِ آشتی گفتگو کرد. بنابراین آثار شومی که جنگ‌های قومی و مذهبی به بار آورد، موجب شد اندیشمندان به این فکر بیفتند که نوعی سازش بین ادیان یعنی پلورالیسم در بین جوامع نهادینه شود تا زمینه جنگ‌ها مقداری کمتر شود^[۲].

قالب‌های پلورالیسم

پلورالیسم در عرصه‌های گوناگونی وجود دارد؛ اما گونه‌هایی مختلف پلورالیسم، فقط در قالبهای پلورالیسم عملی و نظری ـ عملی مطرح می‌‌شود. به عبارت دیگر پلورالیسم گاهی به معنای پذیرش کثرت و نظرات مختلف در مقام عمل است، به این معنا که انسان‌ها با هم دیگر همزیستی مسالمت آمیز داشته باشند و به نظر یکدیگر احترام بگذارند و گاهی دیگر پلورالیسم قائل به صحت همۀ عقیده‌های مختلف در عرصۀ سیاست یا فرهنگ یا اقتصاد یا دین است، به بیانی دیگر پلورالیسم در بخش نظری ـ عملی، معتقد است همۀ نظرها، بخشی از حقیقت را تشکیل می‌‌دهد و اینچنین نیست که یک نظریۀ حق محض و خالص باشد و دیگری باطل و نادرست^[۳].
در بین پلورالیسم‌های که در حوزه‌های مختلف وجود دارد سه نوع پلورالیسم بیشتر از پلورالیسم‌های دیگر مطرح است پلورالیسم دینی؛ پلورالیسم سیاسی، و پلورالیسم رفتاری^[۴]:

پلورالیسم دینی

پلورالیسم دینی به معنای حقانیت ادیان متعدد است، توضیح این نوع عبارت است از:

هیچ دینی باطل محض و یا حق مطلق نیست، بلکه هر دینی دارای آموزه‌های صحیح و آموزه‌های نادرست است؛
حق و حقیقت واحد است و هر یک از ادیان راهی به سوی آن حق واحد دارند؛
قضایای دینی گزاره‌های غیر حسی‌اند و این گزاره‌ها یا اصولاً بی معنا هستند و یا اگر هم معنایی داشته باشند قابل اثبات نیستند، بنابراین همه در یک ردیف‌اند و هر فردی هر دینی را پسندید می‌‌تواند آن را انتخاب کند^[۵].

پلورالیسم سیاسی

یعنی در عرصه سیاست،احزاب مختلف به اصولی معتقدند و از آن دفاع می‌‌کنند ولی در عمل با هم درگیر نمی‌شوند بلکه این احزاب با رأی دادن، یک حکومت دموکراتیک برقرار کرده و اختلافات را از بین برند^[۶].

پلورالیسم رفتاری

پلورالیسم رفتاری، هنجاری یا اخلاقی که کم‌چالش‌ترین گونۀ پلورالیسم است؛ به این معناست که پیروان همه ادیان می‌‌تواند در کنار هم، به صورت مسالمت‌آمیز زندگی کنند^[۷].

نتیجه گیری

نظریه پلورالیسم در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است، به عبارت دیگر پلورالیسم یعنی اگر معتقد به تعدد گروه برای انجام کاری شدیم یعنی این مکتب را پذیرفتیم و در مقابل اگر برای انجام عملی، یک فرد یا گروهی را پذیرفتیم یعنی معتقد به مونیسم و وحدت گرائی شدیم^[۸].

پانویس

با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید:

↑ مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی؛ مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.
↑ ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.
↑ ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی.
↑ ر.ک: رضوانی، علی اصغر، اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات، ص ۲۲.
↑ ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[1] مصاحبه کیهان هوایی با آیت الله مصباح یزدی، ۱۲/۰۴/۱۳۷۶؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی؛ مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[2] ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.

[3] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[4] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.

[5] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.

[6] ر.ک: مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی.

[7] ر.ک: رضوانی، علی اصغر، اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات، ص ۲۲.

[8] ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۴: / خط ۴: @@
 ===قالب‌های پلورالیسم===
 *پلورالیسم در عرصه‌های گوناگونی وجود دارد؛ اما گونه‌هایی مختلف پلورالیسم، فقط در قالبهای پلورالیسم عملی و نظری ـ عملی مطرح می‌‌شود. به عبارت دیگر پلورالیسم گاهی به معنای پذیرش کثرت و نظرات مختلف در [[مقام عمل]] است، به این معنا که [[انسان‌ها]] با هم دیگر همزیستی مسالمت آمیز داشته باشند و به نظر یکدیگر [[احترام]] بگذارند و گاهی دیگر پلورالیسم قائل به صحت همۀ عقیده‌های مختلف در عرصۀ [[سیاست]] یا [[فرهنگ]] یا [[اقتصاد]] یا [[دین]] است، به بیانی دیگر پلورالیسم در بخش نظری ـ عملی، [[معتقد]] است همۀ نظرها، بخشی از [[حقیقت]] را تشکیل می‌‌دهد و اینچنین نیست که یک نظریۀ [[حق]] محض و [[خالص]] باشد و دیگری [[باطل]] و [[نادرست]]<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵،  صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.
-*در بین پلورالیسم‌های که در حوزه‌های مختلف وجود دارد سه نوع پلورالیسم بیشتر از پلورالیسم‌های دیگر مطرح است [[پلورالیسم دینی]]؛ پلورالیسم [[سیاسی]]، و [[پلورالیسم رفتاری]]<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵،  صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.</ref>.
+*در بین پلورالیسم‌های که در حوزه‌های مختلف وجود دارد سه نوع پلورالیسم بیشتر از پلورالیسم‌های دیگر مطرح است [[پلورالیسم دینی]]؛ پلورالیسم [[سیاسی]]، و [[پلورالیسم رفتاری]]<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵،  صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰؛ گنجینه معارف استاد مصباح یزدی و پلورالیزم دینی.</ref>:
-#[[پلورالیسم دینی]]: [[پلورالیسم دینی]] به معنای [[حقانیت]] [[ادیان]] متعدد است، توضیح این نوع عبارت است از:
+====[[پلورالیسم دینی]]====
-##هیچ [[دینی]] [[باطل]] محض و یا [[حق]] مطلق نیست، بلکه هر [[دینی]] دارای آموزه‌های صحیح و آموزه‌های [[نادرست]] است؛
+[[پلورالیسم دینی]] به معنای [[حقانیت]] [[ادیان]] متعدد است، توضیح این نوع عبارت است از:
-##[[حق]] و [[حقیقت]] [[واحد]] است و هر یک از [[ادیان]] راهی به سوی آن [[حق]] [[واحد]] دارند؛
+#هیچ [[دینی]] [[باطل]] محض و یا [[حق]] مطلق نیست، بلکه هر [[دینی]] دارای آموزه‌های صحیح و آموزه‌های [[نادرست]] است؛
-##قضایای [[دینی]] گزاره‌های غیر حسی‌اند و این گزاره‌ها یا اصولاً بی معنا هستند و یا اگر هم معنایی داشته باشند قابل اثبات نیستند، بنابراین همه در یک ردیف‌اند و هر فردی هر [[دینی]] را پسندید می‌‌تواند آن را [[انتخاب]] کند<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.</ref>.
+#[[حق]] و [[حقیقت]] [[واحد]] است و هر یک از [[ادیان]] راهی به سوی آن [[حق]] [[واحد]] دارند؛
-#پلورالیسم [[سیاسی]]: یعنی در عرصه [[سیاست]]،[[ احزاب]] مختلف به اصولی معتقدند و از آن [[دفاع]] می‌‌کنند ولی در عمل با هم درگیر نمی‌شوند بلکه این احزاب با [[رأی]] دادن، یک [[حکومت]] دموکراتیک برقرار کرده و [[اختلافات]] را از بین برند<ref>ر.ک:  مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی. </ref>.
+#قضایای [[دینی]] گزاره‌های غیر حسی‌اند و این گزاره‌ها یا اصولاً بی معنا هستند و یا اگر هم معنایی داشته باشند قابل اثبات نیستند، بنابراین همه در یک ردیف‌اند و هر فردی هر [[دینی]] را پسندید می‌‌تواند آن را [[انتخاب]] کند<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵، صفحات ۲۵۱، ۲۵۲، ۲۵۳، ۲۵۴.</ref>.
-#پلورالیسم در [[رفتار]]: پلورالیسم [[اخلاقی]] و [[رفتاری]] که کم‌چالش‌ترین گونۀ پلورالیسم است؛ به این معناست که [[پیروان]] همه [[ادیان]] می‌‌تواند در کنار هم، به صورت مسالمت‌آمیز [[زندگی]] کنند<ref>ر.ک: رضوانی، علی اصغر، اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات، ص ۲۲. </ref>.
+====[[پلورالیسم سیاسی]]====
+یعنی در عرصه [[سیاست]]،[[ احزاب]] مختلف به اصولی معتقدند و از آن [[دفاع]] می‌‌کنند ولی در عمل با هم درگیر نمی‌شوند بلکه این احزاب با [[رأی]] دادن، یک [[حکومت]] دموکراتیک برقرار کرده و [[اختلافات]] را از بین برند<ref>ر.ک:  مصاحبه کیهان هوایی با مصباح یزدی. </ref>.
+====[[پلورالیسم رفتاری]]====
+[[پلورالیسم رفتاری]]، [[پلورالیسم هنجاری|هنجاری]] یا [[پلورالیسم اخلاقی|اخلاقی]] که کم‌چالش‌ترین گونۀ پلورالیسم است؛ به این معناست که [[پیروان]] همه [[ادیان]] می‌‌تواند در کنار هم، به صورت مسالمت‌آمیز [[زندگی]] کنند<ref>ر.ک: رضوانی، علی اصغر، اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات، ص ۲۲. </ref>.
 ==نتیجه گیری==
 *[[نظریه ]]پلورالیسم در مقابل نظریۀ مونیستی و وحدت‌گرایی است، به عبارت دیگر پلورالیسم یعنی اگر [[معتقد]] به تعدد گروه برای انجام کاری شدیم یعنی این [[مکتب]] را پذیرفتیم و در مقابل اگر برای انجام عملی، یک فرد یا گروهی را پذیرفتیم یعنی [[معتقد]] به مونیسم و [[وحدت]] گرائی شدیم<ref>ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، مشکات، پرسش‌ها و پاسخ‌ها، ج ۱ ـ ۵،  صفحات ۲۴۹ ـ ۲۵۰.</ref>.