تغییرمسیر به دعبل خزاعی حذف شد
(تغییرمسیر به دعبل خزاعی) برچسب: تغییر مسیر جدید |
(تغییرمسیر به دعبل خزاعی حذف شد) برچسبها: تغییرمسیر حذف شد برگرداندهشده پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{امامت}} | |||
{{مدخل مرتبط | |||
| موضوع مرتبط = | |||
| عنوان مدخل = دعبل بن علی خزاعی | |||
| مداخل مرتبط = | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
== آشنایی اجمالی == | |||
[[ابوعلی دعبل بن علی بن رزین خزاعی کوفی]] از شعرای مشهور [[شیعه]]، و [[قصیده تائیه]] او از قدیم زبانزد بوده است. دعبل [[لقب]] اوست و نامش را «حسن»، «عبدالرحمان» و «محمد» گفتهاند، <ref>تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۸۳؛ تاریخ مدینة دمشق، چ۱۹، ص۱۷۶.</ref> اما به هیچ یک از این نامها شناخته شده نیست. درباره [[نسب]] او پس از جدش «رزین» [[اختلاف]] نظر وجود دارد. افرادی همانند [[نجاشی]] و [[خطیب]] نسب او را به [[عبدالله بن بدیل بن ورقاء]] میرسانند.<ref>رجال النجاشی، ج۱، ص۳۷۱؛ تاریخ بغداد، ج۸، ص۲۸۳.</ref> عبدالله [[صحابی رسول خدا]]{{صل}} و [[امیر مؤمنان]]{{ع}} بود که در [[جنگ صفین]] به [[شهادت]] رسید.<ref>الاصابه، ج۴، ص۱۸.</ref> اما [[ابوالفرج]] نسب وی را به گونه دیگر بیان کرده است<ref>الاغانی، ج۲۰، ص۱۲۰.</ref> و [[یاقوت حموی]] اولی را قول اکثر میداند.<ref>معجم الادباء، ج۱۱، ص۱۰۰.</ref> [[الندیم]] [[خانواده]] وی را شاعر دانسته<ref>الفهرست (الندیم)، ص۱۸۳.</ref> و [[نجاشی]] ذیل ترجمه دعبل، او را شاعر معروف [[امامیه]] و مؤلف خوانده و ذیل ترجمه برادرش، شرح حال دعبل را آورده و به نقل از فرزند برادرش، ولادت وی را سال ۱۴۸ هـ نوشته است.<ref>رجال النجاشی، ج۱، ص۳۷۱ و ج۲، ص۱۱۴.</ref> | |||
اصل دعبل از [[کوفه]] و به قولی «قرقیسیاء»، از شهرهای [[شام]] بود و در یک جا سکونت نمیکرد، بلکه پیوسته از شهری به شهری دیگر منتقل میشد، گرچه بیشتر سکونتش در [[بغداد]] بود.<ref>تاریخ بغداد، ج۸، ص۳۸۲.</ref> او [[امام کاظم]]{{ع}} را دیده و از [[امام رضا]]{{ع}} [[روایت]] کرده است.<ref>رجال النجاشی، ج۲، ص۱۱۵.</ref> همچنین از [[مالک بن انس]]، [[واقدی]]، [[شعبه]]، [[سفیان ثوری]] و [[مأمون]] [[خلیفه عباسی]] روایت کرده و [[ابن ابی دؤاد]] [[قاضی]] القضات، [[محمد بن موسی]] و برادرانش علی و اسماعیل از او [[نقل حدیث]] کردهاند.<ref>تاریخ الاسلام، ج۱۸، ص۲۵۹؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۱۹، ص۱۷۶.</ref> خطیب [[روایات]] او از مالک و دیگران را نادرست میداند و میگوید که آن [[احادیث]] را فرزند برادرش اسماعیل ساخته است.<ref>تاریخ بغداد، ج۸، ص۳۸۳.</ref> | |||
دعبل مدتی [[والی]] سمنگان، از شهرهای افغانستان و مدتی والی اسوان، از شهرهای [[مصر]] بود.<ref>معجم البلدان، ج۲۰، ص۱۶۱.</ref> وی را [[شاعری]] پیش کسوت، خوش ذوق، بسیار [[هجوکننده]] و تندگو [[وصف]] کرده و گفتهاند که هیچ یک از [[خلفا]] و [[وزرا]] و فرزندانشان از جانب او آسوده نبودهاند.<ref>الاغانی، ج۲۰، ص۱۲۰.</ref> در [[شجاعت]] و [[بیباکی]] او همین بس که خود گفته است: پنجاه سال است چوبه دارم را بر دوش میکشم، ولی کسی را نمییابم که مرا بر آن بیاویزد.<ref>وفیات الاعیان، ج۲، ص۲۶۶.</ref> او [[مأمون]]، [[معتصم]]، [[واثق]] و [[متوکل]] را هجو کرد و چون معتصم قصد کشتنش را نمود، به [[ایران]] گریخت.<ref>الاغانی، ج۲۰، ص۱۴۰ ـ ۱۴۶.</ref> مشهورترین [[شعر]] [[دعبل]]، تائیهای است که برای [[امام رضا]]{{ع}} خواند و در آن، از [[مصائب]] [[خاندان پیامبر]] و [[محبت اهل بیت]]{{ع}} سخن گفته است. این قصیده حدود شصت [[بیت]] است که دو بیت مشهور آن چنین است: | |||
{{شعر}} | |||
{{ب|''مَدَارِسُ آيَاتٍ خَلَتْ مِنْ تِلاَوَةٍ''|2=''وَ مَنْزِلُ وَحْيٍ مُقْفِرُ اَلْعَرَصَاتِ''}} | |||
{{ب|''خُرُوجُ إِمَامٍ لاَ مَحَالَةَ خَارِجٌ''|2=''يَقُومُ عَلَى اِسْمِ اَللَّهِ و اَلْبَرَكَاتِ''}} | |||
{{پایان شعر}} | |||
پس از آنکه دعبل به [[قبر]] [[امام کاظم]]{{ع}} اشاره کرد، امام رضا{{ع}} دو بیت به قصیده دعبل افزود که مصرع اول آن چنین است: {{عربی|"وَ قَبْرٌ بِطُوسٍ یالَها مِنْ مُصیبَةٍ"}} و برای او توضیح داد که به زودی در آنجا از [[دنیا]] میرود.<ref>عیون اخبار الرضا، ص۲۶۳.</ref> امام [[انگشتر عقیق]] و درهمهایی منقوش به نام خود را به او بخشید و فرمود: از [[قم]] عبور کن که اینها به کار تو خواهد آمد. همچنین پیراهنی از خز به او داد و فرمود: از آن [[مراقبت]] کن که در آن هزار شب هزار رکعت [[نماز]] خواندهام و هزار [[ختم قرآن]] کردهام.<ref>رجال النجاشی، ج۲، ص۱۱۴.</ref> درباره [[برکات]] این [[لباس]] و سرانجام آن و درباره اصل قصیده و حضور دعبل نزد [[امام هشتم]]، [[منابع شیعه]] و [[اهل سنت]] به تفصیل سخن گفتهاند. درباره [[شهادت]] این شاعر دلسوخته [[اهل بیت]] نوشتهاند: چون دعبل [[مالک بن طوق]] [[حاکم]] [[دمشق]] را هجو کرد، در پی او فرستاد، اما [[دعبل]] به [[بصره]] گریخت. پس مالک شخصی را [[تطمیع]] کرد تا دعبل را هر جا که هست بیابد و به [[قتل]] برساند. [[قاتل]] سرانجام وی را در یکی از روستاهای [[شوش]] پیدا کرد و شبانگاه با عصایی [[مسموم]]، ضربهای به او زد که از [[دنیا]] رفت و در اطراف شوش [[دفن]] شد.<ref>الاغانی، ج۲۰، ص۱۸۶.</ref> درباره [[مرگ]] دعبل و [[مدفن]] او اقوال دیگری نیز هست. [[سال]] [[وفات]] وی را ۲۴۵ هـ <ref>اعیان الشیعه، ج۶، ص۴۰۰.</ref> یا یک سال قبل یا بعد از آن نوشتهاند.<ref>اعیان الشیعه، ج۶، ص۴۰۰.</ref> وی علاوه بر اشعار فراوانی که بر جای گذاشته و با عنوان [[دیوان]] دعبل چاپ شده است، کتابی در موضوع [[خوبیها]] و بدیهای [[عرب]] به نام الواحده و کتابی با عنوان طبقات الشعراء تألیف کرده است.<ref>الفهرست (الندیم)، ص۱۸۳؛ رجال النجاشی، ج۱، ص۳۷۲.</ref> اثر دیگری با عنوان «کتاب فی اخبار ملوک الیمن و وصایاهم الی ابنائهم آل البیت» را به او نسبت دادهاند.<ref>المستدرک علی معجم المؤلفین، ص۲۴۳.</ref>.<ref> [[فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه مؤلفان اسلامی]]، ج۱، ص۳۲۹.</ref> | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|'''فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱''']] | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
[[رده:اعلام]] | |||
[[رده:مدخل]] | |||