امامت امام حسین در حدیث

این مدخل زیرشاخهٔ بحث امامت امام حسین است. امامت امام حسین از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: امامت امام حسین در حدیث - امامت امام حسین در کلام اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

احادیث قدسی درباره امامت امام حسین(ع) و فرزندانش

عبیدالله عمری از امام صادق(ع) نقل می‌کند: خدای عزوجل پیش از وفات پیامبرش(ص) نامه‌ای بر او نازل کرد و فرمود: «ای محمد! این، وصیت تو به نجیبان خاندانت است». پیامبر(ص) پرسید: ای جبرئیل! نجیبان، کیان‌اند؟ گفت: «علی بن ابی طالب و فرزندانش» و نامه را با طلا، مُهر کرده بودند. پیامبر(ص) آن را به امیر مؤمنان داد و به او فرمان داد که مُهرش را بگشاید و به آنچه در آن است، عمل کند. امیر مؤمنان، مُهر آن را گشود و به محتوای آن، عمل کرد و سپس آن را [مُهر کرد و] به فرزندش حسن(ع) داد. او نیز مُهر را گشود و به محتوای آن، عمل کرد و سپس آن را [مُهر کرد و] به حسین(ع) سپرد. او نیز مُهر را گشود و در آن یافت که: «گروهی را برای شهادت ببر، که جز در کنار تو به شهادت نمی‌رسند و جانت را در راه خدای عزوجل بفروش». او نیز چنین کرد و سپس نامه را [مُهر کرد و] به علی بن الحسین(ع) داد....

حَریز نقل کرده است که: به امام صادق(ع) گفتم: فدایت شوم! شما اهل بیت، چه قدر کم می‌مانید و وفاتتان به یکدیگر نزدیک است، با آنکه مردم به شما نیاز دارند؟ فرمود: «ما هر یک، صحیفه‌ای داریم که در آن، هر چه برای عمل در مدت امامتمان به آن نیاز داریم، نوشته شده و چون مأموریت‌های نوشته شده در آن پایان می‌گیرد، امام می‌داند که اَجَلش در رسیده است. پس پیامبر(ص) می‌آید و وفات او را به وی خبر می‌دهد و اجرش را نزد خدا به او می‌آگاهاند. حسین(ع) صحیفه‌ای را که به او داده بودند، خواند و آنچه را برایش پیش می‌آید و از جمله خبر وفاتش برایش تفسیر شد و چیزهایی مانده بود که هنوز به انجام نرسیده بود. پس برای جهاد، بیرون شد.

ابن عبّاس از پیامبر خدا(ص) آورده است: خداوند به زمین نگریست و از میان آن، مرا برگزید و مرا پیامبر قرار داد. سپس دوباره نگریست و علی را از میان آن برگزید و او را امام قرار داد. سپس به من فرمان داد که او را برادر، ولی، وصی، جانشین و وزیر خود بگیرم. پس، علی از من است و من از علی هستم و او همسر دخترم و پدر دو نوه‌ام، حسن و حسین، است. بدانید که خدای -تبارک و تعالی- من و آنان را حجّت بر بندگانش قرار داده و از پُشت حسین، امامانی قرار داده که به کار من، قیام می‌کنند و وصیتم را پاس می‌دارند.

محمد بن ابی یعقوب بلخی نقل می‌کند: از امام رضا(ع) پرسیدم و گفتم: به چه علت، امامت در فرزندان حسین(ع) و نه حسن(ع)، واقع شد؟ فرمود: «زیرا خدای عزوجل آن را در فرزندان حسین(ع) و نه حسن(ع)، قرار داد و خدا از آنچه می‌کند، سؤال نمی‌شود»

تصریح پیامبر(ص) به امامت امام حسین(ع) و فرزندانش

در کتاب عیون أخبار الرضا از پیامبر خدا(ص) نقل شده: امامان، از نسل حسین‌اند. هر کس از آنان اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده است و هر کس از آنان سر بپیچد، از خدای عزوجل سرپیچی کرده است. آنان، دستگیره محکم و وسیله[ی تقرّب] به خدای عزوجل هستند.

سلیم بن قیس نقل کرده: شنیدم که عبدالله بن جعفر طیار می‌گوید: من، حسن و حسین(ع)، عبدالله بن عباس، عمر بن ام‌سلمه و اسامة بن زید، نزد معاویه بودیم که میان من و معاویه، گفتگویی در گرفت. من به معاویه گفتم: شنیدم که پیامبر خدا(ص) می‌فرماید: «من از مؤمنان، به خودشان سزاوارترم. سپس برادرم علی بن ابی طالب، از مؤمنان به خودشان سزاوارتر است و هر گاه علی شهید شد، حسن بن علی به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است. سپس پسرم حسین، پس از او به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و چون او شهید شد، پسرش علی بن الحسین، به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و تو - ای علی - او را می‌بینی. سپس پسرش محمد بن علی، از مؤمنان به خودشان سزاوارتر است و - ای حسین - تو او را می‌بینی». سپس تا دوازده امام برشمرد که نُه تن، از فرزندان حسین(ع) هستند. عبدالله بن جعفر گفت: حسن و حسین(ع)، عبدالله بن عباس، عمر بن ام‌سلمه و اسامة بن زید را گواه گرفتم و آنان نزد معاویه برای من، گواهی دادند. سُلَیم گوید: این را از سلمان و ابوذر و مقداد، شنیده بودم و ایشان گفتند که آن را از پیامبر خدا(ص) شنیده‌اند.

عبدالله بن بکیر از برخی راویان نقل می‌کند: فاطمه(س) بر پیامبر(ص) درآمد و دید که چشمان او، گریان است. فاطمه(س) از ایشان پرسید: چه شده است؟ فرمود: «جبرئیل به من خبر داد که امّتم، حسین را می‌کُشند». فاطمه(س)، بی‌تاب شد و بر او گران آمد. پیامبر(ص) امامت فرزندانی از حسین(ع) را به او خبر داد. حال فاطمه خوش گردید و جانش آرام گرفت.

از سلمان فارسی نقل شده: بر پیامبر(ص) در آمدم. دیدم حسین(ع) بر دو ران پیامبر(ص) است و ایشان، چشم‌ها و دهان او را می‌بوسد و می‌فرماید: «تو سَرور، پسر سَروری. تو امام، پسر امام، و پدر امامان هستی. تو حجّت، پسر حجّت هستی؛ پدر حجّت‌های نُه‌گانه از پشتت که نهمین آنان، قائمِ آنان است».

عمر بن خطاب نقل می‌کند: شنیدم که پیامبر خدا(ص) می‌فرماید: «ای مردم! من پیش‌گام شما هستم و شما در حوض کوثر بر من در می‌آیید؛ حوضی که عرضش از صنعا تا بُصرا ست و در آن، جام‌های سیمین به شمارِ ستارگان است و چون بر من در آیید، من درباره دو چیز گران‌سنگ از شما می‌پرسم. پس دقت کنید که چگونه پس از من با آنها رفتار می‌کنید: رشته بزرگ‌تر، کتاب خداست که یک سویش به دست خدا و سوی دیگرش به دست شماست. پس به آن، چنگ زنید و با چیز دیگری عوضش نکنید؛ و عترتم [یعنی] خاندانم. همانا خدای باریک‌بین آگاه، به من خبر داد که آن دو، هرگز از هم نمی‌گسلند تا در حوض [کوثر] بر من در آیند». گفتم: ای پیامبر خدا! عترت تو کیستند؟ فرمود: «خاندانم از نسل علی و فاطمه و [نیز] نُه تن از پُشت حسین که امامانی نیک‌اند. آنان، عترت من‌اند، از گوشت و خون من».

ابن عبّاس، از پیامبر خدا(ص) نقل کرده: من و علی و حسن و حسین و نُه تن از فرزندان حسین، پاک و معصوم هستیم.

سلیم بن قیس، از امام علی و ایشان از پیامبر خاتم نقل کرده که: علی، برادر من، وصیّ من، وارث من، جانشین من در امّتم و پس از من، ولیّ هر مؤمن است و یازده امام، از نسل اویند. اولینِ ایشان، پسرم حسن است، سپس پسرم حسین، و آن گاه نُه تن از فرزندان حسین، یک به یک، امام هستند. آنها همراه قرآن‌اند و قرآن، همراه آنان است. آنان، از قرآن جدا نمی‌شوند و قرآن، از آنها جدا نمی‌شود تا در حوض کوثر بر من وارد شوند

تصریح امامان(ع) به امامت حسین(ع)

جابر از امام باقر(ع) نقل کرده: امیر مؤمنان - هنگامی که ابن ملجم بر او شمشیر زد -، به حسن(ع) وصیت کرد و حسین(ع) و محمد [حنفیه] و همه فرزندان خود، سران شیعه و خاندانش را بر آن، گواه گرفت و سپس کتاب و سلاح را به او سپرد. آن گاه به پسرش حسن(ع) فرمود: «پسر عزیزم! پیامبر خدا(ص) به من فرمان داد که به تو وصیت کنم و کتاب‌ها و سلاحم را به تو بسپارم، همان‌گونه که پیامبر خدا(ص) به من وصیت کرد و کتاب‌ها و سلاحش را به من سپرد، و به من فرمان داد که به تو فرمان دهم که هنگام احتضارت، آن (امانت) را به برادرت حسین بسپاری». سپس به پسرش حسین(ع) رو کرد و فرمود: «پیامبر خدا(ص) به تو فرمان داده که آن (امانت) را به این پسرت بسپاری» و دست پسر او، علی بن الحسین را گرفت. آن گاه به علی بن الحسین(ع) فرمود: «پسرکم! پیامبر خدا(ص) به تو فرمان داده که آن را به پسرت محمد بن علی بسپاری. از طرف پیامبر خدا(ص) و من به او سلام برسان».

در کتاب الکافی به سند معتبر، از عبدالرحمان بن سالم، از ابوبصیر از امام صادق در بیان آنچه جابر بن عبدالله از صحیفه فاطمه برای امام باقر نقل شده: جابر گفت: خدا را گواه می‌گیرم که من، دیدم که در لوح، چنین نوشته است: «به نام خداوند بخشایشگر مهربان. این، نوشته‌ای است از خدای عزیز دانا، به محمد، که پیامبر و نور و فرستاده و حاجب و راهنمای اوست.... من پیامبری برنینگیختم، جز آنکه هنگامی که روزهایش به کمال رسید و روزگارش سپری گردید، برایش وصی قرار دادم، و من، تو را بر پیامبران، برتری دادم و وصیّ تو را بر اوصیا برتری بخشیدم و تو را با دو بچّه شیرت و دو نواده‌ات، حسن و حسین، گرامی داشتم و حسن را معدن دانشم، پس از سپری شدن مدت پدرش قرار دادم، و حسین را گنجینه وحی خویش کردم و او را با شهادت، گرامی داشتم و فرجامش را به سعادت، ختم کردم. او برترین شهید است و بالاترین درجه را میان شهیدان دارد. کلمه تامّ و کاملم را با او قرار دادم و حجّت رسایم نزد اوست. به سبب خاندان اوست که پاداش و کیفر می‌دهم. نخستینِ آنان، سَرور عابدان و زیور اولیای گذشته‌ام است و پسرش، مانند جدّ محمودش، محمد و شکافنده دانش من و معدن حکمت من است....

ابو جارود از امام باقر(ع) در بیان ولایت آورده است که: همانا وقتی اَجَل پیامبر خدا(ص) در رسید، علی(ع) را فرا خواند و به او فرمود: «ای علی! من می‌خواهم تو را بر چیزی امین کنم که خدا، مرا بر آن امین کرد... سپس اَجَل حسن(ع) در رسید و آن امانت را به حسین(ع) سپرد.

ام سلیم از امام حسین(ع) نقل می‌کند: من، وصیّ اوصیا هستم. من، پدر نُه امام هدایتگرم. من، وصیّ برادرم حسن هستم و برادرم، وصیّ پدرم علی است و علی، وصیّ جدّم پیامبر خداست.

ابو خالد کابلی از امام زین العابدین(ع) نقل می‌کند: بی‌گمان، اولو الأمر (اختیارداران) که خداوند، آنان را امامِ مردم قرار داده و اطاعت از آنان را بر ایشان واجب کرده است، امیر مؤمنان علی بن ابی طالب(ع)، سپس حسن(ع) و حسین(ع)، دو فرزند علی بن ابی طالب، هستند و آن گاه، کار امامت به ما انجامید.

زراره، از امام باقر(ع) نقل می‌کند: ما دوازده امام هستیم. حسن(ع) و حسین(ع)، از آن جمله‌اند و سپس، امامان از نسل حسین(ع).

ذریح نقل می‌کند: از امام صادق(ع)، امامانِ پس از پیامبر(ص) را جویا شدم. فرمود: «امیر مؤمنان(ع) امام بود. سپس حسن(ع) امام بود. پس از او، حسین(ع) امام بود. آن گاه، علی بن الحسین(ع) امام بود و پس از او، محمد بن علی(ع) امام بود. هر کس این را انکار کند، مانند کسی است که معرفت خدای -تبارک و تعالی- و معرفت پیامبرش را انکار کند». گفتم: پس از اینها، تو امام هستی، فدایت شوم! و سه بار تکرار کردم. امام صادق(ع) به من فرمود: «من، این را برای تو گفتم تا از گواهان خداوند -تبارک و تعالی- در زمینش باشی».

عبدالله بن جندب از امام کاظم نقل می‌کند: در سجده شکر می‌گویی: «خدایا! من، تو، فرشتگان، پیامبران، فرستادگان و همه آفریده‌هایت را گواه می‌گیرم که تنها تو خداوند و پروردگار من هستی. اسلام، دین من است و محمد، پیامبرِ من است و علی، حسن و حسین، علی بن الحسین، محمد بن علی، جعفر بن محمد، موسی بن جعفر، علی بن موسی، محمد بن علی، علی بن محمد، الحسن بن علی و حجة بن الحسن بن علی، امامان من هستند. دوستدارِ آنانم و از دشمنانشان بیزار هستم».

عبدالله عزیز بن مسلم از امام رضا(ع) نقل می‌کند که: امامت، منزلت پیامبران و ارث جانشینان [پیامبران] است. امامت، جانشینی خدا و جانشینی پیامبر(ص)، مقام امیر مؤمنان(ع) و میراث حسن و حسین(ع) است.

عبدالعظیم بن عبدالله حسنی آورده است که: بر سَرورم امام هادی(ع) در آمدم. چون مرا دید، به من فرمود: «خوش آمدی، ای ابوالقاسم! تو به تحقیق، دوستدار مایی». به او گفتم: ای فرزند پیامبر خدا! می‌خواهم دینم را بر تو عرضه کنم. اگر پسندیده است، بر آن استوار بمانم تا آن گاه که خدای عزوجل را دیدار می‌کنم. فرمود: «ای ابوالقاسم! عرضه کن». گفتم: من می‌گویم: خداوند -تبارک و تعالی-، یگانه است... و محمد، بنده و فرستاده او و خاتم پیامبران است و پس از او، تا روز قیامت، پیامبری نیست و آیین او، آخرین آیین است و پس از آن، هیچ آیینی تا روز قیامت نمی‌آید. و می‌گویم: امام و جانشین و اختیاردارِ کار [امامت] پس از او، امیرمؤمنان علی بن ابی طالب(ع) است و سپس، حسن، حسین، علی بن الحسین، محمد بن علی، جعفر بن محمد، موسی بن جعفر، علی بن موسی و محمد بن علی(ع) بوده‌اند و سپس تو - ای سَرور من - امام هستی.... امام هادی(ع) فرمود: «ای ابوالقاسم! به خدا سوگند، این، دینی است که خداوند برای بندگانش پسندیده است. بر آن، استوار باش. خداوند، تو را بر عقیده‌ای استوار در زندگی دنیا و آخرت، پایدار بدارد!»

منابع

1. محمدی ری‌شهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین