صفوان بن یحیی بجلی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۷

آشنایی اجمالی

ابومحمد صفوان بن یحیی بجلی کوفی، ملقب به «بیاع السابری» اهل کوفه و از موالی بجیله بود^[۱] و از اصحاب امام کاظم، امام رضا و امام جواد(ع) بود.^[۲] همچنین از وکلای امام کاظم و امام رضا(ع) به شمار می‌‌رفت^[۳] که راوی از آنان هم می‌‌باشد.^[۴] او با صفوان بن مهران جمّال تفاوت دارد و از عبدالله بن مسکان، اسحاق بن عمار و داود بن فرقد روایت نقل کرده است.

ابوعمرو کشّی، صفوان را از جمله کسانی دانسته که علمای شیعه به اتفاق، آنان را فقیه و دانشمند و سخن ایشان را درست می‌‌دانند.^[۵] نجاشی نیز بیاع السابری را از بزرگان شیعه و فردی عابد و زاهد و محدثی کاملاً موثق دانسته و می‌‌گوید: به رغم این که واقفی‌ها نسبت به صفوان بذل و بخشش بسیار داشتند، ولی او عقیده و مذهبش را حفظ کرد و واقفیه را نپذیرفت.

صفوان با عبدالله بن جندب و علی بن نعمان شراکت داشت و گزارش شده که این سه تن در مسجدالحرام با هم عهد بستند که هر کدام پیش‌تر مُرد، آن دو دیگر واجباتی چون نماز، روزه و زکاتش را به جای آورند. چنین بود که هر دو رفیق مردند و صفوان زنده ماند، از این رو هر روز ۱۵۰ رکعت نماز می‌‌گزارد. سالی سه ماه روزه می‌‌داشت و هر سال سه مرتبه زکات می‌‌پرداخت و هر گاه انفاق می‌‌کرد و صدقه‌ای می‌‌داد، به همان میزان هم از جانب آن دو چنین می‌‌کرد. در باب زهد و تقوایش نیز گفته شده که شخصی از او خواست تا مبلغی (شاید معونه‌ای) را در کوفه به خانواده‌اش برساند، ابومحمد به این سبب که شترانش در اجاره دیگران است و باید اجازه بگیرد، از پذیرش آن امتناع ورزید.^[۶]

گروهی از محدثان و دانشمندان از ابومحمد حدیث فراگرفته و روایت کرده‌اند که عبارت‌اند از: فضل بن شاذان نیشابوری، احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی^[۷] ابوعبدالله محمد بن خالد برقی، محمد بن عیسی یقطینی، محمد بن حمید عطار، نوح بن شعیب نیشابوری^[۸]، ایوب بن نوح و محمد بن حسین بن ابی الخطاب زیّات.^[۹]

صفوان نزد ائمه از جایگاه والایی برخوردار و مورد رضایت ایشان بود، به همین خاطر چون در سال ۲۱۰ه‍ در مدینه از دنیا رفت، امام جواد(ع) حنوط و کفن برای تجهیز وی فرستاده و از اسماعیل بن موسی خواستند تا بر او نماز بخواند.^[۱۰].^[۱۱]

اصحاب ما سی کتاب برای او برشمرده‌اند که آنچه در زیر می‌آید در دست است:

کتاب الوضوء؛
کتاب الصلاة؛
کتاب الزکاة؛
کتاب الحج؛
کتاب النکاح؛
کتاب الطلاق؛
کتاب الفرائض؛
کتاب الوصایا؛
کتاب لشری و البیع؛
کتاب العتق و التدبیر؛
کتاب البشارات و النوادر.

صفوان بن یحیی به سال ۲۲۰ ق. رخ در نقاب خاک کشید^[۱۲].

امام جواد(ع) برای صفوان طلب مغفرت کرد و گواهی داد که او از حزب (جماعت) پدران ارجمندش ـ که حزب رستگار خداست ـ بوده است^[۱۳].

جستارهای وابسته

منابع

جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱
حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱

پانویس

↑ الفهرست (طوسی)، ص۸۳.
↑ رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.
↑ رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.
↑ معجم رجال الحدیث، ج۹، ص۱۲۳.
↑ اختیار معرفة الرجال، ص۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.
↑ رجال النجاشی، ج۱، ص۴۳۹.
↑ الکافی، ج۱، ص۵۷ و ۲۵۴.
↑ المحاسن، ج۱، ص۷۰ و ۲۵۹؛ ج۲، ص۳۶۴ و ۴۱۴.
↑ بصائر الدرجات، ص۱۵۵ و ۱۷۸.
↑ اختیار معرفة الرجال،ص ۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.
↑ جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۴۰۵ - ۴۰۶.
↑ رجال نجاشی، ص۱۴۹؛ نک: شیخ طوسی، الغیبه، ص۲۱۶؛ رجال کشی، ص۵۰۲- ۵۰۳.
↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۷۳.

[1] الفهرست (طوسی)، ص۸۳.

[2] رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.

[3] رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.

[4] معجم رجال الحدیث، ج۹، ص۱۲۳.

[5] اختیار معرفة الرجال، ص۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.

[6] رجال النجاشی، ج۱، ص۴۳۹.

[7] الکافی، ج۱، ص۵۷ و ۲۵۴.

[8] المحاسن، ج۱، ص۷۰ و ۲۵۹؛ ج۲، ص۳۶۴ و ۴۱۴.

[9] بصائر الدرجات، ص۱۵۵ و ۱۷۸.

[10] اختیار معرفة الرجال،ص ۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.

[11] جمعی از پژوهشگران، فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۴۰۵ - ۴۰۶.

[12] رجال نجاشی، ص۱۴۹؛ نک: شیخ طوسی، الغیبه، ص۲۱۶؛ رجال کشی، ص۵۰۲- ۵۰۳.

[13] حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۷۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 == آشنایی اجمالی ==
-[[ابومحمد صفوان بن یحیی بجلی کوفی]]، ملقب به «[[بیاع السابری]]» [[اهل کوفه]] و از [[موالی]] [[بجیله]] بود<ref>الفهرست (طوسی)، ص۸۳.</ref> و از [[اصحاب]] [[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]]{{عم}} بود.<ref>رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.</ref> همچنین از وکلای امام کاظم و امام رضا{{عم}} به شمار می‌‌رفت<ref>رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.</ref> که [[راوی]] از آنان هم می‌‌باشد.<ref>معجم رجال الحدیث، ج۹، ص۱۲۳.</ref> او با [[صفوان بن مهران جمّال]] تفاوت دارد و از [[عبدالله بن مسکان]]، [[اسحاق بن عمار]] و [[داود بن فرقد]] [[روایت]] نقل کرده است.
+[[ابومحمد صفوان بن یحیی بجلی کوفی]]، ملقب به «[[بیاع السابری]]» [[اهل کوفه]] و از [[موالی]] [[بجیله]] بود<ref>الفهرست (طوسی)، ص۸۳.</ref> و از [[اصحاب]] [[امام کاظم]]، [[امام رضا]] و [[امام جواد]]{{عم}} بود.<ref>رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.</ref> همچنین از وکلای امام کاظم و امام رضا{{عم}} به شمار می‌‌رفت<ref>رجال الطوسی، ص۳۵۲، ۳۷۸ و۴۰۲.</ref> که راوی از آنان هم می‌‌باشد.<ref>معجم رجال الحدیث، ج۹، ص۱۲۳.</ref> او با [[صفوان بن مهران جمّال]] تفاوت دارد و از [[عبدالله بن مسکان]]، [[اسحاق بن عمار]] و [[داود بن فرقد]] [[روایت]] نقل کرده است.
-[[ابوعمرو کشّی]]، صفوان را از جمله کسانی دانسته که [[علمای شیعه]] به اتفاق، آنان را [[فقیه]] و دانشمند و سخن ایشان را درست می‌‌دانند.<ref>اختیار معرفة الرجال، ص۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.</ref> [[نجاشی]] نیز بیاع السابری را از بزرگان [[شیعه]] و فردی [[عابد]] و [[زاهد]] و محدثی کاملا [[موثق]] دانسته و می‌‌گوید: به رغم این که واقفی‌ها نسبت به صفوان [[بذل و بخشش]] بسیار داشتند، ولی او [[عقیده]] و مذهبش را [[حفظ]] کرد و [[واقفیه]] را نپذیرفت.
+[[ابوعمرو کشّی]]، صفوان را از جمله کسانی دانسته که علمای شیعه به اتفاق، آنان را [[فقیه]] و دانشمند و سخن ایشان را درست می‌‌دانند.<ref>اختیار معرفة الرجال، ص۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.</ref> [[نجاشی]] نیز بیاع السابری را از بزرگان [[شیعه]] و فردی [[عابد]] و [[زاهد]] و محدثی کاملاً موثق دانسته و می‌‌گوید: به رغم این که واقفی‌ها نسبت به صفوان [[بذل و بخشش]] بسیار داشتند، ولی او [[عقیده]] و مذهبش را [[حفظ]] کرد و [[واقفیه]] را نپذیرفت.
-صفوان با [[عبدالله بن جندب]] و [[علی بن نعمان]] شراکت داشت و گزارش شده که این سه تن در [[مسجدالحرام]] با هم [[عهد]] بستند که هر کدام پیش‌تر مُرد، آن دو دیگر واجباتی چون [[نماز]]، [[روزه]] و زکاتش را به جای آورند. چنین بود که هر دو [[رفیق]] مردند و صفوان زنده ماند، از این رو هر [[روز]] ۱۵۰ رکعت نماز می‌‌گزارد. سالی سه ماه روزه می‌‌داشت و هر سال سه مرتبه [[زکات]] می‌‌پرداخت و هر گاه [[انفاق]] می‌‌کرد و صدقه‌ای می‌‌داد، به همان [[میزان]] هم از جانب آن دو چنین می‌‌کرد. در باب [[زهد]] و تقوایش نیز گفته شده که شخصی از او خواست تا مبلغی (شاید معونه‌ای) را در [[کوفه]] به خانواده‌اش برساند، ابومحمد به این سبب که شترانش در اجاره دیگران است و باید [[اجازه]] بگیرد، از پذیرش آن [[امتناع]] ورزید.<ref>رجال النجاشی، ج۱، ص۴۳۹.</ref>
+صفوان با [[عبدالله بن جندب]] و [[علی بن نعمان]] شراکت داشت و گزارش شده که این سه تن در [[مسجدالحرام]] با هم [[عهد]] بستند که هر کدام پیش‌تر مُرد، آن دو دیگر واجباتی چون [[نماز]]، [[روزه]] و زکاتش را به جای آورند. چنین بود که هر دو رفیق مردند و صفوان زنده ماند، از این رو هر [[روز]] ۱۵۰ رکعت نماز می‌‌گزارد. سالی سه ماه روزه می‌‌داشت و هر سال سه مرتبه [[زکات]] می‌‌پرداخت و هر گاه [[انفاق]] می‌‌کرد و صدقه‌ای می‌‌داد، به همان [[میزان]] هم از جانب آن دو چنین می‌‌کرد. در باب [[زهد]] و تقوایش نیز گفته شده که شخصی از او خواست تا مبلغی (شاید معونه‌ای) را در [[کوفه]] به خانواده‌اش برساند، ابومحمد به این سبب که شترانش در اجاره دیگران است و باید [[اجازه]] بگیرد، از پذیرش آن [[امتناع]] ورزید.<ref>رجال النجاشی، ج۱، ص۴۳۹.</ref>
-گروهی از [[محدثان]] و [[دانشمندان]] از ابومحمد حدیث فراگرفته و روایت کرده‌اند که عبارت‌اند از: [[فضل بن شاذان نیشابوری]]، [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی]]<ref>الکافی، ج۱، ص۵۷ و ۲۵۴.</ref> [[ابوعبدالله محمد بن خالد برقی]]، [[محمد بن عیسی یقطینی]]، [[محمد بن حمید عطار]]، [[نوح بن شعیب نیشابوری]]<ref>المحاسن، ج۱، ص۷۰ و ۲۵۹؛ ج۲، ص۳۶۴ و ۴۱۴.</ref>، [[ایوب بن نوح]] و [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب زیّات]].<ref>بصائر الدرجات، ص۱۵۵ و ۱۷۸.</ref>
+گروهی از محدثان و دانشمندان از ابومحمد حدیث فراگرفته و روایت کرده‌اند که عبارت‌اند از: [[فضل بن شاذان نیشابوری]]، [[احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی]]<ref>الکافی، ج۱، ص۵۷ و ۲۵۴.</ref> [[ابوعبدالله محمد بن خالد برقی]]، [[محمد بن عیسی یقطینی]]، [[محمد بن حمید عطار]]، [[نوح بن شعیب نیشابوری]]<ref>المحاسن، ج۱، ص۷۰ و ۲۵۹؛ ج۲، ص۳۶۴ و ۴۱۴.</ref>، [[ایوب بن نوح]] و [[محمد بن حسین بن ابی الخطاب زیّات]].<ref>بصائر الدرجات، ص۱۵۵ و ۱۷۸.</ref>
-صفوان نزد [[ائمه]] از جایگاه والایی برخوردار و مورد [[رضایت]] ایشان بود، به همین خاطر چون در سال ۲۱۰ه‍ در [[مدینه]] از [[دنیا]] رفت، [[امام جواد]]{{ع}} [[حنوط]] و [[کفن]] برای [[تجهیز]] وی فرستاده و از [[اسماعیل بن موسی]] خواستند تا بر او [[نماز]] بخواند.<ref>اختیار معرفة الرجال،ص ۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.</ref> آثار و تألیفات وی بالغ بر سی کتاب بوده که تنها نام تألیفات زیر ثبت شده است: مجموعه مسائلی از امام کاظم{{ع}}<ref>الفهرست (طوسی)، ص۸۳.</ref> الآداب و بشارات المؤمن التجارات المحنة (المحبة) و الوظائف <ref>الفهرست (الندیم)، ص۲۷۸.</ref> الوضوء الصلاة الصوم الحج الزکاة النکاح الطلاق [[الفرائض]] الوصایا الشراء و البیع العتق و التدبیر البشارات و النوادر<ref>رجال النجاشی، ج۱، ص۴۳۹.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی]] ج۱، ص۴۰۵ - ۴۰۶.</ref>
+صفوان نزد [[ائمه]] از جایگاه والایی برخوردار و مورد [[رضایت]] ایشان بود، به همین خاطر چون در سال ۲۱۰ه‍ در [[مدینه]] از [[دنیا]] رفت، [[امام جواد]]{{ع}} حنوط و کفن برای تجهیز وی فرستاده و از [[اسماعیل بن موسی]] خواستند تا بر او [[نماز]] بخواند.<ref>اختیار معرفة الرجال،ص ۲۲۳، ۲۲۹، ۴۰۰ و ۵۵۶.</ref>.<ref>جمعی از پژوهشگران، [[فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه مؤلفان اسلامی ج۱]]، ص۴۰۵ - ۴۰۶.</ref>
-==صفوان بن یحیی‌==
-او ابو محمد، صفوان بن یحیی، معروف به «[[بیاع السابری]]» (فروشنده نوعی پارچه) از [[مردم کوفه]] و «[[ثقه]]» است. پدرش از ابوعبدالله ([[امام صادق]]){{ع}} [[روایت حدیث]] کرد و خود او از [[امام رضا]]{{ع}} روایت حدیث کرده است. وی جایگاه والایی نزد امام رضا{{ع}} داشت. [[نجاشی]] او را در شمار [[رجال حدیث]] [[ابو الحسن]]، [[موسی بن جعفر]]{{ع}} خوانده است. وی [[وکیل امام رضا]]{{ع}} و [[ابو جعفر]]{{ع}} بود. [[واقفیه]] [[اموال]] فراوانی به او دادند تا وی را به خود متمایل کنند، اما او به [[مذهب]] «[[وقف]]» نگروید و در [[زهد]] و [[بندگی خدا]] جایگاهی والا داشت.
-صفوان [[شریک]] [[عبدالله بن جندب]] و [[علی بن نعمان]] بود.
-نقل شده است: آن سه تن در [[بیت الله الحرام]] [[هم‌پیمان]] شدند هرکس زودتر بمیرد، آن‌که زنده مانده به جای متوفا [[نماز]] گزارد، [[روزه]] بگیرد و [[زکات]] بدهد. [[عبدالله بن جندب]] و [[علی بن نعمان]] مردند و صفوان زنده ماند. او به منظور [[وفای به عهد]]، همه‌روزه یکصد و پنجاه رکعت [[نماز]] می‌خواند، هرسال سه ماه [[روزه]] می‌گرفت و همه‌ساله سه بار [[زکات]] می‌داد و هرگاه غیر از موارد یاد شده، چیزی در [[راه خدا]] می‌داد از طرف آنان نیز می‌بخشید.
-یکی از [[اصحاب]] ما می‌گفت: کسی از صفوان خواست تا دو دینار با خود به [[کوفه]] ببرد و آن را به خانواده‌اش برساند. صفوان به آن مرد گفت: شتران من در کرایه دیگران هستند و باید از آنان [[اجازه]] بگیرم.
-هیچ‌یک از افراد طبقه او در [[پرهیزگاری]] و [[بندگی خدا]] به او نمی‌رسیدند.
 اصحاب ما سی کتاب برای او برشمرده‌اند که آنچه در زیر می‌آید در دست است:
 #کتاب الوضوء؛
@@ خط ۳۱: / خط ۲۴: @@
 #کتاب العتق و التدبیر؛
 #کتاب البشارات و النوادر.
-[[صفوان بن یحیی]] به [[سال ۲۲۰ ق]]. رخ در [[نقاب]] خاک کشید<ref>رجال نجاشی، ص۱۴۹؛ نک: شیخ طوسی، الغیبه، ص۲۱۶؛ رجال کشی، ص۵۰۲- ۵۰۳.</ref>.
+[[صفوان بن یحیی]] به سال ۲۲۰ ق. رخ در نقاب خاک کشید<ref>رجال نجاشی، ص۱۴۹؛ نک: شیخ طوسی، الغیبه، ص۲۱۶؛ رجال کشی، ص۵۰۲- ۵۰۳.</ref>.
-[[امام جواد]]{{ع}} برای صفوان [[طلب مغفرت]] کرد و [[گواهی]] داد که او از [[حزب]] ([[جماعت]]) [[پدران]] ارجمندش -که حزب [[رستگار]] خداست- بوده است.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت]]، ج۱۱، ص ۲۷۳.</ref>
+[[امام جواد]]{{ع}} برای صفوان [[طلب مغفرت]] کرد و [[گواهی]] داد که او از [[حزب]] (جماعت) پدران ارجمندش ـ که حزب [[رستگار]] خداست ـ بوده است<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۱ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱۱]]، ص ۲۷۳.</ref>.
 == جستارهای وابسته ==