دوست داشتن امام علی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث امام علی است. دوست داشتن امام علی از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: دوست داشتن امام علی در حدیث - پرسش‌های مرتبط

مقدمه

پیامبر خدا (ص): خداوند عز و جل درباره علی به من سفارش کرد. گفتم: پروردگارا! آن سفارش را برایم روشن ساز. فرمود: "بشنو". گفتم: می‌شنوم. آن گاه فرمود: "به درستی که علی، پرچم هدایت، پیشوای اولیای من، و روشنگر راه فرمان‌بُرداران من است و او کلمه‌ای است که پرهیزگاران را به پیروی و همراهی آن، فرمان داده‌ام. هر کس او را دوست بدارد، مرا دوست داشته است و هر کس او را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است. علی را به این سخنان، بشارت بده".

پیامبر خدا (ص): هر کس علی را دوست بدارد، به یقین مرا دوست داشته است و هر کس علی را دشمن بدارد، به یقین مرا دشمن داشته است.

پیامبر خدا (ص): ای علی! کسی که گمان می‌کند مرا دوست دارد، و [لی‌] با تو دشمنی‌ می‌ورزد، دروغ می‌گوید.

پیامبر خدا (ص): جبرئیل (ع)، نزد من آمد و گفت: "خداوند به تو فرمان می‌دهد که علی را دوست بداری و به محبت و ولایت او امر نمایی. به درستی که به دوستداران علی، فقط به خاطر محبتشان به او، بهشت جاودانه می‌بخشم و دشمنان او و روی‌گردانان از ولایتش را فقط به خاطر دشمنی با او و ترک ولایت او، داخل جهنم می‌گردانم".

پیامبر خدا (ص): ولایت علی بن ابی طالب، ولایت خداست و دوست داشتنش عبادت خدا.

پیامبر خدا (ص): کسی که دوست دارد به ریسمان محکم الهی در آویزد، به دوستی علی و خاندان من چنگ زند.

پیامبر خدا (ص): سرلوحه اعمال مؤمن، دوست داشتن علی بن ابی طالب است.

حب امام علی(ع)

چرا باید علی(ع) را دوست داشت؟

این پرسش ممکن است به ظاهر ساده نماید. چگونه می‌توان ابر مردی را که در اوج فضیلت‌های انسانی است، دوست نداشت؟ ولی با نگاهی به آیات و روایاتی که در این‌باره رسیده‌اند، روشن می‌شود که موضوع دوستی علی و اهل‌بیت(ع) بسیار فراتر از مسائل عاطفی و نکوداشت صاحبان فضیلت‌ها و بزرگی‌ها است. منابع موجود، منزلت و آثاری برای این موضوع بر می‌شمارند که شایسته درنگ بسیارند که مهم‌ترین آنها عبارتند از آنچه در زیر می‌آید.

مسیر هدایت

محبت امام علی و اهل‌بیت(ع) وسیله‌ای برای راه‌یابی به حق و هدایت است. رشته محبت است که مردم را به امام علی(ع) پیوند می‌زند و از سخنان و تعالیم و سیره و روش وی بهره‌مند می‌سازد و به قرب الهی می‌کشاند. عشق و محبت پاکان و اولیای حق انسان‌ساز است و عامل بسیار ارزنده‌ای برای تربیت و حرکت روح‌ها و زیر و رو شدن روحیه‌ها.

بزرگداشت ارزش‌ها و ارزشمداران

عقل و فطرت انسانی، زیبایی‌ها را دوست می‌دارد و زشتی‌ها را دشمن. علی(ع) حسی زیبا و تحسین برانگیز و محبت آفرین در نهادهای پاک می‌آفریند و این خود موجب رواج زیبایی‌ها و ارزش‌ها است.

اسلام مجسم و اسوه بودن علی(ع)

علی(ع) انسانی است که اسلام را در خود مجسم کرده و حجت خدا بر مردمان است. او اسلام را به‌درستی شناخته و صادقانه بدان تن در داده است. مردم از کسانی که نه تنها در گفتار، بلکه در کردار به حق تن در می‌دهند، بسیار تأثیرپذیرند و هر چه محبت و عشق آدمی به حق و حق‌مداران بیشتر شود، زمینه حق‌پذیری و سرمشق‌گیری و همسانی عملی‌اش فزون‌تر می‌شود که محب راستین مطیع راستین نیز هست.

امامت و رهبری علی(ع)

پیامبر اسلام(ص) برای اینکه جنبش آسمانی و انسانی خویش را پس از خود تداوم بخشد، با اراده الهی، امام علی(ع) را از کودکی در آغوش تربیت گرفت و در سال‌هایی بسیار او را، از حیث علم و عمل و... برای رهبری جامعه اسلامی آماده ساخت. اینکه روایات فرمان می‌دهند مردمان از علی(ع) پیروی کنند و به هیچ روی کینه او را به دل راه ندهند، برای آن است که کوشش‌های رسول خدا(ص) بی‌اثر نماند و بر باد نرود. احادیثی که پس از این درباره حب امام علی(ع) نقل می‌کنیم، بر این حقیقت گواهند.

آثار حب علی(ع)

پیش از این به مهم‌ترین پیامدهای دوستی علی(ع) اشارت کردیم. اینک می‌کوشیم هر یک را به پژوهش نهیم و به قدر مجال مقاله، از آنها سخن گوییم.

سعادت

طبرانی از فاطمه زهرا(س) نقل کرده است: رسول خدا(ص) روز عرفه در عرفات خطاب به حاجیان فرمود: «بی‌گمان خداوند به شما مباهات می‌کند و شما و علی(ع) را از بخشایش و آمرزش خویش بهره‌مند می‌سازد. من فرستاده خدایم و در کار خویش ملاحظه خویشانم را نمی‌کنم. این جبرئیل است که مرا خبر می‌دهد: سعادتمند راستین کسی است که علی را آن‌گاه که زنده است و آنگاه که از جهان می‌رود، دوست بدارد و بدبخت راستین کسی است که علی را... دشمن می‌دارد». احمد بن حنبل نیز همین حدیث را با اندکی تفاوت از امام حسین(ع) به نقل از فاطمه زهرا(س) آورده است.

نابودی گناهان

پیامبر می‌فرماید: «محبت علی گناهان را می‌بلعد؛ چنان‌که آتش هیزم را». و در این باره روایاتی دیگر نیز هست که می‌گذریم. پرسشی که در این جا رخ می‌نماید، این است که چگونه محبت و دوستی امام علی(ع) موجب از میان رفتن گناهان است. آیا این محبت باعث می‌شود که گناهان انسان به سنجش میزان الهی در نیایند؟ آیا روایت «حُبُّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ حَسَنَةٌ لَا تَضُرُّ مَعَهَا سَيِّئَةٌ» [=دوستی علی بن ابی طالب، حسنه‌ای است که در کنارش هیچ گناهی بر انسان اثر نمی‌گذارد] امان‌نامه‌ای برای شیعیان و دوستان علی(ع) است تا به هر گناهی تن دهند و از عقاب الهی ایمن مانند؟ بهترین پاسخ برای این پرسش شعری است منسوب به امام جعفر صادق(ع): تَعْصِي الْإِلَهَ وَ أَنْتَ تُظْهِرُ حُبَّهُ *** هَذَا لَعَمْرُكَ فِي الْفِعَالِ بَدِيعٌ لَوْ كَانَ حُبُّكَ صَادِقاً لَأَطَعْتَهُ *** إِنَّ الْمُحِبَّ لِمَنْ أَحَبَّ مُطِيعٌ.

راحتی مرگ

پیامبر به علی(ع) می‌فرماید: «این تو را بس که دوست‌دارت، نه حسرتی دارد به هنگام مرگ و نه وحشتی در قبر و نه نگرانی در قیامت». در حدیثی دیگر به نقل از ابن عباس آمده است: «به پیامبر گفتم: ای رسول خدا، آیا برای آتش دوزخ جواز عبوری هست؟ فرمود: آری. پرسیدم: چیست؟ فرمود: «حُبُّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ‌».

همنشینی با پیامبر در بهشت

دوست داشتن امیرمؤمنان(ع) نه تنها انسان را به بهشت می‌رساند، بلکه مقام محب را چونان مقام پیامبر در بهشت بالا می‌برد. در این باره به حدیثی می‌نگریم که ترمذی و احمد بن حنبل نقل کرده‌اند: رسول خدا(ص) دست حسن و حسین(ع) را گرفت و فرمود: «هر کس مرا و این دو و پدر و مادرشان را دوست بدارد، در قیامت با من و در رتبه من است».