روشهای تربیتی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث روشهای تربیتی است. روشهای تربیتی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: روشهای تربیتی در قرآن - روشهای تربیتی در حدیث - روشهای تربیتی در صحیفه سجادیه - روشهای تربیتی در معارف و سیره نبوی - روشهای تربیتی در خانواده - روشهای تربیتی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط نداردروشهای تربیت
روشها مجموعه تدابیر و فعالیتهایی است که انسان را به اهداف میرساند[۱]. امام خمینی در آثار خود از روشهایی یاد کردهاند:
تفکر
امام خمینی تفکر را به عنوان یک روش تربیتی مطرح و از آن به اول شرط مجاهده با نفس و حرکت به جانب حق تعالی یاد کردهاند[۲]. مراد امام از تفکر این است که انسان در هدف خلقتش بیندیشد و بداند که خداوند از خلقت انسان و این همه نعمتهایی که به او عطا کرده هدفی بالاتر از حیات حیوانی داشته و منظور از این خلقت، عالم بالا و بزرگتر است و این حیات حیوانی مقصود بالذات نیست[۳]. امام همچنین از تفکر به کلید بابهای معارف و خزائن کمالات و علوم یاد میکند و آن را مقدمه حتمیه سلوک انسانیت معرفی میکند و برای آن مراتبی قائل است: اولین و با فضیلتترین مرتبه را تفکر در حق و اسماء و صفات و کمالات او معرفی میکند[۴]. با این حال تفکر در کنه ذات پروردگار و چگونگی آن را ممنوع میداند[۵]. مرتبه دیگر، تفکر در لطایف صنعت و اتقان آن و دقایق خلقت است[۶] که انسان یکی از مهمترین مصادیق آن است[۷]. مرتبه دیگر تفکر در احوال نفس است.[۸]
روش سه مرحلهای مشارطه، مراقبه، محاسبه
امام برای مجاهدت با نفس روش سه مرحلهای مشارطه، مراقبه و محاسبه را مطرح میکند. در این روش فرد در ابتدای روز با خود شرط میکند که بر خلاف دستورات الهی رفتار نکند و بر این امر تصمیم میگیرد و بر عمل به این شرط مراقبت میکند و خود را ملزم به عمل کردن به آن میداند و این وضعیت را در طول روز ادامه میدهد و در شب به محاسبه میپردازد و مشخص میکند آیا به شرطش وفا کرده یا خیر؟[۹].[۱۰]
روش موازنه
مراد از این روش آن است که انسان منافع و مضار هریک از اخلاق فاسده و ملکات رذیله، که زاییده قوای شهوت، غضب و واهمه است را با منافع و مضار هریک از اخلاق حسنه و ملکات فاضله که زاییده این قوا و تحت تصرف عقل و شرع است، با هم بسنجد و با خود بیندیشد که بهتر است به کدام یک اقدام کند[۱۱].[۱۲]
روش عمل به ضد
عمل به ضد عبارت است از اینکه فرد هریک از ملکات زشت را که در خود میبیند مدتی بر ضد آن قیام کند[۱۳] و با خواهشها و آرزویهای نفس به مجاهد برخیزد[۱۴]. این تنها راه غلبه بر نفس اماره است[۱۵].[۱۶]
روش تلقین و تکرار
در این روش فرد مسائل و محتواهای مربوط به خودسازی را به خود تلقین و تکرار میکند[۱۷]. از این رو، حضرت امام به فرزندش سید احمد توصیه میکند که به کمک تلقین نظر خود را نسبت به همه موجودات به ویژه انسانها نظر رحمت و محبت کند و تأکید میکند که این حقایق جز با مجاهدت و تلقین حاصل نمیگردد[۱۸].[۱۹]
منابع
پانویس
- ↑ مبانی و اصول آموزش و پرورش، ص۱۳۹؛ آرای دانشمندان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، ص۲۶۷؛ درآمدی بر نظام تربیتی اسلام، ص۱۲۹؛ نگرشی بر تعامل فقه و تربیت، ص۷۲.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۶.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۷ – ۶.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۱.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۲.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۵.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۹۷.
- ↑ همتبناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۶.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۹.
- ↑ همتبناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۷.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۸.
- ↑ همتبناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۷.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۲۵.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۱۵۹.
- ↑ شرح چهل حدیث، ص۹۶.
- ↑ همتبناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۷.
- ↑ صحیفه امام، ج۱۴، ص۳۹۷.
- ↑ وعده دیدار، ص۹۰.
- ↑ همتبناری، علی، مقاله «نظام تربیتی اسلام»، منظومه فکری امام خمینی، ص ۳۸۸.