حکومت آذربایجان

حاکمان آذربایجان

اشعث بن قیس در جاهلیّت از سران قبیله کِنْده بود^[۱]. او در زمره اصحاب پیامبر خدا (ص) و اصحاب امیرالمؤمنین علی (ع) بود. اشعث مردی شجاع و دلاوری جنگ‌جو بود و در بسیاری از جنگ‌های صدر اسلام شرکت کرد. اشعث بعد از پیامبر اسلام (ص) مرتد شد؛ اما بعد از نبردی که میان آنها و لشکر ابوبکر صورت گرفت با زیرکی اظهار اسلام کرد. او در دوران خلافت عثمان به خاطر پیوند سببی که با وی داشت، استاندار آذربایجان و مقیم آن دیار بود. استانداری او از مسائلی بود که مردم درباره آن، عثمان را سرزنش می‌کردند.

هنگامی که امیرالمؤمنین (ع) به خلافت رسید، اشعث با آن حضرت بیعت کرد و اعلام وفاداری نمود. اما طولی نکشید که خیانت او آشکار شد. بعد از قتل خلیفه سوم، امیرالمؤمنین (ع) همچنان او را حاکم ارمنستان و آذربایجان قرار داده بود^[۲] ولی به خاطر اسراف‌هایی که اشعث هنگام استانداری در زمان حکومت عثمان داشت و هم به خاطر سهل انگاری‌هایی که داشت، حضرت او را جهت جنگ با سپاه شام از آذربایجان فرا خواندند^[۳].

امیرمؤمنان (ع) اشعث را در جنگ صفین به فرماندهی قسمتی از سپاه خود منصوب کرد اما در ماجرای قرآن به نیزه کردن سپاه معاویه علی (ع) را مجبور به دست کشیدن از جنگ کرد. در شبی که عبدالرحمان بن ملجم تصمیم داشت امام علی (ع) را به قتل برساند، اشعث بن قیس تا نزدیک طلوع فجر در مسجد با وی مشغول گفتگو بود.

اشعث بن قیس در سن شصت و سه سالگی^[۴] چهل روز بعد از شهادت امام علی (ع) در کوفه درگذشت^[۵] و در خانه خویش مدفون شد^[۶].^[۷]

↑ وقعة صفین، ص ۱۳۸؛ الاصابه، ج ۱، ص ۲۳۹؛ الاستیعاب، ج ۱، ص ۲۲۰.
↑ فتوح البلدان، بلاذری، ج۱، ص۲۰۷.
↑ الامامة و السیاسة، ابن قتیبه دینوری (ترجمه: طباطبایی)، ص۴۵۶.
↑ الاصابه، ابن حجر، ج۱، ص۲۴۰؛ سیر أعلام النبلاء، ذهبی، ج۲، ص۴۲.
↑ بغیة الطلب فی تاریخ حلب، ابن ابی جواده، ج۴، ص۱۸۹۵؛ سیر أعلام النبلاء، ذهبی، ج۲، ص۴۲.
↑ بغیة الطلب فی تاریخ حلب، ابن ابی جواده، ج۴، ص۱۸۹۴؛ سیر أعلام النبلاء، ذهبی، ج۲، ص۴۲.
↑ افشار، محمد تقی، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم، ص۳۲۷ ـ ۳۵۴؛ ناظم‌زاده، سید اصغر، اصحاب امام علی، ج۱، ص۱۸۶ ـ ۱۸۹؛ محمدی ری‌شهری، محمد، گزیده دانشنامه امیرالمؤمنین، ص ۸۲۹؛ زرگر، ابوالقاسم، مقاله «اشعث بن قیس»، دائرة المعارف قرآن کریم، ج۳؛ دین‌پرور، سید حسین، دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۱۰۶ ـ ۱۰۷.