اثبات ضرورت نبوت در فلسفه اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث اثبات ضرورت نبوت است. اثبات ضرورت نبوت از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: اثبات ضرورت نبوت در قرآن - اثبات ضرورت نبوت در حدیث - اثبات ضرورت نبوت در نهج البلاغه - اثبات ضرورت نبوت در کلام اسلامی - اثبات ضرورت نبوت در فلسفه اسلامی - اثبات ضرورت نبوت در عرفان اسلامی - پرسش‌های مرتبط

ضرورت نبوت به معنای وجوبِ بودنِ نظام نبوت و وجوبِ وجودِ پیامبر از طرف خداست. این ضرورت نیازمند بیان دلایل اثبات ضرورت نبوت است.

مقدمه

انسان به‌عنوان موجودی اجتماعی، به زیست جمعی تمایل دارد و به دلیل حب ذات دوست دارد همه امور بر وفق خواست او باشد، لذا برای جلوگیری از فساد و برقراری نظام اجتماعی، لازم است خواست‌های فردی اعضای جامعه مدیریت شود. چنین قانون شایسته‌ای، شرایطی دارد:

1. شناخت کامل قانون‌گذار انسان و استعدادهایش.
2. عدم دخالت منافع شخصی یا گروهی قانون‌گذار در قانون.
3. ضمانت اجرایی بالای قوانین "ایمان".

پس تنها خداوند متعال شایسته وضع قوانین صالح اجتماعی است.

تبیین فارابی

مناسبات و معاملات مردم، نیازمند عدل است و عدل وقتی متحقق می‌شود که قانون و سیاست مدنی وجود داشته باشد؛ از آنجا که نبی، صاحب نفس قدسی است، جسم عالم کبیر و قوای طبیعی آن، همه محکوم اوست. لذا به معجزات، تواناست و به جهت اینکه از کدورات عالم طبیعت مبراست، دانای اسرار و مغیبات است و راه سعادت در دنیا و آخرت را به بشر نشان می‌دهد.

تبیین بوعلی سینا

1. انسان‌ها در امور زندگانی به دیگران نیازمندند.
2. برای تحقق این حاجت‌ها، انسان به اجتماع نیاز دارد.
3. اجتماع و تمدن بدون عدالت ممکن نیست.
4. برای تحقق عدالت به شریعت نیازمندیم.
5. شریعت به آیین‌گذار نیاز دارد.
6. قانون‌گذار باید دارای ویژگی خاصی باشد تا او را مستحق الطاعه بدانند: پس باید از طرف خداوند، منصوب شود.
7. این استحقاق با انجام معجزات کشف می‌گردد.
8. برای ضمانت اجرایی، تحقق ثواب و عقاب لازم است و نیز برای یادآوری همیشگی خداوند، عبادت وضع شده.
9. اقتضای عنایت الهی، رفع این نیازها برای مردم است.
10. نتیجه آن‌که وجود انبیا و شریعت و دین ضرورت دارد.

بر اساس ادله عقلی و نقلی، "الدُّنیا مَزرَعَةُ الآخِرَةِ" یعنی آخرت اصل و دنیا فرع است اما از تبیین ابن سینا خلاف این فهمیده می‌شود. از طرف دیگر ضرورت بعثت انبیا در استدلال ابن سینا به ضرورت معاد توقف یافته و اثبات معاد نیاز به ادله نقلی دارد که حجیت این ادله به ضرورت بعثت انبیا متوقف است و این دَور باطل است.

تبیین صدرالمتألهین شیرازی

بیان منافع عبادات و اعمال حلال و حرام و مکروه و مباح و مستحب ازجمله دلایل ضرورت بعثت است. سرّ نماز، خشوع بدن و قلب در پیشگاه حضرت پروردگار است... و اما صوم برای مهارم قوه شهوت است. یکی دیگر از دلایل ضرورت بعثت این است که عقل خطاپذیر است و برای ترجیح اعتقادات درست از نادرست به مرجحی غیر از خود نیازمند است و آن هدایت الهی است و عقل در ادراک، به شریعت و طریقت نیاز دارد.

منابع

1. سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی ج۲
2. خسروپناه، عبدالحسین، کلام نوین اسلامی