توحید در نهج البلاغه
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل توحید (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
مقدمه
- توحید از ریشه "وحد" بهمعنای یکی گرفتن است. توحید ریشه در فطرت انسانها دارد. اعتقاد یا رفتار غیرتوحیدی نشانه انحراف از فطرت و ناشی از عوامل روانی، محیطی، جغرافیایی، تاریخی و غیره است. توحید بهمعنای تأکید بر یکتایی خدا و نفی هرگونه شرک، اصلیترین پیام ادیان آسمانی است. مرحله کمال تصدیق خداوند نیز، بیهمتا دانستن اوست. اساس دین، شناخت خداوند است و کمال شناخت او، تصدیق به وجود او، و کمال تصدیق به وجود او، یکتا و یگانه دانستن اوست[۱].
- امام علی (ع) در نهج البلاغه ابعاد مختلف توحید را مورد نظر قرار دادهاند و آن را به زبانهای مختلف بیان کردهاند. این ابعاد عبارتاند از:
- حقیقت توحید: همانگونه که اشاره شد، توحید بهمعنای تصدیق به یگانگی خداوند است. به کسی موحد گفته میشود که هرگونه شرکی را انکار کند. خداوند موجودی یگانه است و هرگز شریک و مانندی ندارد. امام علی (ع) فرمود: هرچه را واحد نامند اندک و تنهاست، جز او که یگانه است و بر همگان فرمانروا[۲]. و نیز فرمود: (خداوند) یکتا نه از روی شمار[۳]. تعبیر به "احد" (بهمعنای یکتا) ما را به قله توحید رهنمون میسازد. احد، موجود یگانهای است که از هرگونه ترکیب منزه است. منظور از این کلام نفی مشابهت خداوند به آفریدگان در همه موارد، از جمله جسم، جنس، نوع و اشکال و مقادیر و رنگ و... است.
- کمال توحید: از دیدگاه امام علی (ع) توحید کمالی دارد که هرکسی به آن کمال نمیرسد. ایشان میفرماید: درست باور داشتن او یگانه انگاشتن اوست و یگانه انگاشتن، او را به سزا اطاعت کردن و بهسزا اطاعت کردن او، صفتها را از او زدودن[۴]. و نیز میفرماید: در واقع حضرت صفات ثبوتیه خداوند را بیان میفرماید که درک آن صفات در ذات ربوبی برای انسانها امری محال است. از اینرو کمال توحید در آن است که صفات ثبوتیه را در بالاترین حد بدانیم و خداوند را از هرگونه صفتی که محدود و جدای از ذات اوست، منزه بدانیم.
- برهان توحید: خداوند شریک ندارد، زیرا اگر شریکی برای او باشد، باید همانند خداوند آثار وجودی خود را ظاهر کند. این آثار وجودی را امام علی (ع) در سه فراز بیان فرموده است: ارسال رسولان، پادشاهی و تدبیر مُلک هستی و افعال حکیمانه و صفات[۵]. امام علی (ع) برای اثبات وجود خداوند به خود وجود و نشانههای آن، که از هر چیزی آشکارتر است، استناد میکند. از بیانات امام معلوم میشود که مرتبه خداوند در یگانگی، همان مرتبه احدیت است که با هیچ ترکیبی سازگار نیست و آن، مرحله واجب الوجود است، یعنی هستی مطلقی که از دایره پدیدهها خارج است و خود، علت ایجاد همه پدیدههای هستی. چنین موجودی غنی علیالاطلاق نام دارد و غنی علیالاطلاق در ذات، صفات و افعال، موجودی یگانه است.
- پیامدهای توحید: نظام توحیدی ما را مکلّف میکند که نه فقط در عبادات خویش تنها او را پرستش کنیم، بلکه در اطاعت هم تنها از او اطاعت کنیم و از هر اطاعتی جز اطاعت او بپرهیزیم. نظام توحیدی از ما تقوا میطلبد؛ تقوایی که محصول شناخت ذات خداوند است. امام علی (ع) فرمود: بترسید از خدایی که شما را از موعظت خود بهرهمند ساخت و با فرستادن پیامبرانش پند داد و با نعمت خود، رشته منت بر گردنتان انداخت. پس خود را با پرستش او خوار دارید و حق اطاعتش را بگزارید[۶][۷].
پرسشهای وابسته
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید: