آراستگی و پیراستگی در معارف و سیره معصوم
این مدخل زیرشاخهٔ بحث آراستگی و پیراستگی است. آراستگی و پیراستگی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آراستگی و پیراستگی در قرآن - آراستگی و پیراستگی در فقه اسلامی - آراستگی و پیراستگی در جامعهشناسی اسلامی - آراستگی و پیراستگی در معارف دعا و زیارات - آراستگی و پیراستگی در معارف و سیره معصوم - آراستگی و پیراستگی در معارف و سیره نبوی - آراستگی و پیراستگی در معارف و سیره فاطمی - آراستگی و پیراستگی در معارف و سیره سجادی - آراستگی و پیراستگی در معارف و سیره رضوی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
آراستگی ظاهری آدمی نقشی اساسی در پیدایش شادابی و نشاط در روابط اجتماعی دارد و بخشی از موفقیتهای فرد در ارتباطات با افراد و خانواده در آرایش ظاهری اوست. این آراستگی به تناسب موارد نمونههایی متفاوت دارد؛ مانند شانه کردن و نظافت موها، مرتب بودن لباس، نظافت لباس و بدن، مسواک کردن و خوشبویی و معطر بودن.
این نکته در روابط پیامبر(ص) و اهلبیت(ع) به وضوح مشاهده میشود. آنان با استفاده از موارد یاد شده به آراستگی ظاهری خود در خانه و بیرون از آن اهمیت میدادند. رسول خدا(ص) همیشه با خود آینه و شانه داشت و گاهی با نگاه به آب موی سر خود را مرتب میکرد و در این باره میفرمود: «خدا دوست دارد انسان با آراستگی نزد افراد برود»[۱]. چنانکه در استفاده از عطر و مشک به گونهای بود که افراد از بوی عطر متوجه ایشان میشدند[۲].
بر پایه گزارشی، امام مجتبی(ع) با رنگ مشکی خضاب میکرد[۳]؛ چنانکه بر دستان خود حنا میگذاشت[۴]. امام حسین(ع) نیز با حنا و استفاده از برخی گیاهها خضاب میکرد و این خضاب حتی در روز عاشورا بر ایشان مشاهده شد[۵]؛ همانگونه که امام سجاد(ع) از بوی خوش گرانقیمت و پردوامی به نام «غالیه» که از موادی مانند مُشک، عنبر، عود، کافور و روغن تهیه میشد، خود را خوشبو میکرد[۶] و ظرف عطر و مشک او در خانه آویخته بود و همواره از آن بهره میگرفت[۷]. امام باقر(ع) نیز گاهی بر ناخن خود و گاهی از سر تا پا حنا میگذاشت و همانند دسته گل میشد[۸].
به فرموده امام رضا(ع)، مصرف طیب و بوی خوش امام صادق(ع) به قدری بود که پس از بازگشت ایشان از مسجد جایگاه نماز او از اثر بوی خوش وی در آن شناخته میشد[۹]. امام کاظم(ع) هم با رنگ مشکی خضاب میکرد[۱۰]، سرمه میکشید[۱۱] و موهایش را شانه میکرد[۱۲]؛ چنانکه در فرصتهای متفاوت از بوهای خوشی مانند مشک و عود استفاده میکرد؛ حتی زنان خانه او بخورهای مختلف را آماده میکردند و از آن بهره میگرفتند[۱۳]. درباره امام رضا(ع) نیز آمده است که سرمه میکشید[۱۴] و همواره از بخور عود هندی تازه و سپس از گلاب و مشک استفاده میکرد[۱۵] و به گفته معمر بن خلاد[۱۶] در خراسان از بوی خوشی به نام غالیه که پردوام است، استفاده میکرد[۱۷].
این مطالب نمونههایی از گزارشها در این باره است که از رعایت آراستگی در سیره امامان(ع) به ویژه در تعامل با همسران حکایت میکند؛ چراکه میل به زیبایی از نیازهای درونی و جدی زن و مرد است؛ همانگونه که مرد دوست میدارد همسرش آراسته و زیبا باشد و از زشتی و ژولیدگی و مراعات نکردن مسائل بهداشتی و نظافت او متنفر است و امیرمؤمنان(ع) نیز بر این خوشبویی زن برای همسر تأکید کرده است[۱۸]، زن هم به فرموده امام کاظم(ع) شوهرش را همینگونه میپسندد[۱۹]. و پیامبر(ص) با تأکید بر این نکته میفرماید: «خود را برای همسر خویش آراسته کنید؛ چنانکه آنان دوست دارند خود را برای همسر خود آراسته کنند»[۲۰].
از نمونههای آراستگی نظافت و شستشو برای هر بار آمیزش است. درباره امام صادق(ع) آمده است برای هر آمیزشی که پس از آمیزش دیگر انجام میداد و میان آنها غسل نکرده بود وضو میگرفت[۲۱].[۲۲]
منابع
پانویس
- ↑ ابوداود، سنن، ج۲، ص۲۶۱.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۱۵، ح۳ (با سند معتبر).
- ↑ ابن سعد، ترجمة الإمام الحسن(ع)، من القسم غیر المطبوع من کتاب الطبقات الکبری، ص۷۳؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۱، ص۵۲۵.
- ↑ سلیمان بن احمد طبرانی، معجم الکبیر، ج۳، ص۷۰ (... خَرَجْتُ مَعَ الْحَسَنِ، و جارية تَحُتُّ شَيْئًا مِنَ الْحِنَّاءِ عَنْ أَظْفَارِهِ...).
- ↑ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۴۰ («... وَ كَانَ(ع) يَخْضِبُ بِالْحِنَّاءِ وَ الْكَتَمِ وَ قُتِلَ(ع) وَ قَدْ نَصَلَ الْخِضَابُ مِنْ عَارِضَيْهِ»). حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۷۹ («... كَانَ الْحُسَيْنُ(ع) يَخْضِبُ رَأْسَهُ بِالْوَسِمَةِ»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۱۶، ح۳ و ۵ («... عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ... قَدْ غَلَفَ لِحْيَتَهُ بِالْغَالِيَةِ...»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۱۴-۵۱۵، ح۱ و ۶ («... كَانَتْ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ أَشْبِيدَانَةُ رَصَاصٍ مُعَلَّقَةٌ فِيهَا مِسْكٌ...»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۰۹، ح۲ و ۴ («... رَأَيْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(ع) وَ قَدْ خَرَجَ مِنَ الْحَمَّامِ وَ هُوَ مِنْ قَرْنِهِ إِلَى قَدَمِهِ مِثْلُ الْوَرْدَةِ مِنْ أَثَرِ الْحِنَّاءِ»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۱۱، ح۱۱ («... كَانَ يُعْرَفُ مَوْضِعُ سُجُودِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(ع) بِطِيبِ رِيحِهِ»).
- ↑ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲، ص۹۱، ح۱۵۷۵ («... قَالَ: لَقِيتُ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ(ع) وَ كَانَ يَخْضِبُ بِالْحُمْرَةِ...»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۹۴، ح۲ («... قَالَ: أَرَانِي أَبُو الْحَسَنِ(ع) مِيلًا مِنْ حَدِيدٍ وَ مُكْحُلَةً مِنْ عِظَامٍ فَقَالَ: هَذَا كَانَ لِأَبِي الْحَسَنِ...»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۸۸، ح۳ و ۴ («... قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي إِبْرَاهِيمَ(ع) وَ فِي يَدِهِ مُشْطُ عَاجٍ يَتَمَشَّطُ بِهِ...»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۱۵، ح۴ و ص۵۱۸-۵۱۹، ح۳، ۴ و ۵.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۹۴، ح۲ («... أَرَانِي أَبُو الْحَسَنِ(ع) مِيلًا مِنْ حَدِيدٍ وَ مُكْحُلَةً مِنْ عِظَامٍ فَقَالَ: هَذَا كَانَ لِأَبِي الْحَسَنِ فَاكْتَحِلْ بِهِ...»).
- ↑ شیخ صدوق، عیون اخبارالرضا(ع)، ج۲، ص۱۷۹، ح۳؛ حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۲۳ («أَنِّي كُنْتُ أَرَاهُ يَتَبَخَّرُ بِالْعُودِ الْهِنْدِيِّ السَّنِيِّ وَ يَسْتَعْمِلُ بَعْدَهُ مَاءَ وَرْدٍ وَ مِسْكاً»)، (شاید بتوان گفت رواج دود کردن اسپند در جامعه اسلامی از این احادیث برگرفته شده است).
- ↑ معمر بن خلاد مسئول هزینه جاری امام در خراسان بود.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۱۶، ح۴ («... كُنْتُ مَعَ الرِّضَا(ع) بِخُرَاسَانَ عَلَى نَفَقَاتِهِ فَأَمَرَنِي أَنْ أَتَّخِذَ لَهُ غَالِيَةً فَلَمَّا اتَّخَذْتُهَا فَأُعْجِبَ بِهَا...»).
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ج۲، ص۶۲۰ («... لِتَطَيَّبِ الْمَرْأَةُ الْمُسْلِمَةُ لِزَوْجِهَا»).
- ↑ ابوحنیفه نعمان بن محمد مغربی، دعائم الاسلام، ج۱، ص۱۲۳ («... لِيَتَهَيَّأْ أَحَدُكُمْ لِزَوْجَتِهِ كَمَا يُحِبُّ أَنْ تَتَهَيَّأَ لَهُ قَالَ: جَعْفَرٌ(ع) يَعْنِي التَّنَظُّفَ»).
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۶۷، ح۵۰ («... أَ يَسُرُّكَ أَنْ تَرَاهَا عَلَى مَا تَرَاكَ عَلَيْهِ إِذَا كُنْتَ عَلَى غَيْرِ تَهْيِئَةٍ؟ قُلْتُ: لَا. قَالَ: فَهُوَ ذَاكَ»).
- ↑ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۶۳ («... فَقَالَ: كَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ إِذَا جَامَعَ وَ أَرَادَ أَنْ يُعَاوِدَ تَوَضَّأَ لِلصَّلَاةِ وَ إِذَا أَرَادَ أَيْضاً تَوَضَّأَ لِلصَّلَاةِ...»).
- ↑ مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۳۵۴.