احترام و تکریم والدین در سبک زندگی اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث احترام و تکریم والدین است. احترام و تکریم والدین از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: احترام و تکریم والدین در قرآن - احترام و تکریم والدین در معارف و سیره نبوی - احترام و تکریم والدین در کلام اسلامی - احترام و تکریم والدین در سبک زندگی اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

قرآن کریم درباره تکریم والدین می‌فرماید: ﴿وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا * وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا﴾.

به مادر توجه فوق‌العاده نمایید زیرا نقش مادر در حیات جسمی و روحی و ایمانی فرزند بیش از پدر است. شخصی نزد پیامبر اسلام(ص) آمد و راجع به احسان و نیکوئی به والدین سؤال کرد. رسول خدا سه نوبت فرمود: برو به مادرت خدمت و نیکی کن و بار چهارم پدر را یادآور شد.

حضرت زین‌العابدین(ع) چنان به مادر بزرگوارش مهر می‌‌ورزید که مردم می‌‌گفتند: هیچ کس مثل علی بن الحسین نسبت به مادر، نهایت مهربانی را به کار نمی‌بندد. زمانی از او پرسیدند: چرا شما با مادرتان در یک ظرف غذا نمی‌خورید؟ گفت: می‌ترسم که دستم را به سوی چیزی دراز کنم که پیشتر چشم مادرم به آن بوده باشد.

مردی از رسول خدا(ص) پرسید: حق پدر بر فرزندش چیست؟ فرمود: «پدر را به اسم نخواند و جلویش راه نرود و پیش از او ننشیند و باعث دشنام به او نشود. یعنی کاری نکند که مردم پدرش را لعنت کنند».

حقوق پدر و مادر

امام صادق(ع) می‌‌فرماید: «مَنْ نَظَرَ إِلَى أَبَوَيْهِ نَظَرَ مَاقِتٍ وَ هُمَا ظَالِمَانِ لَهُ، لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلَاةً»؛ هر کس که با نگاه خشم به پدر و مادرش بنگرد، گرچه آنان به او ستم کرده باشند، خداوند نماز او را نمی‌پذیرد.

یکی از فرمان‌های ده فرمان موسی(ع) چنین است: «به پدر و مادر خود احترام کن تا بتوانی در زمین بر دوام زندگی کنی». یکی از حکیمان می‌‌گوید: «در خانه‌ای که بزرگ‌ترها خوار شمرده شوند و حرمتشان را پاس ندارند، کوچک‌ترها هرگز مزه بزرگی را نمی‌چشند».

خداوند در قرآن مجید فرمود: ﴿وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ﴾.

پدر و مادر خود را با کنیه، لقب زیبا و یا لحنی مؤدبانه بخوانید (مادرجان، پدرجان و...) و آنان را با نام کوچک یا فامیلی نخوانید. پیش پای پدر و مادر برخیزید و احترام کنید. حتی آهنگ صدایتان را در حضور ایشان پایین بیاورید. زودتر از والدین خود ننشینید. در حضور آنها نخوابید و پایتان را دراز نکنید. اگر آنها ایستاده‌اند بایستید، مگر آنکه به شما اجازه دهند. به پدر و مادر خیره و خشمگین نگاه نکنید، بلکه بسیار نیکو است که هر روز با نگاه رحمت‌آمیز به پدر و مادر بنگرید.

در مورد لزوم اطاعت از والدین اگر مثلاً یکی از آنان به فرزند خود امر کنند که فلان کس را به دوستی نگیرد یا نماز را به جماعت بخواند، باید چنین کند زیرا اطاعت آنان واجب است. البته اطاعت والدین بر فرمان خداوند پیشی نمی‌گیرد. امام رضا(ع) می‌فرمایند: «نیک‌رفتاری با والدین واجب است، حتی اگر مشرک باشند. البته اگر به نافرمانی از خداوند فرمان دادند دستورشان مطاع نیست زیرا: «لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ».

امام سجاد(ع) دعای مفصلی برای والدین دارند، که هر کسی می‌‌تواند در حیات والدین یا پس از آن این دعا را بخواند و از خداوند برایشان طلب مغفرت و رحمت کند.

رضایت پدر و مادر

«یکی از رسول خدا(ص) پرسید: حق پدر و مادر بر من چیست؟ فرمودند: آن دو بهشت و دوزخ تواند. همچنین فرموده‌اند: خرسندی خدا در رضایت پدر است و خشم خداوند در خشم او».

عدم اطاعت پدر و مادر

در این موارد از والدین نباید اطاعت کرد: وقتی که آنان با فساد خود زمینه فساد اخلاقی فرزند را فراهم می‌سازند. وقتی که والدین فرزند را به گناه و نافرمانی از خدا وادار می‌کنند و زمانی که جامعه اسلامی مورد هجوم قرار گرفته و والدین اجازه شرکت در جهاد را نمی‌دهند.

منابع

1. دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی