بحث:حضرت نرجس خاتون در تاریخ اسلامی

نرجس خاتون

امام عسکری(ع) هرگز همسری اختیار نکرد و نسل وی تنها از طریق کنیزی که مادر حضرت مهدی(ع) بود، دوام یافت؛ اگرچه نام مادر حضرت مهدی(ع) در منابع با اختلاف گسترده‌ای ضبط شده است و نام‌هایی چون نرجس، صقیل، سوسن، ریحانه و مریم به چشم می‌خورد^[۱]. شاید نام‌های مختلف به این جهت در منابع آمده که حضرت خادمان رومی و صقلابی و ترک داشته است^[۲] و شاید به منظور پنهان نگاه داشتن تولد حضرت مهدی(ع) بوده است. در هر صورت نرجس مشهورترین نامی است که در منابع دیده می‌شود^[۳]. امکان دارد نام اصلی او همان نرجس باشد و دیگر اسامی، به جز صقیل را بانوی او حکیمه دختر امام جواد(ع) به وی داده باشد. مردم آن زمان کنیزان را برای خوشامدگویی به اسامی گوناگون می‌خواندند و نرجس، ریحانه و سوسن همه اسامی گل‌ها هستند.

شهید اول (م ۷۸۶ق) نام او را مریم بن زید علویه ذکر می‌کند^[۴]. حال نام همسرش هرچه باشد، این سؤال مطرح می‌شود که او از کدامین شهر به سامرا آمد؟ قدیمی‌ترین خبر درباره ملیت مادر امام دوازدهم به سال ۲۸۶ قمری برمی‌گردد. شیخ صدوق نخستین بار به نقل از محمد بن بحر شیبانی که روایت خود را به بشر بن سلیمان نخاس منسوب می‌داند، این موضوع را ذکر کرده است. طبق این خبر او شخصی مسیحی مذهب از روم بود که توسط نیروهای اسلامی به اسارت درآمد و به صورت کنیز در معرض فروش قرار گرفت. نخاس وی را از بازار برده‌فروشان بغداد خرید و به محضر امام هادی(ع) در سامرا فرستاد. روایت صدوق پس از بیان این مطلب به سبک شرح‌حال‌نویسی زندگی قدیسین درمی‌آید. روایت می‌شود که مادر امام دوازدهم ملیکه بنت یشوع، نوه دختری قیصر روم بود، مادرش از اعقاب شمعون، حواری عیسی(ع) بوده است. ملیکه در کاخ جدش، حضرت مریم و حضرت فاطمه سلام الله علیهما را در عالم رؤیا می‌بیند. فاطمه(س) او را به اسلام دعوت می‌کند و وی را متقاعد می‌سازد تا خود را به اسارت لشکریان اسلام درآورد^[۵].

وفات: طبق نظر صدوق وی قبل از رحلت شوهرش امام عسکری(ع) به سال ۲۶۰ هجری درگذشته است^[۶]، ولی بنا به روایت نجاشی پس از این سال نیز در قید حیات بوده و در خانه محمد بن علی بن حمزه از دستیاران نزدیک همسرش امام عسکری(ع) پنهان شده است^[۷].

فرزند: براساس اکثر منابع شیعه و اهل سنت تنها فرزند امام عسکری(ع)، حضرت مهدی(ع) مسمی به محمد است که بنابر قول مشهور در روز جمعه نیمه ماه شعبان سال ۲۵۵ هجری در سامرا متولد شد^[۸].^[۹]

پانویس

↑ کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۷۴؛ الغیبة، ص۲۱۳؛ تاریخ الائمه، ص۲۶؛ الهدایة الکبری، ص۲۴۸؛ اثبات الوصیه، ص۲۶۶؛ جمهرة أنساب العرب، ص۶۱؛ سیر اعلام النبلاء، ج۱۳، ص۱۲۱؛ تاریخ موالید الائمه و وفیاتهم، ص۲۰۱؛ جامع المقال، ص۱۶۰.
↑ اثبات الوصیه، ص۲۶۶.
↑ کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۷۴؛ الغیبة طوسی، ص۲۱۳؛ الهدایة الکبری، ص۲۴۸.
↑ بحارالانوار، ج۵۱، ص۲۸، به نقل از الدروس.
↑ ر.ک: کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۱۷-۳۲۳.
↑ کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۴۳۱.
↑ رجال نجاشی، ص۲۶۷.
↑ ر.ک: مروج الذهب، ج۴، ص۱۹۹؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۶۷؛ مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ج۳، ص۵۲۳؛ الائمة الاثنی عشر، ابن طولون، ص۱۱۳؛ الکامل فی التاریخ، ج۷، ص۲۷۴؛ الفصول المهمه، ص۲۷۳؛ وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۶؛ الاتحاف بحب الاشراف، ص۱۷۸؛ ینابیع المودة، ص۴۵۲؛ نور الابصار، ص۱۸۳.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۸۷.

[1] کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۷۴؛ الغیبة، ص۲۱۳؛ تاریخ الائمه، ص۲۶؛ الهدایة الکبری، ص۲۴۸؛ اثبات الوصیه، ص۲۶۶؛ جمهرة أنساب العرب، ص۶۱؛ سیر اعلام النبلاء، ج۱۳، ص۱۲۱؛ تاریخ موالید الائمه و وفیاتهم، ص۲۰۱؛ جامع المقال، ص۱۶۰.

[2] اثبات الوصیه، ص۲۶۶.

[3] کمال الدین و تمام النعمه، ص۴۷۴؛ الغیبة طوسی، ص۲۱۳؛ الهدایة الکبری، ص۲۴۸.

[4] بحارالانوار، ج۵۱، ص۲۸، به نقل از الدروس.

[5] ر.ک: کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۳۱۷-۳۲۳.

[6] کمال الدین و تمام النعمه، ج۱، ص۴۳۱.

[7] رجال نجاشی، ص۲۶۷.

[8] ر.ک: مروج الذهب، ج۴، ص۱۹۹؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۶۷؛ مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ج۳، ص۵۲۳؛ الائمة الاثنی عشر، ابن طولون، ص۱۱۳؛ الکامل فی التاریخ، ج۷، ص۲۷۴؛ الفصول المهمه، ص۲۷۳؛ وفیات الاعیان، ج۳، ص۳۱۶؛ الاتحاف بحب الاشراف، ص۱۷۸؛ ینابیع المودة، ص۴۵۲؛ نور الابصار، ص۱۸۳.

[9] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۸۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]