بحث:عمرو بن قرظه انصاری در تاریخ اسلامی

عمرو بن قرظه انصاری در گزیده دانشنامه امام حسین

نام او عمرو بن قرظة بن کعب انصاری است که پدرش قرظة بن کعب، یکی از یاران نامدار پیامبر خدا(ص) است که در جنگ اُحد و سایر جنگ‌ها، همراه سپاه اسلام بود. گفتنی است که ری، در دوران زمامداری خلیفه دوم، به وسیله قَرظَة بن کعب، فتح شد. وی در دوران خلافت امام علی(ع) نیز با ایشان، همراهی می‌کرد. روز عاشورا، عمرو بن قَرَظه، به نمایندگی از امام(ع) با عمر بن سعد، گفتگو کرد و هنگام نبرد، عاشقانه با دشمن جنگید. او در آخرین دیدارش با امام(ع)، در حالی که به شدّتْ زخمی شده بود، به ایشان گفت: [به پیمانم] وفا کردم؟ امام(ع) پاسخ داد: «آری. تو در بهشت، پیشِ روی من هستی. به پیامبر خدا(ص)، از جانب من، سلام برسان و به ایشان بگو که من هم در پی [تو] می‌آیم»^[۱]. سپس عمرو بن قَرظَه، جنگید تا به شهادت رسید.

در کتاب الملهوف آمده است که: عمرو بن قرظه انصاری، بیرون آمد و از حسین(ع)، اجازه میدان رفتن گرفت و امام(ع)، اجازه داد. او به سان مشتاقان به پاداش، جنگید و در خدمت به فرمانروای آسمان، بس کوشید تا این که تعداد فراوانی از گروه ابن زیاد را کُشت و میان درستکاری و جهاد، جمع کرد. تیری به سوی حسین(ع) نمی‌آمد، جز آنکه دستش را جلو آن می‌گرفت، و شمشیری کشیده نمی‌شد، جز آنکه با قلبش، با آن، رویارویی می‌کرد و هیچ آسیبی به حسین(ع) نرسید، تا آن گاه که او بر اثر زخم‌هایی زمین‌گیر شد. او به حسین(ع) رو کرد و گفت: ای فرزند پیامبر خدا! آیا [به پیمانم] وفا کردم؟ امام(ع) فرمود: «آری، تو در بهشت، پیشِ روی من هستی. سلامِ مرا به پیامبر خدا(ص) برسان و به او بگو که: من، در پی [تو] می‌آیم». سپس جنگید تا کشته شد. خشنودی خدا، بر او باد!^[۲]^[۳]

شهادت عمرو بن قرظه

ایشان روز ششم محرم خود را به امام در کربلا رساند. سید بن طاووس می‌گوید: بعد از شهادت عبدالرحمن، عمرو بن قرظه انصاری برای رفتن به میدان آماده شد و از امام حسین(ع) اجازه گرفت. امام(ع) به وی اجازه داد. او نظیر افرادی که مشتاق آخرت باشند جهاد کرد و در خدمت به دین سخت تلاش کرد تا اینکه گروه زیادی از لشکر ابن زیاد را به درک واصل کرد، او از امام(ع) دفاع می‌کرد، هیچ تیری به طرف امام حسین نمی‌آمد مگر اینکه بدن خود را هدف آن قرار می‌داد. هیچ شمشیری برای حسین(ع) کشیده نمی‌شد مگر اینکه قلب خود را هدف آن می‌نمود، جنگید تا اینکه بدنش به وسیله زخم و جراحات داغ شد! آنگاه متوجه امام شد و گفت: أوفيت يابن رسول الله؛ یا ابن رسول الله! آیا من به وعده خود وفا کردم؟

حضرت فرمود: «نَعَمْ أَنْتَ أَمَامِي فِي الْجَنَّةِ فَأَقْرِئْ رَسُولَ اللَّهِ(ص) مِنِّي السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُ أَنِّي فِي الْأَثَرِ»؛ آری، تو از من زودتر داخل بهشت خواهی شد. سلام مرا به پیامبر خدا(ص) برسان و به حضرت بفرما که من هم به زودی می‌آیم. سپس او به قدری جهاد نمود که شهید شد. در کتاب مناقب می‌گوید: وی این رجز را می‌خواند: قد علمت كتيبة الانصاري *** ان سوف احمي حوزة الدمار ضرب غلام غير نكس شاري *** دون حسين مهجتي و داري یعنی: گروه انصار می‌دانند که من به زودی از حریم دین خود حمایت می‌کنم. زدن جوانی که در فدا نمودن جان و خانه خود برای حسین(ع) کوتاهی نخواهد کرد^[۴].

قرظه پدر عمرو انصاری از صحابه پیامبر و از شعرای عرب بود و در کوفه می‌زیست و در رکاب علی در چندین جنگ شرکت کرده بود و در صفین پرچم‌دار امام علی بود. قرظه دو پسر داشت عمرو و علی. علی در سپاه عمر سعد بود وقتی برادرش عمرو کشته شد، بانگ زد ای حسین! ای دروغگو پسر دروغگو که برادرم را گمراه کردی و فریب دادی تا اینکه او را به وادی مرگ کشاندی. امام در جوابش فرمود: من او را نفریفتم، خدا او را هدایت کرد اما تو به گمراهی کشیده شدی^[۵].^[۶]

پانویس

↑ «نَعَمْ أَنْتَ‏ أَمَامِي‏ فِي‏ الْجَنَّةِ فَاقْرَأْ رَسُولَ اللَّهِ(ص) عَنِّي السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُ أَنِّي فِي الْأَثَرِ».
↑ «خَرَجَ عَمْرُو بْنُ قُرْطَةَ الْأَنْصَارِيُّ فَاسْتَأْذَنَ الْحُسَيْنَ(ع) فَأَذِنَ لَهُ فَقَاتَلَ قِتَالَ الْمُشْتَاقِينَ إِلَى الْجَزَاءِ وَ بَالَغَ‏ فِي‏ خِدْمَةِ سُلْطَانِ‏ السَّمَاءِ حَتَّى قَتَلَ جَمْعاً كَثِيراً مِنْ حِزْبِ ابْنِ زِيَادٍ وَ جَمَعَ بَيْنَ سَدَادٍ وَ جِهَادٍ وَ كَانَ لَا يَأْتِي إِلَى الْحُسَيْنِ‏(ع) سَهْمٌ إِلَّا اتَّقَاهُ بِيَدِهِ وَ لَا سَيْفٌ إِلَّا تَلَقَّاهُ بِمُهْجَتِهِ فَلَمْ يَكُنْ يَصِلُ إِلَى الْحُسَيْنِ(ع) سُوءٌ حَتَّى أُثْخِنَ بِالْجِرَاحِ فَالْتَفَتَ إِلَى الْحُسَيْنِ(ع) وَ قَالَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ(ص) أَ وَفَيْتُ فَقَالَ نَعَمْ أَنْتَ أَمَامِي فِي الْجَنَّةِ فَاقْرَأْ رَسُولَ اللَّهِ(ص) عَنِّي السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُ أَنِّي فِي الْأَثَرِ فَقَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ» (الملهوف، ص۱۶۲؛ بحار الأنوار، ج۴۵، ص۲۲).
↑ محمدی ری‌شهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین ص ۵۵۸.
↑ بحار، ج۴۵، ص۲۲؛ مناقب، ج۴، ص۱۰۴.
↑ ابصار العین، ص۱۳۸.
↑ راجی، علی، مظلومیت سیدالشهداء ج۲، ص۶۱.

[1] «نَعَمْ أَنْتَ‏ أَمَامِي‏ فِي‏ الْجَنَّةِ فَاقْرَأْ رَسُولَ اللَّهِ(ص) عَنِّي السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُ أَنِّي فِي الْأَثَرِ».

[2] «خَرَجَ عَمْرُو بْنُ قُرْطَةَ الْأَنْصَارِيُّ فَاسْتَأْذَنَ الْحُسَيْنَ(ع) فَأَذِنَ لَهُ فَقَاتَلَ قِتَالَ الْمُشْتَاقِينَ إِلَى الْجَزَاءِ وَ بَالَغَ‏ فِي‏ خِدْمَةِ سُلْطَانِ‏ السَّمَاءِ حَتَّى قَتَلَ جَمْعاً كَثِيراً مِنْ حِزْبِ ابْنِ زِيَادٍ وَ جَمَعَ بَيْنَ سَدَادٍ وَ جِهَادٍ وَ كَانَ لَا يَأْتِي إِلَى الْحُسَيْنِ‏(ع) سَهْمٌ إِلَّا اتَّقَاهُ بِيَدِهِ وَ لَا سَيْفٌ إِلَّا تَلَقَّاهُ بِمُهْجَتِهِ فَلَمْ يَكُنْ يَصِلُ إِلَى الْحُسَيْنِ(ع) سُوءٌ حَتَّى أُثْخِنَ بِالْجِرَاحِ فَالْتَفَتَ إِلَى الْحُسَيْنِ(ع) وَ قَالَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ(ص) أَ وَفَيْتُ فَقَالَ نَعَمْ أَنْتَ أَمَامِي فِي الْجَنَّةِ فَاقْرَأْ رَسُولَ اللَّهِ(ص) عَنِّي السَّلَامَ وَ أَعْلِمْهُ أَنِّي فِي الْأَثَرِ فَقَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ» (الملهوف، ص۱۶۲؛ بحار الأنوار، ج۴۵، ص۲۲).

[3] محمدی ری‌شهری، محمد، گزیده دانشنامه امام حسین ص ۵۵۸.

[4] بحار، ج۴۵، ص۲۲؛ مناقب، ج۴، ص۱۰۴.

[5] ابصار العین، ص۱۳۸.

[6] راجی، علی، مظلومیت سیدالشهداء ج۲، ص۶۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]