ثابت بن هرمز فارسی در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث ثابت بن هرمز فارسی است. ثابت بن هرمز فارسی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ثابت بن هرمز فارسی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابومقدام ثابت بن هرمز فارسی از موالیان خاندان عجل بن لحیم است و به همین دلیل به او عجلی گفتهاند. چون شغلش آهنگری بود، به حداد نیز شهرت یافته است.
ثابت از راویان حدیث و در شمار اصحاب امام سجاد، امام باقر و امام صادق(ع) بود[۱]. احادیثی از او در کتاب کافی و کامل الزیارات وجود دارد[۲].
عدهای ثابت را «بُتری»[۳] مذهب نامیدهاند. احادیثی که از او در منابع معتبر روایت شده، با «بتری» بودنش منافات[۴] دارند.
ممکن است که از این فرقه، خارج شده و به راه امامت پیوسته است. شاهد این امر آن است که روزی عدهای از معتقدان به این فرقه نزد زید بن علی(ع) آمدند و گفتند: «ما دوست علی و حسن و حسین(ع) هستیم و از دشمنان آنان بیزاریم». افزودند: «از ابوبکر و عمر نیز خشنود و از دشمنانشان بیزاریم» ناگهان زید برآشفت و گفت: «آیا از فاطمه(س) بیزارید؟ رشته دوستیتان را از ما بریدید و خداوند پیوند ولایتش را از شما ببرد»[۵]. پس از این واقعه، او به شیعه حقیقی گرایش یافت.
ثابت را بسیاری از رجالیان اهل سنت ستودهاند و موثق دانستهاند و افرادی چون ابن جوزی و گروهی از اکابر شیعه او را تضعیف کردهاند. او در سال ۱۱۴ ه.ق درگذشت.[۶]
ثابت بن هرمز فارسی در راویان مشترک
ثابت فرزند «هرمز»[۷] مولی و آزاد شده خاندان عجل بن لجیم است و به همین جهت او را عجلی گفتهاند و از آنجا که شغلش آهنگری بود، حدّادش نیز نامیدهاند. کنیه مشهور وی ابو مقدام است.
برخی او را بُتْری خواندهاند. بتریه پیروان حسن بن صالح بن حی و کثیر النوی (سران فرقه زیدیه) هستند و معتقدند: امیرمؤمنان(ع) بهترین مردم است؛ آن حضرت خلافت را با رضایت خود به ابو بکر و عمر واگذارد و به پیشوایی آنان خشنود بود؛ هر کس از فرزندان علی(ع) خروج کند، امام بوده و پیرویاش لازم است؛ خوردن مارماهی و نوشیدن شراب جایز است[۸].
نسبت بُتْریّه، بر گرفته از سخن زید بن علی(ع)است. هنگامی که گروهی مانند: سدیر، سلمة بن کهیل، ابو مقدام، سالم بن ابی حفصه و کثیر النوی بر امام باقر(ع) وارد شده، گفتند: ما دوست علی، حسن و حسین(ع) هستیم و از دشمنان آنان بیزاریم و افزودند: از ابوبکر و عمر نیز خشنود و از دشمنانشان بیزاریم. ناگهان زید بن علی(ع) بر آشفت و گفت: آیا از فاطمه(س) بیزارید رشته دوستیتان را از ما بریدید، خداوند پیوند ولایتش را از شما ببرد. از آن پس بُتْریّه نامیده شدند [۹].
طبقه و منزلت روایی ثابت. وی از طبقه ششم و از اصحاب و راویان امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) است. نجاشی میگوید: او نسخهای از امام سجاد(ع) را روایت کرده است.
بسیاری از رجالیان اهل سنت، مانند: احمد بن حنبل، یحیی بن معین، نسائی، ابوداوود و ابن حبان او را ستوده و موثق دانستهاند، لکن دارقطنی و ابن جوزی از اهل سنت، علامه، طریحی و کاظمی از شیعه او را تضعیف کردهاند.
او علاوه بر امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع)از کسانی چون: حبة بن جوین عرنی، زید بن وهب جهنی، سعید بن جبیر، سعید بن مسیب و پدرش هرمز روایت کرده است و کسانی چون: سفیان ثوری، سلیمان بن مهران، شعبة بن حجاج، عمرو بن ثابت (پسرش) از وی روایت کردهاند. روایات او در سنن نسائی، ابن ماجه و ابو داوود آمده است.
با توجه به طبقه روایی ثابت میتوان گفت که وی پس از ۱۱۴ﻫ.ق درگذشته است.[۱۰]
منابع
پانویس
- ↑ کشی، رجال، ص۸۴؛ طوسی، رجال، ص۸۴، ۱۱۰ و ۱۶۰.
- ↑ اعیان الشیعه، ج۴، ص۱۶؛ معجم الرجال الحدیث، ج۳، ص۳۹۴.
- ↑ «بتریه» به فتح و یا ضم باء از فرقه زیدیه بودند که معتقد بودند علی(ع) بهترین مردم بود و با رضایت، حکومت را به ابوبکر و عمر واگذار کرد. ر.ک: محمد جواد مشکور، فرهنگ اسلامی، ص۱۰.
- ↑ اعیان الشیعه، ج۴، ص۱۶.
- ↑ کشی، رجال، ص۳۰۷.
- ↑ قریشی، سید حسن، اصحاب ایرانی ائمه اطهار، ص99 - 100.
- ↑ نام سردار ایرانی است که با خالد بن ولید جنگید و در کاظمیه کشته شد.(اکفر من هرمز) که در امثال عرب آمده به اشاره همین هرمز است (لغت نامه دهخدا).
- ↑ رجال کشی / ش ۴۲۲؛ ترجمه فرق الشیعه ۱۵، ۱۹، ۲۶ و ۳۸ و المقالات و الفرق ۱۰، ۱۸ و ۷۳.
- ↑ رجال کشی / ش ۴۲۹.
- ↑ عزیزی، رستگار، بیات، راویان مشترک، ج۲، ص 44.