ابن قولویه قمی
ابن قولویه قمی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابن قولویه قمی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابوالقاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن قولویه قمی[۱] از عالمان، محدثان و فقیهان صاحبنظر شیعه است[۲]. پدرش ملقب به «مسلمه» بود و خود او در طبقه هشتم راویان جای دارد[۳]. وی بیواسطه از امامان معصوم روایتی نقل نکرده است[۴]؛ با این حال از محدثانی همچون علی بن حسین بن موسی بن بابویه، محمد بن یعقوب کلینی، محمد بن الحسن و جعفر بن محمد بن مسعود حدیث آموخته و روایت کرده است[۵]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید) و هارون بن موسی تلعکبری میباشند[۶].
علما و رجالنویسان بر وثاقت و جلالت قدر جعفر بن محمد بن قولویه تأکید کردهاند. نجاشی نوشته است: ابوالقاسم از موثقترین و برجستهترین اصحاب ما در فقه و حدیث است و هر زیبایی و فقاهتی که مردم به آن ستوده شوند، او بالاتر از آن قرار دارد[۷]. طبق روایتی که قطبالدین راوندی از باب معجزات نقل میکند، گویا جعفر بن محمد در سال ۳۳۹ هجری قمری در بغداد بیمار شد و نامهای توسط نایب خود به مکه فرستاد تا به دست نصبکننده حجرالأسود یعنی امام زمان(ع) برسد و از سرنوشت بیماریاش بپرسد؛ آن حضرت نیز پاسخ دادند که از این بیماری باکی نیست و مرگ او پس از ۳۰ سال فرا میرسد[۸].
وی در حدود سال ۳۶۸ یا ۳۶۹ هجری قمری درگذشت[۹] و کتابهای فراوانی از جمله جامع الزیارات یا کامل الزیارات[۱۰]، مداواة الجسد، الصلاة، کتاب الجمعة و الجماعة، قیام اللیل، الرضاع، الصداق، الأضاحی و الصرف از آثار اوست[۱۱].[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ بفتح المیم، و إسکان السین. (إیضاح الاشتباه، ص۱۳۳، ش۱۳۶)؛ بفتح المیم، و سکون السین، و فتح اللام و المیم أیضا، و التاء. (خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلّی)، ص۳۱، ش۶).
- ↑ معجم المؤلفین، ج۳، ص۱۴۶: عالم مشارک فی أنواع من العلوم.
- ↑ الموسوعة الرجالیه (طبقات رجال الفقیه)، ص۲۰۵.
- ↑ رجال الطوسی، ص۴۱۸، ش۶۰۳۸؛ نیز ر.ک: معجم المؤلفین، ج۳، ص۱۴۶.
- ↑ کامل الزیارات، ص۱۰، (ح۱)، ص۱۶، (ح۳)، ص۱۳۷، (ح۳)، ص۲۶۰ و ۲۶۶، (ح ۲)؛ الإختصاص، ص۱، ۲، ۱۱، ۵۱ و ۸۷؛ رجال النجاشی، ص۱۴۱، ش۳۶۶؛ وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۲۹۴، ح۳۳۷۸۲؛ کتاب المزار (مفید)، ص۱۷، (ح۱)، ص۲۳، (ح۱) و ص۵۱، (ح۱).
- ↑ الإختصاص، ص۱؛ رجال النجاشی، ص۷۵، ش۱۸۰؛ رجال الطوسی، ص۴۱۸، ش۶۰۳۸.
- ↑ ذهبی عبارت و کل ما یوصف به الناس... را از شیخ مفید دانسته است. (تاریخ الإسلام، ج۲۶، ص۳۹۳: و قال فیه المفید: کما یوصف الناس من جمیل و فقه و دین و ثقة، فهو فوق ذلک.
"جعفر بن محمد بن قولویه القمی، یکنی أبا القاسم، ثقة" طوسی، الفهرست، ص۱۰۹، ش۱۴۱. - ↑ «مَا رُوِیَ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ قَالَ لَمَّا وَصَلْتُ بَغْدَادَ فِی سَنَةِ تِسْعٍ وَ ثَلَاثِینَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ لِلْحَجِّ وَ هِیَ السَّنَةُ الَّتِی رَدَّ الْقَرَامِطَةُ»
در بعضی نُسَخ به جای تسع، کلمه سبع ثبت شده است؛ ولی صحیح تسع است؛ زیرا قرامطه در سال ۳۳۹ هجری قمری حجرالأسود را برداشته بودند. ر.ک: الکامل فی التاریخ، ج۸، ص۴۸۶؛ النجوم الزاهره، ج۳، ص۳۰۱؛ العبر، ج۲، ص۵۶.
فرقة من الشیعة الإسماعیلیة المبارکیة، و قالوا بأن الإمام بعد جعفر الصادق(ع) هو محمد بن إسماعیل بن جعفر و هو الإمام القائم المهدی، و هو رسول و هو حی لم یمت و أنه فی بلاد الروم و أنه من أولی العزم. أنشئوا دولتهم فی البحرین ثم توسعوا غربا حتی وصلوا بلاد الشام سنة ۲۸۸. ر.ک: معجم الفرق الإسلامیه، ص۱۹۲.
«فِیهَا الْحَجَرَ إِلَی مَکَانِهِ مِنَ الْبَیْتِ کَانَ أَکْبَرُ هَمِّی الظَّفَرَ بِمَنْ یَنْصِبُ الْحَجَرَ لِأَنَّهُ یَمْضِی فِی أَثْنَاءِ الْکُتُبِ قِصَّةُ أَخْذِهِ وَ أَنَّهُ یَنْصِبُهُ فِی مَکَانِهِ الْحُجَّةُ فِی الزَّمَانِ کَمَا فِی زَمَانِ الْحَجَّاجِ وَضَعَهُ زَیْنُ الْعَابِدِینَ(ع) فِی مَکَانِهِ فَاسْتَقَرَّ. فَاعْتَلَلْتُ عِلَّةً صَعْبَةً خِفْتُ مِنْهَا عَلَی نَفْسِی وَ لَمْ یَتَهَیَّأْ لِی مَا قَصَدْتُ لَهُ فَاسْتَنَبْتُ الْمَعْرُوفَ بِابْنِ هِشَامٍ وَ أَعْطَیْتُهُ رُقْعَةً مَخْتُومَةً أَسْأَلُ فِیهَا عَنْ مُدَّةِ عُمُرِی وَ هَلْ تَکُونُ الْمَنِیَّةُ فِی هَذِهِ الْعِلَّةِ أَمْ لَا وَ قُلْتُ هَمِّی إِیصَالُ هَذِهِ الرُّقْعَةِ إِلَی وَاضِعِ الْحَجَرِ فِی مَکَانِهِ وَ أَخْذُ جَوَابِهِ وَ إِنَّمَا أَنْدُبُکَ لِهَذَا. قَالَ فَقَالَ الْمَعْرُوفُ بِابْنِ هِشَامٍ لَمَّا حَصَلْتُ بِمَکَّةَ وَ عُزِمَ عَلَی إِعَادَةِ الْحَجَرِ بَذَلْتُ لِسَدَنَةِ الْبَیْتِ جُمْلَةً تَمَکَّنْتُ مَعَهَا مِنَ الْکَوْنِ بِحَیْثُ أَرَی وَاضِعَ الْحَجَرِ فِی مَکَانِهِ وَ أَقَمْتُ مَعِی مِنْهُمْ مَنْ یَمْنَعُ عَنِّی ازْدِحَامَ النَّاسِ فَکُلَّمَا عَمَدَ إِنْسَانٌ لِوَضْعِهِ اضْطَرَبَ وَ لَمْ یَسْتَقِمْ فَأَقْبَلَ غُلَامٌ أَسْمَرُ اللَّوْنِ حَسَنُ الْوَجْهِ فَتَنَاوَلَهُ وَ وَضَعَهُ فِی مَکَانِهِ فَاسْتَقَامَ کَأَنَّهُ لَمْ یَزُلْ عَنْهُ وَ عَلَتْ لِذَلِکَ الْأَصْوَاتُ وَ انْصَرَفَ خَارِجاً مِنَ الْبَابِ فَنَهَضْتُ مِنْ مَکَانِی أَتْبَعُهُ وَ أَدْفَعُ النَّاسَ عَنِّی یَمِیناً وَ شِمَالًا حَتَّی ظُنَّ بِیَ الِاخْتِلَاطُ فِی الْعَقْلِ وَ النَّاسُ یُفْرِجُونَ لِی وَ عَیْنِی لَا تُفَارِقُهُ حَتَّی انْقَطَعَ عَنِ النَّاسِ فَکُنْتُ أُسْرِعُ السَّیْرَ خَلْفَهُ وَ هُوَ یَمْشِی عَلَی تُؤَدَةٍ وَ لَا أُدْرِکُهُ. فَلَمَّا حَصَلَ بِحَیْثُ لَا أَحَدٌ یَرَاهُ غَیْرِی وَقَفَ وَ الْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ هَاتِ مَا مَعَکَ. فَنَاوَلْتُهُ الرُّقْعَةَ فَقَالَ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنْظُرَ فِیهَا قُلْ لَهُ لَا خَوْفَ عَلَیْکَ فِی هَذِهِ الْعِلَّةِ وَ یَکُونُ مَا لَا بُدَّ مِنْهُ بَعْدَ ثَلَاثِینَ سَنَةً قَالَ فَوَقَعَ عَلَیَّ الزَّمَعُ حَتَّی لَمْ أُطِقْ حَرَاکاً وَ تَرَکَنِی وَ انْصَرَفَ. قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ فَأَعْلَمَنِی بِهَذِهِ الْجُمْلَةِ فَلَمَّا کَانَ سَنَةُ تِسْعٍ وَ سِتِّینَ اعْتَلَّ أَبُو الْقَاسِمِ فَأَخَذَ یَنْظُرُ فِی أَمْرِهِ وَ تَحْصِیلِ جَهَازِهِ إِلَی قَبْرِهِ وَ کَتَبَ وَصِیَّتَهُ وَ اسْتَعْمَلَ الْجِدَّ فِی ذَلِکَ. فَقِیلَ لَهُ مَا هَذَا الْخَوْفُ وَ نَرْجُو أَنْ یَتَفَضَّلَ اللَّهُ تَعَالَی بِالسَّلَامَةِ فَمَا عَلَیْکَ مَخُوفَةٌ. فَقَالَ هَذِهِ السَّنَةُ الَّتِی خُوِّفْتُ فِیهَا فَمَاتَ فِی عِلَّتِهِ»، الخرائج و الجرائح، ج۱، ص۴۷۵ – ۴۷۸. نیز ر.ک: کشف الغمة، ج۲، ص۵۰۲ – ۵۰۳؛ بحارالأنوار، ج۵۲، ص۵۸ – ۵۹، ح۴۱؛ مدینةالمعاجز، ج۸، ص۱۵۴ – ۱۵۶، ح۲۷۵۸. - ↑ تاریخ الإسلام، ج۲۶، ص۳۹۴: ذکر ابن أبی علی وفاته فی هذه السنة حدث فی شوال سنة ثمان و ستّین و ثلاثمائة؛
الوافی بالوفیات، ج۱۱، ص۱۱۷: قال الشیخ شمس الدین و أحسبه من أهل مصر ذکر ابن أبی طی وفاته سنة ثمان و ستّین و ثلاثمائة.
عبارت ابن أبیعلی در تاریخ الإسلام ذهبی مصحّف ابن أبی طی است که ابن خلکان به آن اشاره کرده و همین درست است و مراد ابن خلکان از قال الشیخ شمس الدین، ذهبی است.
رجال الطوسی، ص۴۱۸، ش۶۰۳۸؛ نیز ر.ک: معجم المؤلفین، ج۳، ص۱۴۶؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلّی)، ص۳۱، ش۶: توفی سنة تسع و ستین و ثلاثمائة. - ↑ رجال النجاشی، ص۱۲۴، ش۳۱۸؛ طوسی، الفهرست، ص۱۰۹، ش۱۴۱.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۲۳ - ۱۲۴، ش۳۱۸؛ طوسی، الفهرست، ص۱۰۹، ش۱۴۱.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۵۲۸-۵۳۹.