شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی است. شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی در تاریخ اسلامی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: شیرویه بن شهردار بن شیرویه دیلمی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردشیرویه همدانی و مکتب سیرهنویسی موضوعی
این دانشمند ایرانی و شافعی مذهب اهل همدان که تاریخی هم درباره شهر خود و عالمان آن داشته و از آن مطالبی باز مانده به نوعی در کار سیرهنویسی بنیانگذار یا ادامهدهنده مکتبی در سیرهنویسی است که نمونه آن را پس از وی نزد ابوسعد خرگوشی و کتاب شرف النبی او شاهد هستیم. وی نیز همانند ابوسعد خرگوشی کتابی در خواب دارد.
ساختار و محتوای کتاب ریاض الاُنس
کتاب «ریاض الاُنس لعقلاء الإنس» از نظر نگارش و نگاه موضوعی به اخبار سیره تا اندازهای شبیه سبک شرف النبی خرگوشی است که بخش بزرگی از کتاب خود را به صورت موضوعی به رسول(ص) اختصاص میدهند. بخشهای اول کتاب، نسب رسول، اسماء آن حضرت، صفة النبی، اخلاق النبی، و ویژگیهای دیگر آمده (ص ۱۲۰-٢٣۴)، آنگاه وارد سیره شده، سیر تاریخی را به اجمال تا آخرین رویداد حجةالوداع آورده است (ص ۲۸۲) سپس باز به صورت موضوعی، از ازدواج، اولاد، کتّاب، موالی، سلاحها، لباسها و بحث کرده، با ذکر وفات و سقیفه و یاد از فضائل آن حضرت بحث سیره را تمام کرده است (ص ۳۷۰). آنگاه تاریخ خلفا آغاز شده که تا مستظهر بالله ادامه یافته است. کتاب با یک خاتمه پایان یافته است. (ص ۴٨١).
تصحیح و انتشار کتاب و آثار دیگر شیرویه
اثر یاد شده در سال ۲۰۰۷ به عنوان پایاننامه ارشد در دانشگاه قاهره تصحیح و به شکل مناسبی (در ۵٢۶ ص)منتشر شده است. مصحح مقدمه مفصلی درباره روزگار وی، زندگینامه و تألیفات او نوشته که بسیار مبسوط است. او اشاره به برخی از تألیفات دیگر وی درباره پیامبر(ص) دارد که از آن جمله مجموعه معروف حدیثی او الفردوس است که بارها چاپ شده است. آثار دیگر او کتاب مناقب النبی، فضائل النبی و معجزات النبی است که باز نشان از گرایش وی به سیرهنگاری دارد.
گرایش صوفیانه شیرویه و انتقادات محدثان
از نظر محدثان سنی سختگیری مانند ابن تیمیه، و به رغم آنکه وی در مقدمه الفردوس از شیوع احادیث بیسند و قصهای گلایه کرده و گفته است که میخواهد کتابی مشتمل بر احادیث صحیح ارائه دهد، مورد انتقاد قرار گرفته است[۱]. در واقع، شیرویه، نوعی گرایش صوفیانه دارد که ضمناً متمایل به بیان خوابها - به پیروی از احمد بن حنبل هم - هست و همین امر سبب شده است تا علاقه و علقه کسانی مانند ابن تیمیه به او کم باشد.
جایگاه کتاب در ادبیات سیره و تاریخ خلفا
کتاب ریاض الانس، در سیره نبوی و تاریخ خلفاست اما به دلیل آنکه بیش از دو سوم کتاب در سیره است آن را در این بخش یاد کردیم. بخش اخیر کتاب را باید در ادبیات تاریخ خلفانگاری آورد که در این زمینه هم این اثر کتابی با ارزش است. مصحح گفته است که شیرویه، کتاب «اوجر السیر» ابن فاس لغوی را به طور کامل در این کتاب درج کرده است. (ص ٩۵). کتاب بر اساس تنها نسخه برجای مانده از آن در قاهره با تاریخ کتابت ۵٨۵، منتشر شده است.[۲]
منابع
پانویس
- ↑ ریاض الانس، مقدمه، ص۵۸.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۱۳۷.