فرزندان حضرت خدیجه در تاریخ اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث فرزندان حضرت خدیجه است. فرزندان حضرت خدیجه از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: فرزندان حضرت خدیجه در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

فرزندان خدیجه از نبی اکرم(ص)‌

حمیری با سندی از امام باقر(ع) نقل کرده است که رسول الله از خدیجه دارای فرزندانی شد که عبارتند از: قاسم، طاهر، ام کلثوم، رقیة، زینب و فاطمه.

شیخ صدوق با سند خود از امام صادق(ع) روایت می‌کند که رسول الله دارای فرزندانی به نام‌های: قاسم و طاهر - که همان عبد الله است - ام کلثوم، رقیه، زینب و فاطمه شد.

کلینی می‌نویسد: رسول اکرم(ص) قبل از بعثت صاحب فرزندانی به نام‌های: قاسم، رقیه، زینب و ام کلثوم، و بعد از بعثت صاحب طیب و طاهر و فاطمه شد. همچنین روایت شده است که بعد از مبعث صاحب فرزندی غیر از فاطمه نشده است و طیب و طاهر قبل از مبعث متولد شده‌اند.

شیخ طبرسی می‌نویسد: اوّلین فرزندی که خدیجه حامله شد، عبد الله بن محمد بود که همان طیب و طاهر است و مردم به اشتباه می‌گویند: خدیجه چهار پسر به نام‌های قاسم، عبد الله، طیب و طاهر به دنیا آورده است، در حالی که از رسول الله فقط دارای دو پسر به نام‌های عبد الله و قاسم بوده است و گفته شده است که قاسم اوّلین و بزرگ‌ترین فرزند رسول اکرم(ص) بوده است و کینه‌اش نیز از نام وی گرفته شده است. همچنین چهار دختر به نام‌های زینب، رقیه، ام کلثوم و فاطمه داشته است.

ابن شهر آشوب در مورد اولاد آن حضرت گفته است: فرزندانش از خدیجه عبارتند از: قاسم و عبد الله که همان طاهر و طیب هستند و چهار دختر به نام‌های زینب، رقیه، ام کلثوم و فاطمه... و در الانوار و الکشف و اللّمع و کتاب بلاذری آمده است: زینب و رقیه، ربیبه‌های رسول اکرم(ص) از جحش بودند و امّا قاسم و طیب در کودکی در مکه مردند، یعنی قاسم فقط هفت روز زنده بود.

علامه مجلسی از کازرونی از ابن عباس نقل کرده است که گفت: اوّلین فرزند رسول الله که قبل از بعثت در مکه متولد شد، قاسم بود و کنیه ابو القاسم نیز از وی بود. سپس زینب و سپس رقیه و فاطمه و ام کلثوم متولد شدند و پس از بعثت عبد الله متولد شد که طیب و طاهر نامیده شد. مادر تمام این فرزندان خدیجه دختر خویلد بود. اولین فرزند آنها که فوت کرد، قاسم بود و سپس عبد الله در مکه از دنیا رفت و برای همین عاص بن وائل سهمی گفت: هرآینه نسل رسول الله(ص) منقطع شد و به این مناسبت خداوند این آیه را نازل کرد: ﴿إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ﴾..

گفته‌اند که آن حضرت دارای سه پسر و چهار دختر به نام‌های: زینب و سپس قاسم، ام کلثوم، فاطمه، رقیه و عبد الله که همان طیب است - و طاهر بوده است.

ابن اسحاق می‌گوید: خدیجه برای رسول الله فرزندانی به نام‌های: قاسم که کینه‌اش را از او گرفته است و طاهر و طیب و زینب و رقیه و ام کلثوم و فاطمه بوده است، اما قاسم و طیب و طاهر در جاهلیت هلاک شدند و اما دخترانش همگی اسلام را درک کرده، مسلمان شدند و هجرت کردند.

ابن هشام می‌نویسد: بزرگ‌ترین پسرش قاسم و سپس طیب و طاهر بوده‌اند و بزرگ‌ترین دخترش رقیه و سپس زینب و ام کلثوم و فاطمه بوده‌اند.

یعقوبی می‌نویسد: قبل از بعثت صاحب فرزندانی به نام‌های: قاسم، رقیه، زینب و ام کلثوم شد و بعد از بعثت صاحب عبد الله شد که همان طیب و طاهر است؛ زیرا در زمان اسلام به دنیا آمد، و سپس فاطمه.

طبری از هشام کلبی به نقل از پدرش می‌نویسد: خدیجه برای رسول الله(ص) هشت فرزند به دنیا آورد که عبارت بودند از: قاسم، طیب، طاهر، عبد الله، زینب، رقیه، ام کلثوم و فاطمه.

مسعودی می‌نویسد: از خدیجه فرزندانی به نام‌های قاسم - که بزرگ‌ترین فرزندش بود و کنیه‌اش از آن گرفته شده است - و رقیه و ام کلثوم در قبل از اسلام و عبد الله که طیب و طاهر هم گفته می‌شد و فاطمه بعد از اسلام متولد شد.

در حاشیه سیره ابن اسحاق بر گفته او که: «قاسم قبل از اسلام فوت کرده است» حاشیه زده شده است در این که قاسم در جاهلیت فوت کرده،اختلاف است و سهیلی در الروض الانف از زبیر نقل کرده است: «قاسم در شیرخوارگی فوت کرد و رسول الله(ص) بعد از مرگ قاسم بر خدیجه وارد شد و دید که او گریه می‌کند. و می‌گوید: ای رسول الله! شیر قاسم فوران می‌کند و می‌ریزد و اگر دوران شیرخوارگی‌اش را تکمیل می‌کرد و سپس می‌مرد، بسی بر من آسان‌تر بود! پس رسول الله گفت: آیا می‌خواهی که صدایش را در بهشت بشنوی؟ گفت: بله و خدا و رسولش را تصدیق می‌کنم. سپس محقّق نتیجه گرفته است که قاسم در جاهلیت نمرده است و الّا پیغمبر چنین نمی‌گفت.

کلینی در فروع کافی با سند خود از عمرو بن شمر از جابر از امام باقر(ع) روایت کرده است که فرمود: به هنگام مرگ قاسم، رسول الله(ص) بر خدیجه وارد شد و دید که گریه می‌کند. از او سؤال کرد که چه چیز باعث گریه‌ات شده است؟ گفت: مرگ فرزند شیرخواره‌ام باعث گریه‌ام شده است. فرمود: ای خدیجه! آیا راضی نیستی که در روز قیامت به جلوی در بهشت بیایی و قاسم در حالی که در آنجا ایستاده است،دست تو را بگیرد و به بهشت ببرد و در بهترین مکان آن تو را جای دهد؟ و این کار برای هر مؤمنی انجام می‌گیرد و خداوند کریم‌تر و عادل‌تر از آن است که میوه قلب کسی را از او بگیرد و بعد از آن او را عذاب کند.

چنان که گذشت قاسم اوّلین و بزرگ‌ترین فرزند رسول اکرم(ص) بوده است و هیچ اختلافی در این نیست که بعد از وی فرزندان دختر در جاهلیت متولد شده‌اند و مجلسی از کازرونی نقل کرده است: بین فرزندان خدیجه یک سال فاصله بوده است و گفته شده است که قاسم - و طیب - هفت شب زنده بوده‌اند و از جبیر بن مطعم نقل شده است که گفت: قاسم در دو سالگی فوت کرد و در این صورت مرگ وی در جاهلیت بوده است.

کلینی در فروع کافی با سند دیگری از عمرو بن شمر از جابر از امام باقر(ع) نقل می‌کند که فرمود: طاهر، پسر رسول الله فوت کرد و ایشان، خدیجه را از گریه کردن نهی کرد، اما روزی بر او وارد شد و دید که گریه می‌کند. سؤال کرد که چه چیزی باعث گریه تو شده است؟ آیا تو را از گریه نهی نکردم؟! گفت: بله یا رسول الله و لکن شیری که می‌بایست بخورد بر زمین می‌ریزد و همین باعث گریه من شده است. رسول الله به او فرمود: آیا راضی به این نیستی که او جلوی در بهشت ایستاده است و هنگامی که تو را می‌بیند دستت را می‌گیرد و به بهترین و خوشبوترین جای آن می‌برد؟ گفت: این چنین است؟ فرمود: خداوند کریم‌تر و عزیزتر از آن است که میوه دل کسی را از او بگیرد و با وجودی که آن شخص صبر می‌کند و با این مصیبت خدا را شکر می‌کند، او را عذاب کند.

این معنا صحیح و راجح است و احتمال می‌دهم که یکی از راویان در طریق حدیث اولی اشتباه کرده و طاهر را با قاسم خلط کرده است و اما خبر الروض الانف، مرسل است و به احتمال زیاد از خبر عمرو بن شمر از جابر و از همان طریقی که خطا در آن صورت گرفته اقتباس شده است.

در نهایت چنین به نظر می‌رسد که عبد الله (طیب و طاهر) بعد از بعثت متولد شده و در شیرخوارگی مرده است، چنان که قاسم پیش از او و پیش از بعثت متولد شده و پس از بعثت و پس از فوت عبد الله فوت شده است؛ چنانچه در نزول سوره کوثر به روایاتی از امام حسن و امام باقر و امام صادق(ص) اشاره خواهد شد.

منابع

1. یوسفی غروی، محمد هادی، تاریخ تحقیقی اسلام ج۱