فرزندان امام باقر
مقدمه
ابن سعد فرزندان حضرت امام باقر(ع) را چهار پسر و دو دختر نوشته است: جعفر صادق(ع) و عبدالله که مادر این دو امفروه دختر قاسم بن محمد بن ابیبکر بود. ابراهیم که مادرش امحکیم دختر اسید بن مغیرة بن أخنس بن شریق ثقفی بود. علی و زینب مادرشان کنیز بود. امّسلمه که مادر او نیز کنیز بود[۱]. مفید و طبرسی پنج پسر و دو دختر به این شرح نوشتهاند: ابوعبدالله جعفر (امام صادق(ع)) و عبدالله که مادر این دو امفروه دختر قاسم بن محمد بن ابیبکر بود. ابراهیم و عبیدالله که در کودکی درگذشتند و مادرشان امحکیم دختر اُسید (اسد و سید هم ثبت شده است) بن مغیرة ثقفی بود. علی، زینب و امسلمه که مادرهایشان کنیز بودهاند[۲]. اربلی ضمن نقل کامل سخن مفید از ابن طلحة شافعی روایت کرده است که او فرزندان امام را سه پسر و یک دختر به نامهای امام صادق(ع)، عبدالله، ابراهیم و امسلمه دانسته است[۳]. علوی عمری فرزندان امام را سه دختر و شش پسر ذکر کرده، اما سومین دختر را نام نبرده و نام پسر ششم را که با ابراهیم و عبیدالله از یک مادر بوده، زید نوشته است[۴]. ابن شهرآشوب با قبول قول شیخ مفید، عبدالله را به اشتباه عبدالله افطح خوانده است[۵]. بنا به نقل ابن طلحه، امام سه پسر به نامهای امام صادق(ع)، عبدالله و ابراهیم و یک دختر به نام امسلمه داشت[۶]. بعضی گفتهاند: امام باقر(ع) جز یک دختر به نام زینب مکنی به امسلمه دختر دیگری نداشته است[۷]. شیخ طوسی از دختری به نام خدیجه برای امام نام میبرد[۸]. سید محسن امین از دختری به نام امالحسن نام میبرد[۹]. ممکن است امام فقط یک یا دو دختر داشته باشد که اسم و یا کنیههای آنان متفاوت باشد. برای مثال زینب مکنی به امسلمه باشد و یا خدیجه مکنی به امالحسن باشد. نسل امام باقر(ع) همچنان که علوی عمری نیز یادآوری کرده، فقط از فرزند برومندش امام صادق(ع) باقی مانده است[۱۰].[۱۱]
امام جعفر صادق (ع)
امام صادق(ع) روز هفدهم ربیع الاوّل[۱۲] سال۸۳[۱۳] در سپیده دم روز جمعه در مدینه دیده به جهان گشود[۱۴]. امام باقر (ع) او را خیر البریة (بهترین مردم) و از مصادیق ﴿الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ﴾[۱۵] میدانست[۱۶].
پدر والامقامش، امام محمد باقر (ع) و مادر ارجمندش ام فَرْوَه دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر[۱۷] بود[۱۸].
۱۲ سال از عمر حضرت در عصر امامت امام سجاد (ع) و بعد از آن ۱۹ سال با امام باقر (ع) سپری شد و ایام امامتش مصادف با خلافت هشام بن عبدالملک، ولید بن یزید بن عبدالملک، یزید بن ولید بن عبدالملک، ابراهیم بن ولید و مروان بن محمد از خلفای اموی و سفاح و منصور دوانیقی، از خلفای عباسی بوده است[۱۹]. کشمکشهای سیاسی و مذهبی، ویژگی بارز روزگار امام صادق (ع) است.
عصر امامت حضرت صادق (ع) از پرآشوبترین دورههای تاریخ اسلام بود و قیامهای بنی العباس در سراسر عالم اسلام با شعار "الرضا من آل محمد" جریان داشت و برخی از علویان و شیعیان که از حقیقت امر مطلع نبودند فریفته این شعار میشدند.
جایگاه علمی امام صادق (ع) نیاز به کشف و بیان ندارد. بنابر گزارش مفضل بن عمر، آن حضرت به فضل الهی، بر جمیع خلق سلطنت علمی داشت و هر آنچه را که در شرق و غرب عالم و در آسمانها و زمین بود، میدانست[۲۰].[۲۱]
امالحسن
امالحسن از راویان احادیث پدر بزرگوارش بود. وی حدیثی را از برادرش امام صادق(ع) درباره سن حضرت فاطمه(س) به هنگام شهادت روایت کرده است[۲۲].[۲۳]
امسلمه
«امسلمه» دختر حضرت امام باقر(ع) از زنان فاضل و برجسته شیعه بود. مادرش امولد بود. وی با محمد ارقط بن عبدالله باهر بن امام زین العابدین(ع) ازدواج کرد و از او فرزندی به نام اسماعیل متولد شد[۲۴]. همسرش از دانشمندان و فقهای مدینه به شمار میرفت. ابوالعباس سفاح چشمه آب متعلق به سعید بن خالد و زمینهای کشاورزی آن را به صورت اقطاع در اختیار او گذاشته بود و او فعالیت و کار کشاورزی انجام میداد و در سن پنجاه و هشت سالگی در مدینه درگذشت[۲۵].
خدیجه
«خدیجه» دختر امام باقر(ع)، از زنان فاضل، محدّثه، عارفه، جلیلالقدر و باتقوا بود که علوم الهی و معارف اسلامی را از محضر پدرش بهره گرفت و در حدیث، نبوغ نمود. شیخ طوسی در رجال خود او را در شمار راویان حدیث و از اصحاب پدرش امام باقر(ع) ضبط نموده و تذکرهنویسان و کتب انساب به شرح حال او پرداخته و او را عابد زاهد جلیلالقدر خوانده و از او به عظمت در دانش و کمال نام بردهاند[۲۶].[۲۷]
عبدالله
علی
ابراهیم
زینب
منابع
پانویس
- ↑ الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۳۵-۲۳۶.
- ↑ الارشاد، ج۲، ص۱۷۶؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۵۱۱؛ تذکرة الخواص، ص۳۰۶-۳۰۷؛ الفصول المهمه، ج۲، ص۹۰۵؛ أعیان الشیعه، ج۱، ص۶۵۱؛ تاج الموالید، ص۹۲.
- ↑ کشف الغمه فی معرفة الائمه، ج۲، ص۳۳۱.
- ↑ المجدی فی انساب الطالبیین، ص۹۴.
- ↑ مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۲۱۰.
- ↑ مطالب السؤول، ص۲۸۲.
- ↑ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۵۱۱؛ مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۲۱۰؛ الفصول المهمه، ج۲، ص۹۰۵؛ مطالب السؤول، ص۲۸۲؛ منتخب الأنوار فی تاریخ الائمة الأطهار(ع)، ص۷۱؛ تاج الموالید، ص۹۲.
- ↑ رجال طوسی، ص۱۵۴؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۳۷۴.
- ↑ المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۶۳؛ اعیان الشیعه، ج۳، ص۴۷۶؛ اعلام النساءالمؤمنات، ص۱۶۷.
- ↑ المجدی فی انساب الطالبیین، ص۹۴.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص۲۷۳ ـ ۲۷۴.
- ↑ نیشابوری، فتال، روضة الواعظین، ج۱، ص۲۱۲؛ طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، ج۱، ص۵۱۴.
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۴۷۲؛ مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، ج۲، ص۲۵۳؛ ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، ج۱، ص۳۲۷؛ طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ص۱۱۰.
- ↑ مصنفات الشیخ المفید، ۱۱/ ۱۷۹ و ۱۸۰؛ نیشابوری، فتال، روضة الواعظین، ج۱، ص۲۱۲.
- ↑ «آنان که در زمین ناتوان شمرده شدهاند» سوره قصص، آیه ۵.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۰۶.
- ↑ مصنفات الشیخ المفید، ۱۱/ ۱۷۹ و ۱۸۰؛ الارشاد، ج۲، ص۲۵۲؛ کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج۱، ص۴۷۵.
- ↑ اثبات الوصیة، ص۱۸۲.
- ↑ اعلام الوری، ۲۶۶.
- ↑ دلائل الامامة، ص۲۶۹.
- ↑ لطفی، مهدی، امامت امام صادق، دانشنامه کلام اسلامی ج۱، ص ۴۳۸؛ اکبر ذاکری، علی، درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه، ص ۲۶۷؛ موحدی، محمد علی، مقاله «امام صادق»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص ۸۲ ـ ۸۴.
- ↑ المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۶۳؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۴۷۶؛ اعلام النساءالمؤمنات، ص۱۶۷.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۴.
- ↑ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۲؛ الشجرة المبارکه، ص۷۵؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۱۹۱؛ روضات الجنات، ج۲، ص۱۲۷؛ البختری، ص۳۴؛ الشجرة المبارکه، ص۷۵؛ منتهی الامال، ج۲، ص۱۳۳۳؛ مسند امام باقر(ع)، ج۱، ص۱۵۱.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۴.
- ↑ برای تفصیل بیشتر ر.ک: رجال طوسی، ص۱۵۴؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۳۷۴؛ أعیان الشیعه، ج۶، ص۳۱۳؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۷؛ جامع الرواة، ج۲، ص۴۵۷؛ مجمع الرجال، ج۷، ص۱۷۳؛ منهج المقال، ص۴۰۰؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۹.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۵.