وراثت در معارف و سیره معصوم
این مدخل زیرشاخهٔ بحث وراثت است. وراثت از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ارث در لغت - وراثت در قرآن - وراثت در حدیث - وراثت در علوم قرآنی - وراثت در فقه اسلامی - وراثت در معارف مهدویت - وراثت در معارف و سیره معصوم - وراثت در معارف و سیره رضوی - پرسش مرتبط نداردوراثت یکی از منابع درآمد اهل بیت(ع)
در اینکه یکی از منابع درآمد معصومان(ع) داراییهای بهارث رسیده به آنهاست، جای تردید نیست؛ چنانکه در استدلال حضرت فاطمه(س) برای استرداد حقوق ارثی و غیرارثی غصبشده خود در برابر ابوبکر، بر این مطلب تصریح شده است[۱] و بسیاری از روایات شاهد مدعاست و در روایتی از امام رضا(ع) دربارۀ اموال بهارثرسیده به حضرت فاطمه(س) چنین آمده است: غیر از فدک و بوستانهای اطراف مدینه، از پیامبر(ص) شش اسب، سه شتر به نامهای «عَضْبَا»، «صَهْبَا» وَ «دیبَاج»، دو قاطر به نامهای «شهْبَا» وَ «دُلْدُل» الاغی به نام «یعفور»، دو گوسفند شیرده، چهل شتر شیرده، شمشیری به نام «ذوالفقار» و ذریح او به نام «ذات الفضول»، عمامۀ او به نام «سَحاب»، دو قطعه لباس رویین به نام «بُرد یمانی»، انگشتری به نام «فاضل»، چوبدستی، تشکهایی از لیف، دو عبای قَطوانی و پشتی و بالشی پوستین بر جای مانده بود که همۀ اینها - جز ذریح، شمشیر، عمامه و انگشتر که اینها را برای امیرمؤمنان(ع) قرار داد - به فاطمه انتقال یافت[۲] که تنها وارث پیامبر(ص) است و آن چهار قطعه نیز که به امیرمؤمنان(ع) منتقل شده، به جهت ادای دین پیامبر(ص) بود[۳].
تعبیر «دو گوسفند شیرده و چهل شتر شیرده» در این گزارش از دامداری پیامبر(ص) حکایت دارد که به گفته مقریزی، تعداد این شتران یکصد عدد بود[۴] و همۀ اینها پس از ایشان به دخترش به ارث رسید، سپس به فرزندان او و امامان انتقال یافت. افزون بر آنکه فدک و باغهای آن حضرت در اطراف مدینه[۵] نیز به آنان انتقال یافت.
گزارشهایی که در عنوانهای مربوط به زراعت امامان نقل شده مبنی بر اینکه بنیانهای زراعی هر یک از ایشان از قبیل آب و ملک به تناسب سهم هر امامی از پدر به او به ارث میرسید، نشانۀ اموال ارثی آنان است که دست به دست میشد. در این میان دربارۀ اموال بهارثرسیدۀ امام جواد به امام هادی(ع) دو گزارش ویژه وجود دارد که معیار انتقال اموال امام پیشین به امام بعدی را بیان میکند. بر پایۀ سند صحیح، ابوعلی راشد پس از شهادت امام جواد(ع) نزد امام هادی(ع) رفت و دربارۀ اموالی پرسید که افراد آن را مال امام جواد(ع) میدانستند و نزد او میآوردند. امام پاسخ داد: این اموال اگر از جهت مقام امامت امام جواد(ع) باشد، مربوط به من است، اگر از اموال شخصی او باشد، میراث است که باید بر پایۀ کتاب خدا تقسیم شود و اکنون بخشی از آن مال من است[۶]. از این گزارش معلوم میشود که امام جواد(ع) اموال فراوانی اعم از شخصی و غیرشخصی نزد دیگران داشت که پس از ایشان به وارثان، از جمله حضرت هادی(ع) انتقال یافت و نام بخشی از آنها در نقل[۷]احمد بن ابوخالد، غلام امام جواد(ع)، چنین ذکر شده است: آن حضرت داراییها، آب و ملک (مزرعه)، چهارپایان و غلامان از خود به ارث گذاشته و سرپرستی آنها را تا زمان بلوغ امام هادی(ع) به عبدالله بن مساور سپرد و از او خواست، پس از بالغشدن امام هادی(ع) آنها را به ایشان تحویل دهد تا برای مخارج خود و خواهرانش از آنها استفاده کند[۸].[۹]
منابع
پانویس
- ↑ ابنطیفور، بلاغات النساء، صص۲۳ و ۲۸؛ محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۱۸۳؛ محمد بن جریر طبری، دلائل الإمامة، ص۳۴؛ احمد بن علی طبرسی، الاحتجاج، ج۱، ص۱۰۲؛ ابنابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۱۶، صص۲۱۲ و ۲۵۱؛ علی بن یونس نباطی بیاضی، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، ج۲، ص۲۸۳؛ قاضی نورالله، الصوارم المهرقة، ص۱۳۱؛ ابنطاووس، الطرائف، ج۱، ص۲۶۳؛ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمة، ج۱، ص۴۷۷ - ۴۸۷؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۲۹، ص۱۸۹؛ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج۱۷، ص۱۴۲، ح۲۰۹۸۳ - ۳ («... زَعَمْتُمْ أَنْ لَا حُظْوَةَ لِي وَ لَا إِرْثَ مِنْ أَبِي؟»).
- ↑ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۶، ص۱۰۲ - ۱۰۳، ح۳۲۵۸۴ («... سَأَلْتُ مَوْلَانَا أَبَا الْحَسَنِ عَلِيَّ بْنَ مُوسَى الرِّضَا(ع): هَلْ خَلَّفَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) غَيْرَ فَدَكٍ شَيْئاً؟ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ(ع): إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ(ص) خَلَّفَ حِيطَاناً بِالْمَدِينَةِ صَدَقَةً وَ خَلَّفَ سِتَّةَ أَفْرَاسٍ وَ ثَلَاثَ نُوقٍ الْعَضْبَاءَ وَ الصَّهْبَاءَ وَ الدِّيبَاجَ وَ بَغْلَتَيْنِ الشَّهْبَاءَ وَ الدُّلْدُلَ وَ حِمَارَهُ الْيَعْفُورَ وَ شَاتَيْنِ حَلُوبَتَيْنِ وَ أَرْبَعِينَ نَاقَةً حَلُوباً وَ سَيْفَهُ ذَا الْفَقَارِ وَ دِرْعَهُ ذَاتَ الْفُضُولِ وَ عِمَامَتَهُ السَّحَابَ وَ حِبَرَتَيْنِ يَمَانِيَّتَيْنِ وَ خَاتَمَهُ الْفَاضِلَ وَ قَضِيبَهُ الْمَمْشُوقَ وَ فِرَاشاً مِنْ لِيفٍ وَ عَبَاءَيْنِ قَطَوَانِيَّتَيْنِ وَ مَخَادّاً مِنْ أَدَمٍ صَارَ ذَلِكَ إِلَى فَاطِمَةَ(س) مَا خَلَا دِرْعَهُ وَ سَيْفَهُ وَ عِمَامَتَهُ وَ خَاتَمَهُ فَإِنَّهُ جَعَلَهُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(ع)»).
- ↑ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۶، ص۱۰۲، ح۳۲۵۸۰ («... سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(ع) يَقُولُ: لَا وَ اللَّهِ مَا وَرِثَ رَسُولَ اللَّهِ(ص) الْعَبَّاسُ وَ لَا عَلِيٌّ(ع) وَ لَا وَرِثَتْهُ إِلَّا فَاطِمَةُ(س) وَ مَا كَانَ أَخَذَ عَلِيٌّ(ع) السِّلَاحَ وَ غَيْرَهُ إِلَّا (لِأَنَّهُ قَضَى) دَيْنَهُ. ثُمَّ قَالَ: وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّهِ»).
- ↑ تقیالدین مقریزی، امتاع الأسماع، ج۱۴، ص۲۷۱.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۴۸، ح۲و ح۵؛ ر.ک: احمد بن یحیی بلاذری، فتوح البلدان، ص۳۱ - ۴۲؛ ابنابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۱۵، ص۱۴۷؛ ر.ک: سیدمحمدباقر حسینی جلالی، فدک والعوالی أو الحوائط السبعة فی الکتاب و السنة و التاریخ و الادب، ص۲۳- ۲۶، پاورقی.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۷، ص۵۹، ح۱۱؛ محمد بن علی صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۳، ح۶۵۷؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۳۴، ح۸؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۹، ص۵۳۷، ح۱۲۶۶۳ («... قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ نُؤْتَى بِالشَّيْءِ فَيُقَالُ هَذَا مَا كَانَ لِأَبِي جَعْفَرٍ(ع) عِنْدَنَا فَكَيْفَ نَصْنَعُ فَقَالَ مَا كَانَ لِأَبِي جَعْفَرٍ(ع) بِسَبَبِ الْإِمَامَةِ فَهُوَ لِي وَ مَا كَانَ غَيْرَ ذَلِكَ فَهُوَ مِيرَاثٌ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيِّهِ(ص)»).
- ↑ این نقل در عنوان «زراعت سه امام متأخر» نیز ذکر شده است و بر پایه سند این روایت، این مطلب مربوط به سال۲۲۰ قمری است.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۲۵.
- ↑ مقدسی، یدالله، سیره معیشتی معصومان، ص ۲۹۶.