اصحاب امام جواد

مقدمه

جمع زیادی از عالمان و راویان گرد وجود امام جواد(ع) جمع شده، از چشمه جوشان دانش او که از جدش رسول خدا(ص) به ارث برده بود بهره می‌گرفتند. آنان احادیث، گفته و نکته‌های بدیع و حکیمانه آن حضرت را تدوین می‌کردند و میراث ارجمند و گرانسنگی که از اندوخته‌های پربها و کم‌نظیر اندیشه اسلامی در دست داریم به لطف زحمات آن بزرگان فراهم آمده است. آن بزرگان با الهام گرفتن از اعتقادات دینی خود مبنی بر حفاظت از احادیث امامان معصوم به تدوین آن پرداختند و با اقدام خود تراث علمی اهل بیت(ع) را از گزند حوادث روزگار و تطاول دست بدخواهان و منحرفان ایمنی بخشیدند.

تلاش بی‌دریغ آنان این فرصت را برای فقیهان شیعه فراهم آورد تا با مراجعه به این میراث سترگ علمی، احکام شرعی را به دست آورند. اگر این میراث در دسترس نبود بی‌تردید مدرسه اهل بیت(ع) از فقهی این‌چنین پویا و سترگ ـ که اندیشمندان و حقوقدانان مسلمان و غیر مسلمان به اصالت و ژرفناک بودن آن اعتراف دارند ـ خبری نبود.

در روزگاری که حاکمان ستمگر عباسی و اموی امامان معصوم(ع) را تحت شدیدترین محدودیت‌ها قرار می‌دادند و ارتباط با آنان را منع می‌کردند تا امت اسلامی را از دنباله‌روی آنان و پیروی از ایشان بازدارند، پای‌بندی یاران امامان(ع) که در آن دوره‌های سخت، با امامان رابطه داشته و در تدوین احادیث آن بزرگان می‌کوشیدند، شایسته قدردانی و افتخار است.

این عالمان و راویان که از یاران امامان بودند، آن‌چنان زیر فشار قدرت حاکم قرار داشتند که نمی‌توانستند به طور صریح از امامی نام ببرند که از وی حدیثی یا مطلبی داشتند، با اشاره و بیان برخی اوصاف آن امام، او را معرفی کرده، حدیث یا مطلب خود را از او بازمی‌گفتند. از آن‌رو این پنهان‌کاری صورت می‌گرفت که زندان و مرگ در انتظار کسانی بود که از امامان مطلبی نقل می‌کردند.

از آنجا که امام جواد(ع) نیز در محاصره جاسوسان دستگاه خلافت قرار داشت، از اصحاب خود خواست تا در عرصه‌هایی که خود به دلایل امنیتی توان فعالیت در آنها را ندارد، به فعالیت بپردازند. بنابراین، عرصه‌های اصلی فعالیت‌های اصحاب امام جواد(ع) نمایانگر فعالیت‌های آن حضرت بود؛ زیرا آنان تنها با پیروی از آن حضرت و به کار بستن رهنمودهایش اقدام کرده، کاری خودسرانه انجام نمی‌دادند. از آن‌رو در اینجا به اصحاب امام جواد(ع) پرداخته‌ایم که فعالیت‌های علمی و فکری آنان، از گرایش‌ها و فعالیت طلایه‌داران بیداردل روزگار تحت رهبری امام جواد(ع) خبر می‌دهد^[۱].

اصحاب در خدمت اهداف امام

شایان توجه است ۱۲۱ راوی از امام جواد(ع) روایت کرده‌اند که در میان آنان وکلا، اصحاب و خاصان آن حضرت دیده می‌شدند و جماعتی از فقیهان بزرگ و چهره‌های معروف و مردان و زنان طالبی را تشکیل می‌دادند. شاعرانی که امام را مدح گفته، آنان که افتخار خدمت به امام جواد(ع) را ـ چه در زمان پدرش و چه در روزگار حضرتش ـ یافته بودند، نیز در شمار راویان از آن حضرت قرار داشتند^[۲]. در جای دیگری ۲۷۵ زن و مرد به عنوان اصحاب امام جواد(ع) نام برده شده‌اند^[۳].

امام جواد(ع) از اصحاب مخلص و پاکباخته خود که راوی، فقیه، متکلم، مبلّغ فضیلت‌ها، مصلحان اجتماعی و آن دسته از افرادی که خواهان اصلاح اوضاع نابسامان جامعه اسلامی بودند، جریانی برای نشر رسالتش به وجود آورد. آن حضرت هرچه در توان داشت در راه اسلام و حرکت بزرگ آن، بی‌دریغ به کار بست تا از فرصت پیش آمده، با حکمت و خردورزی به جبران فرصت‌های از دست رفته‌ای که بر او تحمیل شده بود بپردازد.

شاگردان و دست‌پروردگان آن حضرت در گستراندن فضایل انسانی، حق، خوبی‌ها و هدایت مردم به وسیله روایاتی که از امام(ع) نقل می‌کردند و نیز با رهنمودها و تألیفات گرانسنگ خود، در تحقق بخشیدن به هدف امام جواد(ع) نقشی کارآمد داشتند^[۴].

اصحاب امام جواد

منابع

حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱

پانویس

↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۶۳.
↑ نک: عطاردی، مسند الإمام الجواد(ع).
↑ سید محمد کاظم قزوینی، الإمام الجواد من المهد إلی اللحد.
↑ حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص۲۸۰.

[1] حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص ۲۶۳.

[2] نک: عطاردی، مسند الإمام الجواد(ع).

[3] سید محمد کاظم قزوینی، الإمام الجواد من المهد إلی اللحد.

[4] حکیم، سید منذر، پیشوایان هدایت ج۱۱، ص۲۸۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]