فرزندان امام هادی
مقدمه
بنا به نقل شیخ مفید امام هادی(ع) پنج فرزند داشت. چهار پسر به نامهای حسن، حسین، محمد، جعفر و دختری به نام عایشه[۱].[۲]
امام حسن عسکری(ع)
امام حسن عسکری علیهالسلام(ع) پیشوای یازدهم مسلمانان[۳] و پدر بزرگوار حضرت مهدی (ع) و سیزدهمین امام از چهارده معصوم (ع) است. دربارۀ تاریخ ولادت، محل ولادت و تاریخ شهادت امام حسن عسکری (ع) میان مورخان اختلاف است، اما مشهور این است که در ماه ربیع الآخر سال ۲۳۲ق چشم به جهان گشود.
پدر آن حضرت امام دهم، حضرت هادی (ع) و مادرش ام ولد و بانویی پارسا و شایسته بود. نامهای متعددی برای مادر امام ذکر شده که حُدَیث، حدیثه، سوسن، عسفان، سلیل، حربیه، غزاله مغربیه از شمار آنهاست[۴].
امام عسکری (ع) ۱۳ سال اول عمر خود را در مدینه گذراند، ده سال هم در سامرا کنار پدر زندگی کرد. دوران امامت امام عسکری (ع) حدود ششسال به طول انجامید و در این مدت، ایشان به همان صورت که پدرش تحت مراقبت خلفای عباسی بود، در محاصره پنهان عباسیان به سر میبرد. خلافت عباسی در این دوره به هیچروی ثبات عصر نخستین را نداشت و هر از مدتی یکی از خلفا کشته یا خلع میشد و دیگری جای وی را میگرفت. در همین مدت ششساله امامت حضرت عسکری (ع) نیز سه خلیفه بر تخت خلافت نشست. البته این بیثباتی به هیچروی به بازشدن فضای عمل امام منتهی نشد و ایشان در همه این ششسال به نحو محترمانهای در محدوده منزل خود زندانی بود و به هیچ روی مجال آن را نداشت که با شیعیان به نحو آزادانهای گفتوگو کند[۵].
امام در تاریخ اول "ربیع الاول" سال ۲۶۰ ق به دستور معتمد عباسی، مسموم و در روز هشتم همان تاریخ به شهادت رسید و پس از اینکه فرزندش امام زمان (ع) در حالی که پنج سال بیشتر نداشت بر او نماز خواند، در خانۀ خود در سامرا و کنار مرقد پدرش به خاک سپرده شد[۶].
جعفر کذّاب
جعفر، پسر امام هادی(ع) و برادر امام حسن عسکری(ع) است. پس از شهادت امام عسکری(ع) با علم به اینکه امام(ع) فرزندی دارد و ایشان جانشین و امام بعد از اوست؛ به دروغ ادّعای امامت کرد. وی پس از شهادت حضرت، پیش از آنکه مردم جنازۀ ایشان را از خانه بیرون ببرند، دَمِ در ایستاده و تسلیت نسبت به شهادت برادر و تبریک را نسبت به امامت خود، از مردم تحویل میگرفت. امام هادی(ع) اصحاب خود را از معاشرت و ارتباط با "جعفر" شدیدا منع کرده و میفرماید: "او از تعالیم دین خارج و زیر بار فرمان من نیست"[۷].
جعفر، ضمن برخی ادعاهای باطل، ادعای امامت نیز کرد و از اینرو به کذّاب "بسیار دروغگو" شهرت یافت. این شهرت و نیز ادعای او، پیشتر در کلمات معصومان(ع) پیشگویی شده بود.
بدون شک انحراف جعفر از خط پدران معصومش؛ نه به علت کوتاهی و سستی پدر در تربیت وی بود و نه به سبب محیطی که در آن زندگی میکرد. این انحراف به علت همنشینی با بدکاران و منحرفان برای وی پدید آمد و شکی نیست همنشین در انسان تأثیر فراوانی دارد. انحراف جعفر، عجیبتر از انحراف پسر نوح نبی(ع) نبود، کسی که خداوند دربارهاش میفرماید: ﴿يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ﴾[۸].
جعفر کذّاب در سال ٢٧١ در سن چهل و پنج سالگی در سامرا درگذشت[۹].[۱۰]
حسین
درباره حسین بن علی(ع) فرزند امام هادی(ع) مطلب زیادی به ما نرسیده است. شیخ عباس قمی مینویسد: «معروف است که در نزد قبر عسکریین(ع)، قبور جملهای از سادات عظام است که از جمله آنهاست حسین پسر امام علی نقی(ع) و من بر حال حسین مطلع نشدم، لیکن آنچه به نظرم میرسد آن است که سید جلیل القدر و عظیم الشأن بوده؛ زیرا که من از بعضی روایات استفاده کردم که از مولای ما حضرت امام حسن عسکری(ع) و برادرش حسین بن علی تعبیر به سبطین میکردند و تشبیه میکردند این دو برادر را به دو جدّشان دو سبط پیغمبر اکرم(ص) امام حسن و امام حسین(ع) و در روایت ابوالطّیب است که صدای حضرت حجّت (صلوات الله علیه) شبیه بود به صدای حسین و در شجرةالاولیاء تألیف فقیه، محدّث و حکیم سید احمد اردکانی یزدی در ذکر اولاد حضرت امام علی نقی(ع) است که حسین، فرزند آن حضرت، از زهّاد و عباد بود و به امامت برادر خود اعتراف داشت و شاید متتبّع ماهر بیابد غیر از آنچه ذکر شد، چیزی که دلالت کند بر جلالتش». معروف است كه قبر حسين در كنار قبر پدر (امام هادی(ع)) و برادرش (امام حسن عسكری(ع)) در زير همان مرقد سامراست[۱۱].[۱۲]
سید محمد
سید محمد فرزند امام هادی(ع) در سال ۲۲۸ هجری در روستای «صرایا» در سه فرسخی مدینه که امام کاظم(ع) آنرا بنیان نهاده بود، متولد شد[۱۳]. نام مادر سید محمد، سوسن، سلیل، حدیثه و جدّه گفته شده است. ایشان بانویی ام ولد میباشد. برای سید محمد کنیههای متعددی ذکر شده است که عبارتاند از: ابوجعفر، ابوجاسم و ...، همچنین آن حضرت با لقبهایی چون سَبْعُ الدّجیل (شیر دجیل)، اسَد الدجیل، سَبع الجزیره، باب الحوائج، حامی الجار (پشتیبان همسایگان) و اخوالعباس شناخته میشود، این کنیهها و القاب از کرامتهای اخلاقی، شجاعت، سخاوت، گذشت و دیگر خصال پسندیده سید محمد حکایت دارد. البته معروفترین کنیهاش «ابوجعفر» و لقب مشهورش «سَبْعُ الدجیل» میباشد[۱۴]. علت اشتهارش به این لقب آن است که مزارش در منطقه دجیل قرار گرفته و روح مطهرش فریادرس بیپناهان میباشد.
امام هادی (ع) در تعلیم و تربیت سید محمد نظارت دقیق، مداوم و جدّی داشت. مراقبتهای تربیتی امام هادی(ع) درباره فرزند ارشدش محمد بهاندازهای بود، که برخی شیعیان و اصحاب تصور میکردند سید محمّد، جانشین والدش در امر امامت خواهد بود؛ اما علیرغم انتظار عمومی، وی پیش از شهادت پدر درگذشت و امام دهم در همان مجلس تعزیت سید محمد، امام حسن عسکری (ع) را به عنوان جانشین پس از خود معرفی نمودند[۱۵].[۱۶]
عایشه
بنا به نقل شیخ مفید تنها دختر امام هادی(ع) عایشه نام دارد. طبرسی نام دختر امام را عالیه میداند[۱۷] و عاملی او را حکیمه میخواند[۱۸]. در هر صورت امام هادی(ع) تنها یک دختر داشت که شرح حالی از او در کتب انساب وجود ندارد[۱۹].
منابع
محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین
احمدی، علی، همسر و فرزندان امام هادی، نشریه فرهنگ کوثر
قزوینی، سید محمد کاظم، امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور
سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت
سلطان محمدی، ابوالفضل، نجفی مقدم، مهدی، امامت امام حسن عسکری، دانشنامه کلام اسلامی
کمپانی زارع، مهدی، مقاله «امام حسن بن علی عسکری»، دانشنامه امام رضا ج۲
پانویس
- ↑ الارشاد، ج۲، ص۳۱۱-۳۱۲؛ المناقب، ابنشهرآشوب، ج۴، ص۴۰۲.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۳.
- ↑ طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامه، ج۱، ص۲۲۳.
- ↑ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ۱، ص ۵۰۳؛ مفید، محمد بن محمد، الارشاد، ج۲، ص۳۱۳؛ اربلی، ابن ابوالفتح، کشف الغمة، ج۲، ص۹۰۹؛ فرق الشیعة، ص۹۶؛ الهدایة الکبری، ص۳۲۷؛ إثبات الوصیة، ص۲۴۴؛ عیون المعجزات، ص۱۳۴.
- ↑ کتاب الغیبة، طوسی، ص۲۱۵؛ دلائل الإمامة، ص۴۲۹.
- ↑ سلطان محمدی، ابوالفضل، نجفی مقدم، مهدی، امامت امام حسن عسکری، دانشنامه کلام اسلامی ج۱، ص ۴۲۶؛ سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۶۴ ـ۷۰؛ کمپانی زارع، مهدی، مقاله «امام حسن بن علی عسکری»، دانشنامه امام رضا ج۲، ص ۵۱۹-۵۲۹.
- ↑ تاریخ سامرّا، ج ۲، ص۲۵۱.
- ↑ او فرزندت نیست؛ زیرا او عملی بسیار ناشایسته دارد؛ سوره هود، آیه ۴۶.
- ↑ معارف و معاریف، ج ۴، ص۱۶۵.
- ↑ تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۲۴۶؛ سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۱۵۷ ـ ۱۶۱؛ قزوینی، سید محمد کاظم، امام مهدی از تولد تا بعد از ظهور، ص۱۴۵-۱۵۷.
- ↑ منتهي الآمال، همان، ص۱۰۱۰؛ اختران تابناك، همان، ص۱۸۰.
- ↑ احمدی، علی، همسر و فرزندان امام هادی، نشریه فرهنگ کوثر.
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۳۸۲.
- ↑ غریفی، سید محمود، سبع الدجیل مناخ القاصد الی سامراء، ص۴-۵.
- ↑ شیخ طوسی، محمد بن حسن، الغیبه، ص۲۰۳.
- ↑ احمدی، علی، همسر و فرزندان امام هادی، نشریه فرهنگ کوثر.
- ↑ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۱۲۸ و نیز ر.ک: تاریخ محمدی، ص۱۴۵؛ مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۴۰۱؛ راحة الأرواح، ص۲۵۴؛ منتهی الآمال، ج۳، ص۱۸۹۰.
- ↑ التتمه فی تواریخ الأئمه(ع)، ص۱۳۹.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۳.