صبر در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۳۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۹

مقدمه

صبر به معنای تحمل‌ کردن، خودداری ‌کردن، خود نگهداری و امساک در ضیق و سختی^[۱]، در مقابل "جَزَع"^[۲]. اصل آن به معنای حبس^[۳]، حفظ و خود نگهداری^[۴] (از اضطراب و بی‌قراری). ﴿رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا﴾^[۵]. "صبر" به اعتبار موضوعات و متعلق آن سه قسم دارد^[۶]:

صبر در عمل به وظایف (صبر بر طاعت): ﴿فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ﴾^[۷].
صبر در معصیت: صبر در ترک و اجتناب از آنچه عمل به آن نهی شده است؛ مانند محرمات، معاصی و منکرات ﴿إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ﴾^[۸].
صبر در بلا و مصیبت: ﴿وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ﴾^[۹].

صبر در قرآن کریم، آیینه تمام‌نمای انسان کامل در رفتار و عمل فردی و اجتماعی اوست. صبر و ایستادگی و مقاومت، عامل اصلی پیروزی امت‌ها در عرصه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، نظامی و... است. نمونه قرآنی پیروزی مؤمنان با صبر در جنگی نابرابر، مقابله طالوت و جالوت است که یکی در جبهه حق و دیگری در جبهه باطل بود. لشکر کوچک طالوت که حضرت داود(ع) نیز میان آنان بود، هنگاهی که شوکت و عظمت لشکر جالوت را دیدند، از خدای خود صبر و ظفر استدعا کردند: ﴿وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا﴾^[۱۰] و خداوند با قتل جالوت به دست حضرت داود(ع) به آنان ظفر و پیروزی بخشید: ﴿فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ﴾^[۱۱].

در فرهنگ قرآنی، صبر عامل ثبات و پایداری و زمینه‌ساز نصر و پیروزی است ^[۱۲].^[۱۳]

منابع

نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم

پانویس

↑ حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۷۴.
↑ ابن‌منظور، لسان العرب، ج۴ ص۴۳۸.
↑ ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۳۲۹.
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۱۸۲.
↑ «و چون با جالوت و سپاه وی رویاروی شدند گفتند: پروردگارا! ما را از شکیب، سرشار کن و گام‌های ما را استوار دار و ما را بر کافران پیروز گردان» سوره بقره، آیه ۲۵۰.
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۱۸۲-۱۸۳.
↑ «پروردگار آسمان‌ها و زمین است و آنچه میان آنهاست پس او را بپرست و در پرستش او شکیبایی کن» سوره مریم، آیه ۶۵.
↑ «هر کس پرهیزگاری ورزد و شکیبایی کند بی‌گمان خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌گرداند» سوره یوسف، آیه ۹۰.
↑ «آنچه بر سرت آید شکیب کن» سوره لقمان، آیه ۱۷.
↑ «و چون با جالوت و سپاه وی رویاروی شدند گفتند: پروردگارا! ما را از شکیب، سرشار کن و گام‌های ما را استوار دار و ما را بر کافران پیروز گردان» سوره بقره، آیه ۲۵۰.
↑ «پس آنان را به اذن خداوند تار و مار کردند و داود جالوت را کشت» سوره بقره، آیه ۲۵۱.
↑ وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۲، ص۴۲۹.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص: ۳۸۳-۳۸۴.

[1] حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۷۴.

[2] ابن‌منظور، لسان العرب، ج۴ ص۴۳۸.

[3] ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۳۲۹.

[4] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۱۸۲.

[5] «و چون با جالوت و سپاه وی رویاروی شدند گفتند: پروردگارا! ما را از شکیب، سرشار کن و گام‌های ما را استوار دار و ما را بر کافران پیروز گردان» سوره بقره، آیه ۲۵۰.

[6] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۱۸۲-۱۸۳.

[7] «پروردگار آسمان‌ها و زمین است و آنچه میان آنهاست پس او را بپرست و در پرستش او شکیبایی کن» سوره مریم، آیه ۶۵.

[8] «هر کس پرهیزگاری ورزد و شکیبایی کند بی‌گمان خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌گرداند» سوره یوسف، آیه ۹۰.

[9] «آنچه بر سرت آید شکیب کن» سوره لقمان، آیه ۱۷.

[10] «و چون با جالوت و سپاه وی رویاروی شدند گفتند: پروردگارا! ما را از شکیب، سرشار کن و گام‌های ما را استوار دار و ما را بر کافران پیروز گردان» سوره بقره، آیه ۲۵۰.

[11] «پس آنان را به اذن خداوند تار و مار کردند و داود جالوت را کشت» سوره بقره، آیه ۲۵۱.

[12] وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۲، ص۴۲۹.

[13] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص: ۳۸۳-۳۸۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 ==مقدمه==
 صبر به معنای تحمل‌ کردن، خودداری ‌کردن، خود نگهداری و امساک در ضیق و [[سختی]]<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۴۷۴.</ref>، در مقابل "جَزَع"<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ج۴ ص۴۳۸.</ref>. اصل آن به معنای [[حبس]]<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۳، ص۳۲۹.</ref>، [[حفظ]] و خود نگهداری<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۱۸۲.</ref> (از [[اضطراب]] و بی‌قراری). {{متن قرآن|رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا}}<ref>«و چون با جالوت و سپاه وی رویاروی شدند گفتند: پروردگارا! ما را از شکیب، سرشار کن  و گام‌های ما را استوار دار و ما را بر کافران پیروز گردان» سوره بقره، آیه ۲۵۰.</ref>. "صبر" به اعتبار موضوعات و متعلق آن سه قسم دارد<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۶، ص۱۸۲-۱۸۳.</ref>:
-#[[صبر]] در عمل به [[وظایف]] ([[صبر]] بر [[طاعت]]): {{متن قرآن|فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ}}<ref>«پروردگار آسمان‌ها و زمین است و آنچه میان آنهاست پس او را بپرست و در پرستش او شکیبایی کن» سوره مریم، آیه ۶۵.</ref>.
+# [[صبر]] در عمل به [[وظایف]] ([[صبر]] بر [[طاعت]]): {{متن قرآن|فَاعْبُدْهُ وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ}}<ref>«پروردگار آسمان‌ها و زمین است و آنچه میان آنهاست پس او را بپرست و در پرستش او شکیبایی کن» سوره مریم، آیه ۶۵.</ref>.
-#[[صبر]] در [[معصیت]]: [[صبر]] در ترک و اجتناب از آنچه عمل به آن [[نهی]] شده است؛ مانند [[محرمات]]، [[معاصی]] و [[منکرات]] {{متن قرآن|إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«هر کس پرهیزگاری ورزد و شکیبایی کند بی‌گمان خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌گرداند» سوره یوسف، آیه ۹۰.</ref>.
+# [[صبر]] در [[معصیت]]: [[صبر]] در ترک و اجتناب از آنچه عمل به آن [[نهی]] شده است؛ مانند [[محرمات]]، [[معاصی]] و [[منکرات]] {{متن قرآن|إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«هر کس پرهیزگاری ورزد و شکیبایی کند بی‌گمان خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌گرداند» سوره یوسف، آیه ۹۰.</ref>.
-#[[صبر]] در [[بلا]] و [[مصیبت]]: {{متن قرآن|وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ}}<ref>«آنچه بر سرت آید شکیب کن» سوره لقمان، آیه ۱۷.</ref>.
+# [[صبر]] در [[بلا]] و [[مصیبت]]: {{متن قرآن|وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ}}<ref>«آنچه بر سرت آید شکیب کن» سوره لقمان، آیه ۱۷.</ref>.
 [[صبر]] در [[قرآن کریم]]، آیینه تمام‌نمای [[انسان کامل]] در [[رفتار]] و عمل فردی و [[اجتماعی]] اوست. [[صبر]] و [[ایستادگی]] و [[مقاومت]]، عامل اصلی [[پیروزی]] [[امت‌ها]] در عرصه‌های مختلف [[اجتماعی]]، [[سیاسی]]، نظامی و... است. نمونه [[قرآنی]] [[پیروزی]] [[مؤمنان]] با [[صبر]] در [[جنگی]] نابرابر، مقابله [[طالوت]] و [[جالوت]] است که یکی در [[جبهه حق]] و دیگری در [[جبهه]] [[باطل]] بود. [[لشکر]] کوچک [[طالوت]] که [[حضرت داود]]{{ع}} نیز میان آنان بود، هنگاهی که [[شوکت]] و [[عظمت]] [[لشکر]] [[جالوت]] را دیدند، از خدای خود [[صبر]] و [[ظفر]] استدعا کردند: {{متن قرآن|وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا}}<ref>«و چون با جالوت و سپاه وی رویاروی شدند گفتند: پروردگارا! ما را از شکیب، سرشار کن  و گام‌های ما را استوار دار و ما را بر کافران پیروز گردان» سوره بقره، آیه ۲۵۰.</ref> و [[خداوند]] با [[قتل]] [[جالوت]] به دست [[حضرت داود]]{{ع}} به آنان [[ظفر]] و [[پیروزی]] بخشید:  {{متن قرآن|فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ}}<ref>«پس آنان را به اذن خداوند تار و مار کردند و داود جالوت را کشت» سوره بقره، آیه ۲۵۱.</ref>.