بحث:اولین مسلمان: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «== مقدمه == اولین پیشتاز در ایمان معنی دین، تجسّم ایمان این فضیلت هم در احادیث پیامبر خدا آمده است: {{متن حدیث|عَلِيٌّ أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِي وَ صَدَّقَنِي}} و {{متن حدیث| أَوَّلُ مَنْ أَسْلَمَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ }}<ref>مناقب، اب...» ایجاد کرد) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←پانویس) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
[[ابن عباس]] [[نقل]] کرده که آیۀ {{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ}}<ref>سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> دربارۀ [[امیر المؤمنین]] نازل شده است، او در [[ایمان]] بر همه [[سبقت]] جست و به دو [[قبله]] [[نماز]] خواند و در دو [[بیعت]] شرکت داشت: {{عربی|نزلت في أميرالمؤمنين سبق النّاس كلّهم بالايمان وصلّى القبلتين وبايع البيعتين}}<ref>بحار الانوار، ج ۳۸ ص ۲۰۵</ref>.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۰۹.</ref> | [[ابن عباس]] [[نقل]] کرده که آیۀ {{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ}}<ref>سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> دربارۀ [[امیر المؤمنین]] نازل شده است، او در [[ایمان]] بر همه [[سبقت]] جست و به دو [[قبله]] [[نماز]] خواند و در دو [[بیعت]] شرکت داشت: {{عربی|نزلت في أميرالمؤمنين سبق النّاس كلّهم بالايمان وصلّى القبلتين وبايع البيعتين}}<ref>بحار الانوار، ج ۳۸ ص ۲۰۵</ref>.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۰۹.</ref> | ||
==نخستین مسلمان== | |||
بنابر اخباری که برخی از آنها گذشت، [[خدیجه]] نخستین زنی بود که به [[رسول خدا]]{{صل}} [[ایمان]] آورد. حضرت علی{{ع}} پرورش یافته در [[خانه پیامبر]]{{صل}} و [[زید بن حارثه]] مولای آن [[حضرت]]، نیز که همتا و همانند [[فرزندان حضرت]] بودند و با ایشان در یک [[خانه]] [[زندگی]] میکردند، از همان آغاز [[دعوت پیامبر]]{{صل}} را پذیرفتند<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۱۹۲: {{متن حدیث|لَمْ يَجْمَعْ بَيْتٌ وَاحِدٌ يَوْمَئِذٍ فِي الْإِسْلَامِ غَيْرَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ خَدِيجَةَ وَ أَنَا ثَالِثُهُمَا}}.</ref>. [[رقیه]] و اُم [[کلثوم]]، [[دختران]] آن حضرت نیز همزمان با [[اسلام آوردن]] خدیجه، [[مسلمان]] شدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۶-۳۷.</ref>. | |||
ترکیب نخستین پذیرندگان [[دعوت]]، در بردارنده این [[پیام]] [[زیبا]] برای [[بشریت]] بود که حقباوری، [[حقمداری]] و [[ارزش انسانی]] در [[آیین]] [[نبوی]] نه به جنسیت است، نه به سن و نه به [[جایگاه اجتماعی]]. از آنجا که پیشگامی در [[دین]]، از افتخارهای [[دینی]] شمرده میشود و نسلهای پسینی نیز به پیشگامی اجداد خود [[مباهات]] میکردند، درباره ایمان آورندگان نخستین، بحثهای بسیار و گزارشهای مختلفی پدید آمدهاند. | |||
[[اخبار]] [[تاریخی]] و [[روایی]] فراوانی نشان میدهند درباره [[نخستین مسلمان]] بودن [[امام علی]]{{ع}} اختلافی نیست. [[اسکافی]] ادعای [[اجماع]] کرده<ref>اسکافی، المعیار و الموازنه، ص۶۶-۶۸ و ۷۲.</ref> و [[حاکم نیشابوری]] گفته است: بدون هیچ اختلافی آن [[امام]]{{ع}} نخستین مسلمان است<ref>حاکم نیشابوری، معرفة علوم الحدیث، ص۲۲.</ref> و [[بلاذری]] از فراوانی گزارشها درباره نخستین [[نمازگزار]] بودن آن حضرت با رسول خدا{{صل}} یاد کرده است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۴۷.</ref>. [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} خود نیز فرمود: کسی پیش از من [[دعوت حق]] را نپذیرفت<ref>{{متن حدیث|لَنْ يُسْرِعَ أَحَدٌ قَبْلِي إِلَى دَعْوَةِ حَقٍّ}}؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۳۰۰؛ سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۱۳۹.</ref>. [[امام سجاد]]{{ع}} نیز در پاسخ به [[پرسش]] [[سعید بن مسیب]] درباره [[ایمان امام علی]]{{ع}} فرمود: او، هم بر همه [[مردم]] در [[ایمان آوردن]] به [[خدا]] و رسولش پیشی گرفت و هم در [[نماز]] گزاردن با رسول خدا{{صل}}<ref>کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۳.</ref>. برخی [[اصحاب امام علی]]{{ع}} نیز ضمن رجزهای خود در [[نبرد صفین]]، از [[نخستین مسلمان]] بودن آن حضرت یاد کردهاند<ref>منقری، وقعة صفین، ص۴۷۴.</ref>. این گونه [[اخبار]] نشان میدهند نخستین مسلمان بودن، موضوع مهمی در حوادث [[سیاسی]] پس از [[رحلت رسول خدا]]{{صل}} به شمار میرفته است. | |||
این در حالی است، که [[اختلاف]] درباره [[اسلام آوردن]] [[ابوبکر]]، حتی میان [[اهل سنت]] نیز جدی است<ref>برای اطلاع بیشتر، ر.ک: حسینیان مقدم، «ابوبکر»، دانشنامه سیره نبوی، ج۱، ص۱۵۸-۱۵۹.</ref>. برای مثال، برخی [[راویان]] ابوبکر را نخستین مسلمان دانستهاند، در حالی که [[محمد ابن حنفیه]]، نخستین مسلمان بودن وی را رد کرده<ref>ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۱، ص۲۶.</ref> و [[سعدبن ابی وقاص]] در پاسخ به [[پرسش]] فرزندش گفت: ابوبکر زمانی [[مسلمان]] شد، که بیش از پنجاه نفر مسلمان شده بودند<ref>طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۶۰؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج۳، ص۳۹.</ref>. | |||
سن [[امام علی]]{{ع}} را هنگام اسلام آوردن به اختلاف از هفت تا شانزده سالگی گفتهاند. بر پایه [[منابع اهل سنت]]، امام علی{{ع}} فرمود: من [[صدیق]] اکبرم، و پس از من جز [[دروغگویان]] چنین ادعایی ندارند، من هفت سال پیش از همه [[مردم]] و قبل از آنکه احدی از این [[امت]] [[خداپرست]] باشد، [[نماز]] خواندهام<ref>ر.ک: احمد بن حنبل، مسند، ج۱، ص۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج۳، ص۱۱۲.</ref>. نماز گزاردن حضرت [[پیش از بعثت]]، بدین معناست، که در [[منزل]] [[رسول خدا]]{{صل}} بوده و مانند آن حضرت، [[خدا]] را [[پرستش]] میکرده است<ref>سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۲۳۴؛ {{متن حدیث|... وَ يَأْمُرُنِي بِالاقْتِدَاءِ بِهِ}}.</ref>. بنابراین، اگر [[امام]]{{ع}} در هشت سالگی، به [[خانه رسول خدا]]{{صل}} رفته باشد، به هنگام اسلام آوردن پانزده سال سن داشته است<ref>برای اطلاع بیشتر، ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۳، ص۲۱۹-۲۴۸.</ref>. حال آنکه به نظر میرسد که هفت سال قبل از نماز گزاردن مردم یعنی هفت سال قبل از [[دعوت علنی]] در سال سوم، یعنی آن حضرت از چهار سال [[قبل از بعثت]]، با رسول خدا{{صل}} نماز میگزارد. یعنی از همان شش سالگی که وارد [[خانه پیامبر]]{{صل}} شد. | |||
بر پایه خبر [[یعقوبی]]، [[نماز ظهر]]، نخستین فریضهای بود که بر [[رسول خدا]]{{صل}} [[واجب]] شد و [[جبرئیل]] [[وضو]] و [[نماز]] را به وی [[تعلیم]] داد. رسول خدا{{صل}} نیز آن را به [[خدیجه]] و سپس به علی{{ع}} آموخت<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۳.</ref>. بنابراین، مهمترین ویژگی [[دعوت]] پنهان این بود، که رسول خدا{{صل}} دعوت را از درون [[خانواده]] و با نماز شروع کرد. این کار حکایتگر [[صداقت پیامبر]]{{صل}} در دعوت بود، که نشان میدهد هم خود رسالتش را [[باور]] داشت و هم در دعوت [[مردم]]، از خانواده خود [[غافل]] نبود. همچنین دعوت را با نماز شروع کرد، تا بیان کند که [[ایمان]] بدون عمل بیارزش است. از این رو، دعوت رسول خدا{{صل}} بر عمق جانهای [[پاکسرشت]] تأثیر گذاشت و نماز، نشانه ایمان شد.<ref>[[رمضان محمدی|محمدی]]، [[منصور داداشنژاد|داداشنژاد]]، [[حسین حسینیان مقدم|حسینیان]]، [[تاریخ اسلام (کتاب)|تاریخ اسلام]] ص۸۹.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
نسخهٔ ۱ دسامبر ۲۰۲۲، ساعت ۱۱:۳۹
مقدمه
اولین پیشتاز در ایمان معنی دین، تجسّم ایمان این فضیلت هم در احادیث پیامبر خدا آمده است: «عَلِيٌّ أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِي وَ صَدَّقَنِي» و « أَوَّلُ مَنْ أَسْلَمَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ »[۱] و هم از زبان خود علی (ع)، چه در احادیث آن حضرت، چه در اشعارش:
| سَبَقتُكُمُ إلى الإسلامِ طُرّا | غُلاما ما بَلَغتُ أوانَ حُلمي[۲] |
و
| صَدَقَتُهُ وَ جَمِيعِ النَّاسُ فِي بهم | من الضَّلَالَةِ وَ الِاشْتِرَاكِ وَ النَّكَدُ[۳] |
که در بیت اول اشاره به اسلام آوردن پیش از همه و قبل از سنّ بلوغ دارد و در دوم، تصدیق نبوت پیامبر، در زمانیکه همه مردم در گمراهی و شرک بودند. در احادیث متعددی است که سنّ آن حضرت هنگام مسلمان شدن ده سال بود. خود او فرموده است که پیامبر خدا (ص) روز دوشنبه مبعوث شد و من سهشنبه مسلمان شدم[۴].
ابن عباس نقل کرده که آیۀ ﴿وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ﴾[۵] دربارۀ امیر المؤمنین نازل شده است، او در ایمان بر همه سبقت جست و به دو قبله نماز خواند و در دو بیعت شرکت داشت: نزلت في أميرالمؤمنين سبق النّاس كلّهم بالايمان وصلّى القبلتين وبايع البيعتين[۶].[۷]
نخستین مسلمان
بنابر اخباری که برخی از آنها گذشت، خدیجه نخستین زنی بود که به رسول خدا(ص) ایمان آورد. حضرت علی(ع) پرورش یافته در خانه پیامبر(ص) و زید بن حارثه مولای آن حضرت، نیز که همتا و همانند فرزندان حضرت بودند و با ایشان در یک خانه زندگی میکردند، از همان آغاز دعوت پیامبر(ص) را پذیرفتند[۸]. رقیه و اُم کلثوم، دختران آن حضرت نیز همزمان با اسلام آوردن خدیجه، مسلمان شدند[۹].
ترکیب نخستین پذیرندگان دعوت، در بردارنده این پیام زیبا برای بشریت بود که حقباوری، حقمداری و ارزش انسانی در آیین نبوی نه به جنسیت است، نه به سن و نه به جایگاه اجتماعی. از آنجا که پیشگامی در دین، از افتخارهای دینی شمرده میشود و نسلهای پسینی نیز به پیشگامی اجداد خود مباهات میکردند، درباره ایمان آورندگان نخستین، بحثهای بسیار و گزارشهای مختلفی پدید آمدهاند.
اخبار تاریخی و روایی فراوانی نشان میدهند درباره نخستین مسلمان بودن امام علی(ع) اختلافی نیست. اسکافی ادعای اجماع کرده[۱۰] و حاکم نیشابوری گفته است: بدون هیچ اختلافی آن امام(ع) نخستین مسلمان است[۱۱] و بلاذری از فراوانی گزارشها درباره نخستین نمازگزار بودن آن حضرت با رسول خدا(ص) یاد کرده است[۱۲]. امیرالمؤمنین(ع) خود نیز فرمود: کسی پیش از من دعوت حق را نپذیرفت[۱۳]. امام سجاد(ع) نیز در پاسخ به پرسش سعید بن مسیب درباره ایمان امام علی(ع) فرمود: او، هم بر همه مردم در ایمان آوردن به خدا و رسولش پیشی گرفت و هم در نماز گزاردن با رسول خدا(ص)[۱۴]. برخی اصحاب امام علی(ع) نیز ضمن رجزهای خود در نبرد صفین، از نخستین مسلمان بودن آن حضرت یاد کردهاند[۱۵]. این گونه اخبار نشان میدهند نخستین مسلمان بودن، موضوع مهمی در حوادث سیاسی پس از رحلت رسول خدا(ص) به شمار میرفته است.
این در حالی است، که اختلاف درباره اسلام آوردن ابوبکر، حتی میان اهل سنت نیز جدی است[۱۶]. برای مثال، برخی راویان ابوبکر را نخستین مسلمان دانستهاند، در حالی که محمد ابن حنفیه، نخستین مسلمان بودن وی را رد کرده[۱۷] و سعدبن ابی وقاص در پاسخ به پرسش فرزندش گفت: ابوبکر زمانی مسلمان شد، که بیش از پنجاه نفر مسلمان شده بودند[۱۸].
سن امام علی(ع) را هنگام اسلام آوردن به اختلاف از هفت تا شانزده سالگی گفتهاند. بر پایه منابع اهل سنت، امام علی(ع) فرمود: من صدیق اکبرم، و پس از من جز دروغگویان چنین ادعایی ندارند، من هفت سال پیش از همه مردم و قبل از آنکه احدی از این امت خداپرست باشد، نماز خواندهام[۱۹]. نماز گزاردن حضرت پیش از بعثت، بدین معناست، که در منزل رسول خدا(ص) بوده و مانند آن حضرت، خدا را پرستش میکرده است[۲۰]. بنابراین، اگر امام(ع) در هشت سالگی، به خانه رسول خدا(ص) رفته باشد، به هنگام اسلام آوردن پانزده سال سن داشته است[۲۱]. حال آنکه به نظر میرسد که هفت سال قبل از نماز گزاردن مردم یعنی هفت سال قبل از دعوت علنی در سال سوم، یعنی آن حضرت از چهار سال قبل از بعثت، با رسول خدا(ص) نماز میگزارد. یعنی از همان شش سالگی که وارد خانه پیامبر(ص) شد.
بر پایه خبر یعقوبی، نماز ظهر، نخستین فریضهای بود که بر رسول خدا(ص) واجب شد و جبرئیل وضو و نماز را به وی تعلیم داد. رسول خدا(ص) نیز آن را به خدیجه و سپس به علی(ع) آموخت[۲۲]. بنابراین، مهمترین ویژگی دعوت پنهان این بود، که رسول خدا(ص) دعوت را از درون خانواده و با نماز شروع کرد. این کار حکایتگر صداقت پیامبر(ص) در دعوت بود، که نشان میدهد هم خود رسالتش را باور داشت و هم در دعوت مردم، از خانواده خود غافل نبود. همچنین دعوت را با نماز شروع کرد، تا بیان کند که ایمان بدون عمل بیارزش است. از این رو، دعوت رسول خدا(ص) بر عمق جانهای پاکسرشت تأثیر گذاشت و نماز، نشانه ایمان شد.[۲۳]
پانویس
- ↑ مناقب، ابنشهرآشوب، ج ۲ ص ۶، فضائل الخمسه، ج ۱ ص ۱۷۸
- ↑ شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج ۴ ص ۱۲۲.
- ↑ مناقب، ج ۲ ص ۷
- ↑ «بُعِثَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَوْمَ اَلْإِثْنَيْنِ وَ أَسْلَمَتْ يَوْمَ اَلثَّلاَثَاءِ»؛ مناقب، ج ۲ ص ۷، نیز بحار الانوار، ج ۳۸ ص ۲۰۳
- ↑ سوره توبه، آیه ۱۰۰.
- ↑ بحار الانوار، ج ۳۸ ص ۲۰۵
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ غدیر، ص۱۰۹.
- ↑ سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۱۹۲: «لَمْ يَجْمَعْ بَيْتٌ وَاحِدٌ يَوْمَئِذٍ فِي الْإِسْلَامِ غَيْرَ رَسُولِ اللَّهِ(ص) وَ خَدِيجَةَ وَ أَنَا ثَالِثُهُمَا».
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۶-۳۷.
- ↑ اسکافی، المعیار و الموازنه، ص۶۶-۶۸ و ۷۲.
- ↑ حاکم نیشابوری، معرفة علوم الحدیث، ص۲۲.
- ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۲، ص۳۴۷.
- ↑ «لَنْ يُسْرِعَ أَحَدٌ قَبْلِي إِلَى دَعْوَةِ حَقٍّ»؛ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۳۰۰؛ سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۱۳۹.
- ↑ کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۳.
- ↑ منقری، وقعة صفین، ص۴۷۴.
- ↑ برای اطلاع بیشتر، ر.ک: حسینیان مقدم، «ابوبکر»، دانشنامه سیره نبوی، ج۱، ص۱۵۸-۱۵۹.
- ↑ ابونعیم، حلیة الاولیاء، ج۱، ص۲۶.
- ↑ طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۶۰؛ ابن کثیر، البدایة و النهایه، ج۳، ص۳۹.
- ↑ ر.ک: احمد بن حنبل، مسند، ج۱، ص۹۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج۳، ص۱۱۲.
- ↑ سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۲۳۴؛ «... وَ يَأْمُرُنِي بِالاقْتِدَاءِ بِهِ».
- ↑ برای اطلاع بیشتر، ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۳، ص۲۱۹-۲۴۸.
- ↑ یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۳.
- ↑ محمدی، داداشنژاد، حسینیان، تاریخ اسلام ص۸۹.