بحث:علم امام: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(←پانویس) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
*علومی هستند که از طریق عادی کسب دانشهای بشری به دست نمیآید و [[ضرورت]] چنین ویژگیای از بیانی که درباره [[نیاز]] [[امت]] به [[امام]] آوردیم، روشن میشود که [[امام]] باید از تمام [[اسرار]] [[قرآن]] و [[احکام شریعت]] و پاسخ [[شبهات]] [[آگاه]] باشد<ref>ر.ک. [[محمد سعیدی مهر]]، همکار، معارف اسلامی، ج۲، ص۱۴۸.</ref>. | *علومی هستند که از طریق عادی کسب دانشهای بشری به دست نمیآید و [[ضرورت]] چنین ویژگیای از بیانی که درباره [[نیاز]] [[امت]] به [[امام]] آوردیم، روشن میشود که [[امام]] باید از تمام [[اسرار]] [[قرآن]] و [[احکام شریعت]] و پاسخ [[شبهات]] [[آگاه]] باشد<ref>ر.ک. [[محمد سعیدی مهر]]، همکار، معارف اسلامی، ج۲، ص۱۴۸.</ref>. | ||
*و [[اعلم بودن]] [[امام]] از صفات معتبر در [[افضلیت]] است<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | *و [[اعلم بودن]] [[امام]] از صفات معتبر در [[افضلیت]] است<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷.</ref>. | ||
== [[گستره علم امام]] == | |||
یکی از پرسشهای مهم، بحث [[علم]] [[امام]] به چگونگی و زمان مرگشان است. دو دیدگاه متفاوت از سوی [[عالمان شیعه]] مطرح شده است: | |||
#[[علم]] ا[[مام]] بر [[احکام شرع]] تعلق گرفته تنها و لزومیندارد به تمامیوقایع و جزئیات به تفصیل [[آگاه]] باشد. | |||
#[[ائمه]]{{عم}} از زمان و کیفیت [[شهادت]] خویش [[آگاه]] بودند و شبههای هم وجود نخوهد داشت. | |||
[[امام]] به موجب [[اخبار]] کثیره، مقامیاز [[قرب]] دارد که هر چه را بخواهد به [[اذن]] [[خدا]] میتواند بداند و از آن جمله است [[علم]] به تفصیل [[مرگ]] و [[شهادت]] خود با جمیع جزئیات آن. پس [[ائمه اطهار]]{{عم}} به [[اذن الهی]]، دارای [[علم غیب]] هستند و [[غیب]] در اصطلاح به حقایقی گفته میشود که حواس و ابزار ادارکی [[بشر]]، راهی بدان نداشته باشند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامیج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۷۸ - ۳۸۷.</ref>. | |||
پس [[اعلمیت]] [[امام]]، علاوه بر [[علوم شرعی]]، [[علوم]] غیر [[شرعی]] را هم در بر میگیرد مثل [[سحر]] و شعبده را. [[واجب]] نیست که [[امام]]، به کلیه امور، عالم باشد، عالم به ضمایر بودن هم از صفات [[واجب]] او نمیباشد و همچنین [[علم]] به سایر لغات. اما درباره [[ائمه معصومین]]{{عم}} اخباری رسیده که آنان چنین علومیداشتند زیرا [[خداوند]] میتواند چنین تفضلاتی را شامل حال آنها بگرداند و از طرفی [[مانع]] [[عقلی]] از وجود چنین علومیبرای [[ائمه]]{{عم}} نمیباشد<ref>جمعی از نویسندگان، [[امامتپژوهی (کتاب)|امامتپژوهی]]، ص۱۶۷ - ۱۶۸.</ref>. | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
نسخهٔ ۲۳ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۱
یکی از مهمترین خصوصیات امام، علم خاصّ او است. این وجود پر خیر و برکت، به همه نیازهای امّت در همه زمینهها آگاه است و آنچه را که باعث نیکبختی انسانها در دو جهان است میداند. علم امام به کلّیه حقایق در زمینههای گوناگون معارف اسلامی، و در بالاترین درجات از بینش اسلامی و فهم حقایق قرآنی ناشی از جامعیت او است؛ زیرا شخصیّت امام امتداد شخصیّت پیامبر(ص) است و این ویژگی از الطاف خاصّ الهی است که به کاملترین بندگان ارزانی میشود. امام از آنجا که به حقیقت، باطن و ملکوت اشیا رسیده و در متن صراط مستقیم دین قرار دارد، علمش لدنی و یقینی و شهودی است، نه حصولی و اجتهادی و تصوّر راهیابی جهل و اشتباه نسبت به معارف اسلامی در وی غیر قابل توجیه است. در طول قرنها (حدود ۲۵۰ سال) دوران امامت شیعه - بدون دوران غیبت – هیچگاه کسی نشنیده و احدی ادّعا نکرده است که امامی در پرسش از معارف بگوید: نمیدانم یا مردّد باشد یا اشتباه کند. در این مدّت به تمام شبهات و افکار کفرآمیز و پرسشهای فراوان علمی با موضعی قاطع و استوار پاسخ دادند و احکام شرع را تشریح و تبیین نمودند[۱].
مقدمه
- مهمترین وظیفه امام، هدایت مردم به سوی خداست و این مهم بی علم الهی دستیافتنی نیست؛ از اینرو، امام باید به ویژگی علم مجهّز باشد تا بتواند مردم را به سعادت و کمال رهنمون شود. از سویی، کسی میتواند امام و عهدهدار رهبری انسانها شود که هم نیاز حقیقی مخاطبان و ظرفیت آنها را بشناسد و هم بتواند نیازهای علمیو معنوی افراد و اقشار گوناگون را برآورده کند[۲].
- امام باقر(ع) در تفهیم لزوم علم برای رهبر و امام جامعه، علاوه بر تأکید به آگاهی امام، جهل به برخی از امور را با شأن امام منافی میداند و میفرماید: "نه به خدا عالم هرگز جاهل نباشد (یعنی عالمیکه خدا اطاعتش را بر مردم واجب کرده و از همان امام است) ممکن نیست چیزی را بداند و چیزی را نداند (او همه چیز میداند) سپس فرمود: خدا والاتر از آن است که فرمانبری از بندهای را واجب کند که علم آسمان و زمینش را از او نهان داشته است و باز فرمود: آن را از او نهان نکند"[۳][۴].
شرط علم خدادای
- دیدگاه اهل سنت درباره علم امام، مبتنی بر تبیین آنها از حقیقت امامت است، که به صورت حداقلی و در حد قاضی و مفتی و مجتهد ضرورت دارد زیرا امامت را استمرار نبوت نمیدانند اما عالمان شیعه بر ضرورت علم لدنی و اعلمیت امام برای سعادت مردم تأکید دارند[۵].
- علومی هستند که از طریق عادی کسب دانشهای بشری به دست نمیآید و ضرورت چنین ویژگیای از بیانی که درباره نیاز امت به امام آوردیم، روشن میشود که امام باید از تمام اسرار قرآن و احکام شریعت و پاسخ شبهات آگاه باشد[۶].
- و اعلم بودن امام از صفات معتبر در افضلیت است[۷].
گستره علم امام
یکی از پرسشهای مهم، بحث علم امام به چگونگی و زمان مرگشان است. دو دیدگاه متفاوت از سوی عالمان شیعه مطرح شده است:
- علم امام بر احکام شرع تعلق گرفته تنها و لزومیندارد به تمامیوقایع و جزئیات به تفصیل آگاه باشد.
- ائمه(ع) از زمان و کیفیت شهادت خویش آگاه بودند و شبههای هم وجود نخوهد داشت.
امام به موجب اخبار کثیره، مقامیاز قرب دارد که هر چه را بخواهد به اذن خدا میتواند بداند و از آن جمله است علم به تفصیل مرگ و شهادت خود با جمیع جزئیات آن. پس ائمه اطهار(ع) به اذن الهی، دارای علم غیب هستند و غیب در اصطلاح به حقایقی گفته میشود که حواس و ابزار ادارکی بشر، راهی بدان نداشته باشند[۸].
پس اعلمیت امام، علاوه بر علوم شرعی، علوم غیر شرعی را هم در بر میگیرد مثل سحر و شعبده را. واجب نیست که امام، به کلیه امور، عالم باشد، عالم به ضمایر بودن هم از صفات واجب او نمیباشد و همچنین علم به سایر لغات. اما درباره ائمه معصومین(ع) اخباری رسیده که آنان چنین علومیداشتند زیرا خداوند میتواند چنین تفضلاتی را شامل حال آنها بگرداند و از طرفی مانع عقلی از وجود چنین علومیبرای ائمه(ع) نمیباشد[۹].
پانویس
- ↑ محمدی، رضا، امامشناسی، ص:۵۹-۶۰.
- ↑ ر.ک: آیات الولایة فی القرآن، ص۳۵۸؛ الشافی فی الإمامة، ج۲، ص۱۵؛ علم الإمام، ص۵؛ آگاهی سوم یا علم غیب.
- ↑ «لَا وَ اللَّهِ لَا يَكُونُ عَالِمٌ جَاهِلًا أَبَداً عَالِماً بِشَيْءٍ جَاهِلًا بِشَيْءٍ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَجَلُّ وَ أَعَزُّ وَ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يَفْرِضَ طَاعَةَ عَبْدٍ يَحْجُبُ عَنْهُ عِلْمَ سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ ثُمَّ قَالَ لَا يَحْجُبُ ذَلِكَ عَنْهُ»؛ کافی، ج۱، ص۲۶۲.
- ↑ مقامی، مهدی، درسنامه امامشناسی، ص:۷۰-۷۱.
- ↑ ر.ک. عبدالحسین خسروپناه، کلام نوین اسلامی ج۲، ج۲، ص ۳۷۲ - ۳۷۳.
- ↑ ر.ک. محمد سعیدی مهر، همکار، معارف اسلامی، ج۲، ص۱۴۸.
- ↑ جمعی از نویسندگان، امامتپژوهی، ص۱۶۷.
- ↑ ر.ک. عبدالحسین خسروپناه، کلام نوین اسلامی، ج۲، ص ۳۷۸ - ۳۸۷.
- ↑ جمعی از نویسندگان، امامتپژوهی، ص۱۶۷ - ۱۶۸.