بحث:رشد اقتصادی در قرآن: تفاوت میان نسخهها
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|||
| خط ۹۹: | خط ۹۹: | ||
به هرحال، کار از مهمترین و اساسیترین عوامل در عرصه تولید ثروت است. جامعهای که با کار و تلاش همراه باشد، میتواند [[امیدوار]] باشد که به رشد و [[توسعه اقتصادی]] دست یابد<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی (مقاله)|عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی]].</ref>. | به هرحال، کار از مهمترین و اساسیترین عوامل در عرصه تولید ثروت است. جامعهای که با کار و تلاش همراه باشد، میتواند [[امیدوار]] باشد که به رشد و [[توسعه اقتصادی]] دست یابد<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی (مقاله)|عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی]].</ref>. | ||
== عوامل [[معنوی]] رشد و پیشرفت اقتصادی == | |||
در [[علم اقتصاد]] [[سرمایهداری]] تنها به عوامل مادی توجه میشود و کمتر به عوامل معنوی رشد و پیشرفت اقتصادی بها و ارزشی داده شده است. البته این گونه نیست که آنان از عوامل معنوی [[غافل]] باشند، ولی عوامل معنوی که از سوی آنان مورد توجه و تأکید است، عوامل معنوی مرتبط با عوامل مادی صرف و به دور از [[آخرتگرایی]] و [[عدالتمحوری]] است<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی (مقاله)|عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی]].</ref>. | |||
=== [[ایمان]] === | |||
این درحالی است که [[نظام اسلامی]]، [[اقتصاد]] را بر پایه عوامل معنوی دیگری شکل میدهد. از جمله عوامل مهم معنوی در [[آموزههای قرآنی]]، ایمان است. [[خداوند]] در [[آیه]] ۹۶ [[سوره اعراف]] ایمان به خدا و معارف الهی را از عوامل معنوی مهم در رسیدن به [[پیشرفت]] و رشد اقتصادی برمی شمارد؛ زیرا [[انسان]] [[مؤمن]] با [[اعتقاد]] به [[مأموریت الهی]] خود در [[زمین]]، در [[اندیشه]] [[شناخت]] و [[تولید علم]] و تبدیل آن به [[فنآوری]] در راستای [[آبادانی]] و [[استعمار]] زمین است و [[کار و تلاش]] خویش را برای افزایش بهره وری بهتر و بیشتر افزایش میدهد. همین انگیزه معنوی و [[جلب رضایت]] و [[خشنودی خداوند]] و انجام [[مأموریت]] و [[مسئولیت الهی]] است که مشوق جدی [[مؤمنان]] به [[تولید]] و [[توسعه]] و رشد اقتصای میشود<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی (مقاله)|عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی]].</ref>. | |||
=== [[استغفار]] === | |||
[[خداوند]] در [[آیات]] ۳ و ۵۲ [[سوره هود]] و نیز ۱۰ و ۱۱ [[سوره نوح]]، عامل استغفار را به عنوان یکی از مهمترین عوامل معنوی [[پیشرفت]] و [[رشد اقتصادی]] معرفی میکند. این عامل افزون بر نقشهایی که در جامعه ایفا میکند به [[انسان]] کمک میکند که در صورت تعدی و تجاوز از قانون به [[اصلاح]] [[رفتار]] خویش پرداخته و با استغفار و [[توبه]] و بازگشت به اصل [[حق]] و [[عدالت]]، به بازسازی [[کردار]] و رفتار نادرست خویش اقدام کند. این گونه است که استغفار نقش بازسازی و [[اصلاحگری]] را در میان جامعه به عهده میگیرد و امکان بازگشت [[سرمایه]] [[انسانی]] و مادی به مسیر درست را فراهم میآورد<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی (مقاله)|عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی]]. </ref>. | |||
=== [[انفاق]] === | |||
از دیگر عوامل معنوی که در [[اقتصاد اسلامی]] برای رشد و پیشرفت اقتصادی مطرح و بر آن تأکید شده، انفاق است. انفاق به معنای واگذاری برخی از درآمدها و [[ثروتها]] به دیگران جهت بهرهمندی از آن، این فرصت را به دیگر اعضای [[ناتوان]] و [[فقیر]] [[جامعه]] میدهد تا در مسیر [[پیشرفت]] و [[رشد اقتصادی]] [[همکاری]] کنند. هر چند که گامهای این افراد دریافت کننده [[انفاق]] [[سست]] و [[ضعیف]] است، ولی در مجموع به [[اقتصاد جامعه]] کمک میکند تا در یک روند سازنده و فراگیر به [[رشد]] و [[پیشرفت]] متوازن و [[متعادل]] خود ادامه دهد. از این رو [[خداوند]] [[انفاق]] را به جهاتی از جمله [[حکمت]] پیش گفته به عنوان یکی از عوامل مهم [[معنوی]] رشد و [[پیشرفت اقتصادی]] [[شناسایی]] و معرفی میکند<ref>بقره، آیه ۲۷۶؛ روم، آیه ۳۹؛ سبا، آیه ۳۹؛ و نیز طلاق، آیه ۷.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی (مقاله)|عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی]]. </ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
نسخهٔ ۲۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۳۰
چیستی و اهمیت
تعریف رشد اقتصادی به معنای رسیدن به بایستهها و شایستهها
اقتصاد بهعنوان قوامبخش و ستون اصلی اجتماع
جایگاه رشد اقتصادی در کنار مسائل اعتقادی و عبادی
تلاش پیامبران برای اصلاح روابط اقتصادی و تحقق رشد
مطلوبیت تلاش برای رشد و شکوفایی اقتصادی در آموزههای قرآنی
تمایز میان رشد حقیقی قرآنی و توسعه صرفاً مادی
جایگاه رشد اقتصادی در تمدنسازی اسلامی
پیوند رشد اقتصادی با آبادانی زمین و تحقق خلافت الهی
شاخصههای سلامت جامعه برای تحقق رشد پایدار
نقش رشد اقتصادی متوازن در سعادت دنیوی و اخروی
راهبردهای قرآنی برای تحقق و پایداری رشد اقتصادی
نخست: اقتصاد مقاومتی بهعنوان الگوی رشد پایدار
- مفهوم و ضرورت اقتصاد مقاومتی برای رشد پایدار
- نقش استقامت فردی و جمعی در تابآوری اقتصادی
- خودکفایی و استقلال اقتصادی در سایه استقامت
دوم: جهش اقتصادی: الزامات و راهکارها
- نقش ویژه عوامل معنوی در تحقق جهش
- مانعزدایی از قوانین بازدارنده رشد
- مدیریت انقلابی و جهادی برای تحقق رشد
- تأمین مالی مناسب برای پروژههای رشد
سوم: مدیریت بحرانهای اقتصادی مؤثر بر رشد
- تحلیل صحیح علل بحران (ابتلاء یا کیفر الهی)
- راهکارهای قرآنی عبور از بحران
- عدم اتکا به دشمنان در شرایط بحران
چهارم: نقش صدقات و انفاق در تسریع رشد و برکت اقتصادی
پنجم: تأثیر وعدههای الهی بر رونق اقتصادی و رشد
عوامل رشد و شکوفایی اقتصادی
نخست: عوامل مادی
- زمین پاک و حاصلخیز
- آب و منابع آبی کافی
- کار و تلاش انسانی در جهت تولید و افزایش بهرهوری
- متخصصان متعهد و منابع انسانی کارآمد
دوم: عوامل معنوی
- امنیت و آرامش اجتماعی-سیاسی
- ایمان و تقوای الهی
- شریعتمحوری و پایبندی به آموزههای وحیانی
- استقامت در دین و ملازمت با دین حق
- انفاق و گردش ثروت در جامعه
- استغفار و توبه برای جلب برکات الهی
- دعا، شکر، عبادت و امید به فضل الهی
- نقش امدادهای غیبی در فرآیند رشد
- پذیرش تفاوتها و بهرهگیری از توانهای متنوع جامعه
عدالت به مثابه بستر و جهتدهنده رشد اقتصادی
پیشرفت و رشد اقتصادی در سایه عدالت فراگیر
بهرهمندی همگانی از ثمرات رشد اقتصادی
وظیفه حمایت از اقشار ضعیف در فرآیند رشد
اولویت عدالت در سیاستگذاریهای رشد اقتصادی
الزامات ساختاری و مدیریتی برای رشد اقتصادی
نقش نظامهای فکری و نهادها در بسترسازی رشد
مدیریت قسطی و عدالتمحور در اقتصاد
نظارت و مدیریت دولتی برای تسهیل رشد
شرط "رشید" در مدیران و فعالان اقتصادی
- مفهوم قرآنی "رشد" و راه کسب آن
- لزوم واگذاری مسئولیتهای اقتصادی به افراد "رشید"
ویژگیهای مدیران برای تحقق رشد اقتصادی
- تعهد و امانتداری در مدیریت منابع اقتصادی
- تخصص و تمکن در امور اقتصادی
- قدرت علمی و عملی
- صبر و استقامت در مدیریت
- مشورتپذیری و قاطعیت در تصمیمگیریها
- توکل بر خدا در مدیریت اقتصادی
اصلاح مستمر اقتصادی برای استمرار رشد
موانع و تهدیدهای رشد اقتصادی
موانع اعتقادی و رفتاری
- کفر و بیایمانی بهعنوان مانع رشد
- فسق و عصیانگری در برابر قوانین الهی
- غفلت از خدا و آیات الهی
- بیتقوایی و عدم تعهد
موانع ساختاری و عملکردی
- توزیع ناعادلانه ثروت
- ناکارآمدی مدیریتی و نهادی
- قوانین دستوپاگیر و نامتناسب
فساد اقتصادی به عنوان مانع اصلی رشد
- فساد به مثابه شاخص جامعه بیمار و ضد رشد
- مصادیق فساد اقتصادی (ربا، کمفروشی، احتکار، اختلاس، پولشویی، قاچاق و فرار مالیاتی)
- تخریب محیط زیست و تأثیر آن بر رشد اقتصادی
مبارزه با مفسدان اقتصادی برای تضمین رشد
- مفهوم محاربه اقتصادی و افساد فیالارض
- مجازات محاربان اقتصادی برای تضمین رشد
- اصلاح فضای اقتصادی و پیشگیری از فساد
عوامل مادی پیشرفت و رشد اقتصادی
برای دست یابی به پیشرفت و رشد اقتصادی نیازمند بسترها و زمینهها و نیز عواملی هستیم که برخی از آنها عوامل مادی و برخی دیگر معنوی میباشد. قرآن به هر دو دسته از عوامل مادی و معنوی اشاره دارد.
از جمله عوامل مادی رشد و پیشرفت اقتصادی میتوان به زمین و خاک اشاره کرد. مراد از زمین و خاک که در آیه ۵۸ سوره اعراف و نیز ۱۵ سوره سبا به آن اشاره شده، خاک مناسب برای کشاورزی، معدن و کانیها و مانند آن در صنعت است. باتوجه به اینکه پیشرفت و رشد اقتصادی ارتباط تنگاتنگی با اموری چون کشاورزی و صنعت دارد، لازم است تا مواد مناسب برای تولید وجود داشته باشد. به عنوان نمونه برای تولید رایانهها، نیازمند عناصر مادی هستیم تا تراشهها و دیگر سخت افزارها تهیه شود. برای تولید انرژی هستهای نیز به معادن و کانیهایی چون اورانیوم و مانند آن نیاز است. بنابراین زمین خوب و مناسب از مهمترین عناصر رشد و پیشرفت اقتصادی است. هرکشوری که از زمین خوب و با معادن غنی برخوردار باشد، از رشد و توسعه خوب اقتصادی برخوردار خواهد شد.
آب و دسترسی به دریاهای آزاد و اقیانوسها نیز از دیگر عوامل مادی رشد اقتصادی است که در آیاتی از جمله آیه ۵۲ سوره هود و ۱۰ تا ۱۲سوره نوح و ۱۶ سوره جن به آن توجه داده شده است. آب، مایه حیات انسان و گیاه و جانوران است. افزون بر این، آب عامل انتقال کالا و ثروت از منطقهای به منطقه دیگر است و بارگیری کالا از طریق کشتی و جابه جایی آن ازاین طریق مقرون به صرفه اقتصادی است.
شاید بتوان کار و تلاش آدمی را نیز یکی از عوامل مادی رشد و پیشرفت اقتصادی برشمرد. خداوند در آیاتی به این عامل توجه داده و به عنوان مهمترین و موثرترین عامل در تولید ثروت از آن یاد کرده است. از جمله در آیه ۱۵ سوره ملک، کار و تلاش بر روی زمین را عامل تأمین روزی و زندگی بشر دانسته است. این بدان معناست که انسان با کار و تلاش میتواند از عوامل دیگر چون زمین و آب بهره جوید و آن را به عنوان ثروت به کار گیرد.
به هرحال، کار از مهمترین و اساسیترین عوامل در عرصه تولید ثروت است. جامعهای که با کار و تلاش همراه باشد، میتواند امیدوار باشد که به رشد و توسعه اقتصادی دست یابد[۱].
عوامل معنوی رشد و پیشرفت اقتصادی
در علم اقتصاد سرمایهداری تنها به عوامل مادی توجه میشود و کمتر به عوامل معنوی رشد و پیشرفت اقتصادی بها و ارزشی داده شده است. البته این گونه نیست که آنان از عوامل معنوی غافل باشند، ولی عوامل معنوی که از سوی آنان مورد توجه و تأکید است، عوامل معنوی مرتبط با عوامل مادی صرف و به دور از آخرتگرایی و عدالتمحوری است[۲].
ایمان
این درحالی است که نظام اسلامی، اقتصاد را بر پایه عوامل معنوی دیگری شکل میدهد. از جمله عوامل مهم معنوی در آموزههای قرآنی، ایمان است. خداوند در آیه ۹۶ سوره اعراف ایمان به خدا و معارف الهی را از عوامل معنوی مهم در رسیدن به پیشرفت و رشد اقتصادی برمی شمارد؛ زیرا انسان مؤمن با اعتقاد به مأموریت الهی خود در زمین، در اندیشه شناخت و تولید علم و تبدیل آن به فنآوری در راستای آبادانی و استعمار زمین است و کار و تلاش خویش را برای افزایش بهره وری بهتر و بیشتر افزایش میدهد. همین انگیزه معنوی و جلب رضایت و خشنودی خداوند و انجام مأموریت و مسئولیت الهی است که مشوق جدی مؤمنان به تولید و توسعه و رشد اقتصای میشود[۳].
استغفار
خداوند در آیات ۳ و ۵۲ سوره هود و نیز ۱۰ و ۱۱ سوره نوح، عامل استغفار را به عنوان یکی از مهمترین عوامل معنوی پیشرفت و رشد اقتصادی معرفی میکند. این عامل افزون بر نقشهایی که در جامعه ایفا میکند به انسان کمک میکند که در صورت تعدی و تجاوز از قانون به اصلاح رفتار خویش پرداخته و با استغفار و توبه و بازگشت به اصل حق و عدالت، به بازسازی کردار و رفتار نادرست خویش اقدام کند. این گونه است که استغفار نقش بازسازی و اصلاحگری را در میان جامعه به عهده میگیرد و امکان بازگشت سرمایه انسانی و مادی به مسیر درست را فراهم میآورد[۴].
انفاق
از دیگر عوامل معنوی که در اقتصاد اسلامی برای رشد و پیشرفت اقتصادی مطرح و بر آن تأکید شده، انفاق است. انفاق به معنای واگذاری برخی از درآمدها و ثروتها به دیگران جهت بهرهمندی از آن، این فرصت را به دیگر اعضای ناتوان و فقیر جامعه میدهد تا در مسیر پیشرفت و رشد اقتصادی همکاری کنند. هر چند که گامهای این افراد دریافت کننده انفاق سست و ضعیف است، ولی در مجموع به اقتصاد جامعه کمک میکند تا در یک روند سازنده و فراگیر به رشد و پیشرفت متوازن و متعادل خود ادامه دهد. از این رو خداوند انفاق را به جهاتی از جمله حکمت پیش گفته به عنوان یکی از عوامل مهم معنوی رشد و پیشرفت اقتصادی شناسایی و معرفی میکند[۵].[۶]
پانویس
- ↑ منصوری، خلیل، عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی.
- ↑ منصوری، خلیل، عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی.
- ↑ منصوری، خلیل، عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی.
- ↑ منصوری، خلیل، عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی.
- ↑ بقره، آیه ۲۷۶؛ روم، آیه ۳۹؛ سبا، آیه ۳۹؛ و نیز طلاق، آیه ۷.
- ↑ منصوری، خلیل، عوامل مادی و معنوی جهاد اقتصادی.